Τι είναι η γεωθερμία, γιατί προκαλεί αντιδράσεις στην Ελλάδα και πώς συμβάλλει στην ενεργειακή μετάβαση με καθαρή ενέργεια
Στον δημόσιο διάλογο για την ενέργεια υπάρχει μια παράδοξη αντίφαση. Από τη μία πλευρά αναζητούμε απεγνωσμένα καθαρές, ήπιες και αξιόπιστες πηγές ενέργειας. Από την άλλη, όταν τέτοια έργα σχεδιάζονται σε τοπικό επίπεδο, συχνά αντιμετωπίζονται με καχυποψία, φόβο ή ακόμη και απόρριψη πριν καν παρουσιαστούν τα πραγματικά τους χαρακτηριστικά.
Η γεωθερμία είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίφασης.
Πρόκειται για μία από τις πιο ήπιες και σταθερές μορφές ανανεώσιμης ενέργειας. Σε αντίθεση με άλλες πηγές, η γεωθερμική ενέργεια δεν εξαρτάται από τον άνεμο ή την ηλιοφάνεια. Αξιοποιεί τη θερμότητα που υπάρχει στο υπέδαφος της γης και μπορεί να προσφέρει συνεχή παραγωγή ενέργειας με πολύ μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, και μεγάλη ωφέλεια στην τοπική κοινωνία.
Σε πολλές χώρες του κόσμου, από την Ισλανδία μέχρι την Ιταλία και τη Νέα Ζηλανδία, η γεωθερμία αποτελεί βασικό πυλώνα του ενεργειακού συστήματος. Οι τεχνολογίες αξιοποίησης έχουν εξελιχθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, επιτρέποντας την ασφαλή εκμετάλλευση γεωθερμικών πεδίων με ελάχιστες επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Παρ’ όλα αυτά, στην Ελλάδα η γεωθερμία εξακολουθεί συχνά να αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα. Η αιτία δεν είναι η επιστημονική αβεβαιότητα αλλά κυρίως η έλλειψη ενημέρωσης και η σκιά κάποιων παλαιότερων εμπειριών που έχουν αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη των τοπικών κοινωνιών.
Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι η περίπτωση της Μήλου.
Στη δεκαετία του 1980 πραγματοποιήθηκε στο νησί μια πρώτη προσπάθεια αξιοποίησης του γεωθερμικού δυναμικού. Η τεχνολογία της εποχής, οι επιλογές εφαρμογής αλλά και η ανεπαρκής επικοινωνία με την τοπική κοινωνία δημιούργησαν αντιδράσεις και δυσάρεστες εμπειρίες που σημάδεψαν για χρόνια τη δημόσια αντίληψη για τη γεωθερμία στο νησί. Η εμπειρία αυτή όμως ανήκει πλέον σε μια εντελώς διαφορετική τεχνολογική εποχή.
Σήμερα η γεωθερμική τεχνολογία έχει εξελιχθεί δραματικά. Τα σύγχρονα συστήματα λειτουργούν με κλειστά κυκλώματα, αυστηρούς ελέγχους και υψηλά πρότυπα περιβαλλοντικής προστασίας. Οι εκπομπές είναι ελάχιστες και οι εγκαταστάσεις έχουν πολύ μικρότερο οπτικό αποτύπωμα σε σχέση με τις παλαιότερες εφαρμογές. Εξάλλου και η αυστηρή περιβαλλοντική νομοθεσία λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας.
Για τον λόγο αυτό η επανεκκίνηση της συζήτησης για τη γεωθερμία στη Μήλο, με αφορμή τον προγραμματισμένο σχεδιασμό αξιοποίησης του γεωθερμικού δυναμικού από τη ΔΕΗ, αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Το νησί διαθέτει ένα από τα σημαντικότερα γεωθερμικά πεδία της Μεσογείου. Η αξιοποίησή του μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ενεργειακή αυτονομία της περιοχής, στη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα αλλά και στη δημιουργία νέων αναπτυξιακών δυνατοτήτων για το νησί.
Ωστόσο, όπως συμβαίνει με κάθε μεγάλο έργο, η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία. Εξαρτάται κυρίως από την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Και η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Χτίζεται μέσα από ενημέρωση, διαφάνεια και ουσιαστική διαβούλευση με την τοπική κοινωνία.
Τα ενεργειακά έργα, όσο σημαντικά κι αν είναι για τη χώρα, δεν μπορούν να προχωρήσουν χωρίς τη συμμετοχή των ανθρώπων που ζουν στον τόπο όπου υλοποιούνται. Οι τοπικές κοινωνίες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν, να ρωτούν και να εκφράζουν άποψη.
Από την άλλη πλευρά, η συζήτηση για τέτοιου είδους έργα πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένη γνώση και όχι σε φόβους που προέρχονται από εμπειρίες δεκαετιών πριν ή από ελλιπή πληροφόρηση.
Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα από τα πιο προχωρημένα θεσμικά πλαίσια περιβαλλοντικής προστασίας στην Ευρώπη. Η περιβαλλοντική αδειοδότηση μεγάλων έργων είναι μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει επιστημονικές μελέτες, δημόσια διαβούλευση, αξιολόγηση επιπτώσεων και αυστηρούς ελέγχους πριν από οποιαδήποτε υλοποίηση.
Με άλλα λόγια, κανένα έργο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς να αποδείξει ότι πληροί υψηλά περιβαλλοντικά πρότυπα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η γεωθερμία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απειλή, αλλά ως ευκαιρία. Μια ευκαιρία για την ενεργειακή μετάβαση, για την αξιοποίηση ενός φυσικού πόρου που υπάρχει στο ελληνικό υπέδαφος και για τη δημιουργία νέων προοπτικών βιώσιμης ανάπτυξης.
Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να αγνοηθούν οι ανησυχίες των πολιτών αλλά να αντιμετωπιστούν με ειλικρίνεια, επιστημονική τεκμηρίωση και ανοιχτό διάλογο. Γιατί η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να γίνει χωρίς την κοινωνία. Αλλά ούτε και χωρίς γνώση.
17°
