Είναι οι ενεργειακές κοινότητες το μέλλον για την πράσινη μετάβαση;

Ο πλανήτης μας σήμερα είναι ένας λεηλατημένος και βιασμένος πλανήτης. Για χρόνια τον εκμεταλλευόμαστε και τον αντιμετωπίζουμε σαν εμπόρευμα που θα φέρει κέρδη. Με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζονται και οι άνθρωποι. Ένας λεηλατημένος πλανήτης και μια εξαθλιωμένη κοινωνία. Η ενεργειακή μετάβαση από τον άνθρακα στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είχε ως στόχο να αποκαταστήσει αυτή τη λεηλασία της φύσης και την αδικία για την κοινωνία. Δυστυχώς όμως ο τρόπος που γίνεται δεν είναι ούτε πράσινος, ούτε δίκαιος. Η φύση εξακολουθεί να λεηλατείται και η κοινωνία να βρίσκεται σε ενεργειακή ένδεια περισσότερο από ποτέ. Μπουλντόζες ισοπεδώνουν απάτητες βουνοκορφές και γερανοί υψώνουν ανεμογεννήτριες εκεί που υπήρχαν αιωνόβια δέντρα. Την ίδια ώρα οι πολίτες πληρώνουν υπέρογκους λογαριασμούς για το ηλεκτρικό ρεύμα. 

Η πραγματική πράσινη μετάβαση όμως δεν είναι τίποτε άλλο από την αποκατάσταση της φύσης και της κοινωνίας. Γι’ αυτό και δεν βασίζεται στα κέρδη αλλά σε ένα διαφορετικό οικονομικό και ενεργειακό μοντέλο, ένα δημοκρατικό μοντέλο που συμμετέχει η κοινωνία. Αυτό το μοντέλο αποτυπώνεται στις ενεργειακές κοινότητες. Στις οργανωμένες δράσεις των συλλογικοτήτων. Τέτοιες δράσεις είχαμε την ευκαιρία να δούμε στο πρώτο Πανελλαδικό Συνέδριο που οργάνωσε η ΔΕΣΜΗ, ο φορέας εκείνος που δικτυώνει τα διάφορα εγχειρήματα στην Ελλάδα. Στο συνέδριο είδαμε δράσεις πολιτών αλλά και δήμων που ανοίγουν τον δρόμο για την πράσινη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια και τη μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς να καταστρέφεται το περιβάλλον. «Οι πολίτες να έχουν τον κεντρικό ρόλο στην ενεργειακή μετάβαση. Να έχουν το έλεγχο σε αυτή την αλλαγή» θα πει η Μαρία Μαρκώση από την ενεργειακή κοινότητα Χαλανδρίου. «Οραματιζόμαστε ένα μέλλον όπου η ενέργεια θα είναι προσιτή σε όλους τους πολίτες αλλά και να δημιουργήσουμε και μια συνθήκη που θα υπάρχουν οφέλη που θα μετακυληθούν και στις επόμενες γενιές». Η υπό ίδρυση ενεργειακή κοινότητα του Χαλανδρίου είναι μια σύμπραξη του Δήμου με τους πολίτες. Σε ένα δημοτικό χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων θα τοποθετούν φωτοβολταϊκά πάνελ για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας των πολιτών που συμμετέχουν. Το μερίδιο του Δήμου θα δίνεται στους πιο ευάλωτους κατοίκους.

Τι είναι οι ενεργειακές κοινότητες

«Οι ενεργειακές κοινότητες είναι ένα συνεργατικό μοντέλο που αποτελεί ιδανικό όχημα για να εμπλέκονται άμεσα οι πολίτες και οι τοπικές κοινωνίες στη διαχείριση του ενεργειακού συστήματος. Παράλληλα, οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να έχουν ισχυρό οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Για να ισχύει όμως αυτό πρέπει να τηρούνται οι συνεταιριστικές τους αρχές, και οι θεσμικοί παράγοντες να αναγνωρίζουν και να σέβονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, ώστε να συμβάλλουν στη δημιουργία του κατάλληλου περιβάλλοντος για την ανάπτυξή τους» θα πει η Κυριακή Μεταξά από το Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ.

Οι συνεταιριστικές αρχές που αναφέρεται η Κυριακή Μεταξά είναι οι αρχές εκείνες που διαφοροποιούν τις ενεργειακές κοινότητες από τους κερδοσκοπικούς ομίλους που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ενέργειας. Μοιράζονται κοινές αξίες όπως είναι η δημοκρατία, η ισότητα και η αλληλεγγύη. Η πρώτη αρχή είναι η ανοιχτή συμμετοχή. Δεν αποκλείεται κανείς. Η δεύτερη αρχή είναι ο δημοκρατικός έλεγχος. Κάθε μερίδιο είναι και μια ψήφος, ενώ ενισχύεται η συμμετοχή στις γενικές συνελεύσεις όλων των μελών ώστε να αποφασίζουν όλοι μαζί τον τρόπο λειτουργίας του συνεταιρισμού. Η τρίτη αρχή είναι η οικονομική συμμετοχή των μελών. Εάν υπάρξουν κέρδη όλοι μαζί αποφασίζουν πως θα διατεθούν. Η τέταρτη αρχή είναι η αυτονομία και η ανεξαρτησία. Η πέμπτη αφορά την εκπαίδευση, την κατάρτιση και την πληροφορία. Δεν εκπαιδεύονται μόνο οι ίδιοι και οι εργαζόμενοι αλλά εκπαιδεύουν και τις τοπικές κοινότητες για την ενεργειακή δημοκρατία και για τα οφέλη συμμετοχής σε μια ενεργειακή κοινότητα. Η έκτη αρχή είναι η συνεργασία με άλλους συνεταιρισμούς. Πρόκειται για βασική αρχή αφού προωθείται η συνεργασία αντί του ανταγωνισμού. Τέλος η έβδομη αλλά πολύ σημαντική αρχή είναι το ενδιαφέρον για την κοινότητα. Ενδιαφέρονται για την προώθηση της βιωσιμότητας και της ευημερίας της κοινότητας σαν σύνολο. Ένα τέτοιο καλό παράδειγμα είναι η ενεργειακή κοινότητα ΜΙΝΩΑΣ στην Κρήτη όπου μετά το σεισμό του 2021 αποφάσισαν να καλύψουν τις ανάγκες για ηλεκτρικό ρεύμα 50 οικογενειών που επλήγησαν από το σεισμό. 

«Oι ενεργειακές κοινότητες έρχονται να μας υπενθυμίσουν την ετυμολογία του όρου οικονομία και να αναδείξουν αποτελεσματικά πώς αυτή μπορεί να τεθεί στην υπηρεσία της κοινωνίας και όχι το αντίθετο. Μας υπενθυμίζουν επίσης ότι η ενέργεια αποτελεί κοινωνικό αγαθό και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται, όταν αναπτύσσονται επιχειρηματικά σχέδια, όταν καθορίζεται ο τρόπος λειτουργίας των αγορών ενέργειας και όταν σχεδιάζεται το ενεργειακό σύστημα» θα πει η Κυριακή Μεταξά.