17°
Μια μεγάλη συζήτηση με τον ειδικό γραμματέα για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς, Νίκο Χρυσάκη, για την κακοποίηση, τις ευθύνες των δήμων και τον πολιτισμό μας απέναντι στα ζώα
Η Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς στεγάζεται στο Υπουργείο Εσωτερικών, στην οδό Ευαγγελιστρίας. Εκεί με υποδέχεται ο ειδικός γραμματέας Νίκος Χρυσάκης, σε μια μεγάλη, λιτή αίθουσα συσκέψεων, γύρω από ένα οβάλ τραπέζι. Στη μία πλευρά του χώρου δεσπόζουν τρία μεγάλα ενημερωτικά μπανερς, που συμπυκνώνουν σχεδόν ολόκληρη την ατζέντα της Γραμματείας: την υπεύθυνη κηδεμονία, την αναγνώριση της φιλοζωικής δράσης και την ευαισθητοποίηση για την προστασία των ζώων.
Ο Νίκος Χρυσάκης υπηρέτησε για περίπου σαράντα χρόνια στην Ελληνική Αστυνομία, διετέλεσε αστυνομικός διευθυντής και αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του ταξιάρχου. Εργάστηκε για πολλά χρόνια στον Νομό Λασιθίου και στη συνέχεια στο Ηράκλειο. Όταν, μετά τη συνταξιοδότησή του, ανέλαβε τη σημερινή του θέση στην Ειδική Γραμματεία, αποτέλεσε για πολλούς στον φιλοζωικό χώρο ένα φωτεινό σημείο μέσα σε μια δύσκολη πραγματικότητα.
Η παρουσία του στον νέο θεσμικό ρόλο γέννησε την ελπίδα ότι ο νόμος που θεσπίστηκε το 2021 θα άρχιζε επιτέλους να εφαρμόζεται ουσιαστικά. Μέχρι τότε, η κατάσταση όχι μόνο δεν έδειχνε να βελτιώνεται, αλλά σε πολλές περιοχές επιδεινωνόταν, με τον αριθμό των αδέσποτων και των αδήλωτων ζώων να παραμένει ανεξέλεγκτος.
Πού βρισκόμαστε σήμερα; Δύο χρόνια μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο Νίκος Χρυσάκης κάνει στην ATHENS VOICE έναν πρώτο απολογισμό: τι έχει αλλάξει, τι εξακολουθεί να μη λειτουργεί και ποια είναι τα επόμενα βήματα.
Ο ίδιος εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος: «Νομίζω ότι έχουν γίνει βήματα, παρότι εμείς θα θέλαμε να μην έχουν γίνει απλώς βηματισμοί, αλλά διασκελισμοί. Εκτιμώ, ωστόσο, ότι η σελίδα για τα ζώα έχει γυρίσει. Απλώς δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο σημείο ζώα και άνθρωποι να κεφαλαιοποιήσουμε αυτή τη προσπάθεια που επιχειρείται από την πολιτεία. Πρέπει να εστιάσουμε στο τι τελικά λείπει. Η εκτίμησή μου είναι ότι το επόμενο χρονικό διάστημα θα υπάρξουν εξελίξεις προς αυτή τη θετική κατεύθυνση».
Στο τέλος της συζήτησής μας θα αναφερθεί και στα σχέδια που, εφόσον υλοποιηθούν, θα μπορούσαν να αλλάξουν ουσιαστικά τη ζοφερή εικόνα. Προηγουμένως, όμως, ανοίγουμε πολλά κρίσιμα μέτωπα: τη σύνδεση της κακοποίησης των ζώων με τη διαπροσωπική βία, το ρόλο της Αστυνομίας και των αυτεπάγγελτων ελέγχων, την ανάγκη εκπαίδευσης των αστυνομικών, την αξιολόγηση των δήμων μέσα από τις περιοδείες της ολιγομελούς Ειδικής Γραμματείας, αλλά και την καθοριστική συμβολή των φιλοζωικών οργανώσεων και των εθελοντών.
— Η διαδρομή σας ξεκινά από την Αστυνομία. Πείτε μας πώς προέκυψε μέσα σε αυτήν η ενασχόλησή σας με την κακοποίηση των ζώων;
Η έναρξη της ενασχόλησής μου με το αντικείμενο τοποθετείται περίπου το 2010, με αφορμή μια ημερίδα της Πανελλαδικής Φιλοζωικής και Περιβαλλοντικής Ομοσπονδίας στην Κρήτη. Ο συσχετισμός που αναδείχθηκε τότε μεταξύ της διαπροσωπικής βίας και της κακοποίησης των ζώων αποτέλεσε το έναυσμα για την συστηματική διερεύνηση αυτής της αλληλένδετης σχέσης.
Η ερευνητική προσπάθεια στηρίχθηκε αρχικά σε δημοσιεύματα, στη λιγοστή νομολογία της εποχής, σε ακαδημαϊκές μελέτες, καθώς και σε εκτενή αλλοδαπή βιβλιογραφία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, κατέστη δυνατή η σταδιακή χαρτογράφηση του φαινομένου και η αποτύπωση των ιδιαιτεροτήτων του στην ελληνική πραγματικότητα.
Καρπός αυτής της πορείας υπήρξε η έκδοση, το 2019, του συγγράμματος «Το νομικό status των ζώων στην ελληνική έννομη τάξη». Επρόκειτο για το πρώτο εξειδικευμένο εγχειρίδιο του είδους του, έκτασης περίπου 540 σελίδων, το οποίο κυκλοφόρησε ως αυτοέκδοση. Η διανομή του πραγματοποιήθηκε δωρεάν προς το σύνολο των αστυνομικών υπηρεσιών της επικράτειας, με την ευγενική χορηγία των Ελληνικών Ταχυδρομείων για τη μεταφορά, χωρίς την παραμικρή οικονομική επιβάρυνση του Ελληνικού Δημοσίου.
— Τι θέλατε να προσφέρει στην πράξη αυτό το βιβλίο στους αστυνομικούς;
Στο πλαίσιο εκείνο, αναλύθηκε διεξοδικά το τότε ισχύον νομοθετικό πλαίσιο (ν. 4039/2012) και παρασχέθηκαν στους αστυνομικούς πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες για την ορθή διαχείριση σχετικών περιστατικών και καταγγελιών.
Πέραν της ειδικής θεματικής ενότητας που εστίαζε στη διασύνδεση της κακοποίησης ζώων με τη διαπροσωπική βία, το σύγγραμμα περιλάμβανε οκτώ πρότυπα υποδείγματα δικογραφιών για τις συνηθέστερες υποθέσεις που αντιμετωπίζουν τα αστυνομικά τμήματα ανά την επικράτεια—όπως η πλημμελής τήρηση κανόνων ευζωίας και οι δηλητηριάσεις ζώων. Παράλληλα, αναλυόταν η μεθοδολογία για τη σύνταξη μιας πλήρους και νομικά τεκμηριωμένης ποινικής δικογραφίας, ικανής να υποστηρίξει αποτελεσματικά την υπόθεση κατά την ακροαματική διαδικασία.
Καθώς τον παρακολουθώ να μιλά, είναι σαφές ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο χαμηλών τόνων που αποφεύγει τη δημοσιότητα. Διακρίνεται για την ευγένειά του, ενώ είναι έκδηλο ότι η προστασία των ζώων δεν αποτελεί για εκείνον μια απλή υπηρεσιακή υποχρέωση, αλλά ουσιαστική δέσμευση. Σε ένα πεδίο που για δεκαετίες παρέμενε στο περιθώριο, η παρουσία στελεχών σε θέσεις ευθύνης με βαθιά γνώση και βούληση για μεταρρύθμιση συνιστά μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη. Στην Κρήτη, ξεχωριστή δράση στον ίδιο τομέα έχει επιδείξει ο δημοτικός αστυνομικός Ιεράπετρας, Γιάννης Γαϊτανάκης. Με ουσιαστική προσφορά στη διάσωση ζώων και την εφαρμογή της νομοθεσίας, αποτελεί τον πρώτο ένστολο υπηρετούντα που ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ζώα: Ηθική, Δίκαιο, Ευζωία», έχοντας επίσης συγγράψει σχετικό βιβλίο. Σε σχετική ερώτηση για τη μεταξύ τους γνωριμία, η αναφορά του αποτελεί την αφορμή για να εξάρει το έργο δύο ακόμη αστυνομικών με εξειδικευμένη εμπειρία στην εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για την προστασία των ζώων.
— Ξέρω ότι γνωρίζεστε και έχετε συνεργαστεί στην Κρήτη με τον Γιάννη Γαϊτανάκη…
Πράγματι, με τον Γιάννη ξεκινήσαμε σχεδόν ταυτόχρονα τη συστηματική ενασχόληση με το αντικείμενο. Υπηρέτησε αρχικά στη Δημοτική Αστυνομία, στη συνέχεια εντάχθηκε στην Ελληνική Αστυνομία και επανήλθε στη Δημοτική Αστυνομία με την επανασύστασή της. Αποτελεί έναν από τους ελάχιστους Δημοτικούς Αστυνόμους με τόσο βαθιά τεχνογνωσία και ουσιαστική προσφορά στο συγκεκριμένο πεδίο. Παράλληλα, οφείλω να μνημονεύσω δύο ακόμη στελέχη που διακρίνονται για την αφοσίωση και την αποτελεσματικότητά τους στην εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου.
Ο Αστυνόμος Α΄ Γιώργος Παπαδόπουλος, Διοικητής του Αστυνομικού Τμήματος Κορδελιού στη Θεσσαλονίκη, έχει συγκροτήσει μια άτυπη επιχειρησιακή ομάδα. Παράλληλα με τα κύρια καθήκοντά του, διενεργεί ελέγχους και στους δεκατέσσερις δήμους της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, εστιάζοντας σε παραβάσεις όπως η απουσία ηλεκτρονικής σήμανσης, η περίπατος χωρίς οδηγό (λουρί) και η μη περισυλλογή ακαθαρσιών. Χάρη στη δραστηριότητα της ομάδας αυτής, την τελευταία πενταετία, 1 στα 4 διοικητικά πρόστιμα της χώρας προέρχεται από τις υπηρεσίες της Διεύθυνσης Αστυνομίας Θεσσαλονίκης.
Ο δεύτερος είναι ο Αστυνόμος Α΄ Μανώλης Βουτυράκης, Διοικητής του Αστυνομικού Τμήματος Σητείας. Πρόκειται για έναν εξαιρετικά συγκροτημένο αξιωματικό με βαθιά γνώση της ισχύουσας νομοθεσίας, ο οποίος κατέχει σε απόλυτο βαθμό τις διαδικασίες σύνταξης και τεκμηρίωσης ποινικών δικογραφιών, καθώς και τη βεβαίωση διοικητικών παραβάσεων που αφορούν την προστασία των ζώων.
Η αναφορά σε αυτά τα στελέχη γίνεται διότι η Ελληνική Αστυνομία οφείλει να αξιοποιήσει την εμπειρία και την εξειδίκευσή τους στο πεδίο της εκπαίδευσης. Η τεχνογνωσία που διαθέτουν μπορεί να μεταλαμπαδευτεί αποτελεσματικά στο προσωπικό ολόκληρης της επικράτειας.
Στο ίδιο πλαίσιο, έχουμε καταθέσει μια ουσιαστική πρόταση: τη θεσμοθέτηση της νομοθεσίας για την προστασία των ζώων ως αυτοτελούς διδακτικής ενότητας στην Αστυνομική Ακαδημία, αντικαθιστώντας τον σημερινό περιστασιακό χαρακτήρα των διαλέξεων. Όσο καθυστερεί η ένταξη αυτή, τόσο θα υπολείπεται η αποτελεσματικότητα στην εφαρμογή του νόμου. Οι νέοι αστυνομικοί είναι αναγκαίο να αποφοιτούν διαθέτοντας πλήρη κατάρτιση όσον αφορά το κανονιστικό πλαίσιο, τη βεβαίωση των παραβάσεων και την άρτια θεμελίωση κάθε υπόθεσης.
— Το πρόβλημα είναι μόνο η έλλειψη γνώσης ή και ο τρόπος με τον οποίο εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται αυτές οι υποθέσεις μέσα στην Αστυνομία;
Τα αδικήματα σε βάρος των ζώων αντιμετωπίζονται ακόμη, δυστυχώς, ως φαινόμενα ήσσονος σημασίας ή ως «γραφικές» παραβατικές συμπεριφορές. Ωστόσο, η πραγματικότητα απέχει παρασάγγας, καθώς η συγκεκριμένη παραβατικότητα συνδέεται συχνά με σοβαρότερες μορφές διαπροσωπικής και συντροφικής βίας.
Πέραν των στατιστικών δεδομένων και των διεθνών μελετών, η διασύνδεση αυτή επιβεβαιώνεται μέσα από την ίδια την επιχειρησιακή εμπειρία και τη διερεύνηση συγκεκριμένων περιστατικών. Ειδικότερα, σε καταγγελίες που αφορούσαν παραβίαση των κανόνων ευζωίας, διαπιστώθηκε ότι τα αστυνομικά όργανα στερούνταν συχνά την απαιτούμενη τεχνογνωσία για την αξιολόγηση των ευρημάτων και τη στοιχειοθέτηση της παράβασης. Στο πλαίσιο αυτό, απαιτήθηκε η επιτόπια συνδρομή μας, προκειμένου να υποδειχθούν τα κρίσιμα στοιχεία προς καταγραφή—όπως η διαβίωση ζώων σε ακατάλληλα καταλύματα («βαρελόσπιτα»), η έκθεσή τους σε ακάθαρτο περιβάλλον ή η στέρηση κτηνιατρικής φροντίδας—καθώς και ο τρόπος τεκμηρίωσης της μόνιμης αλυσόδεσης μέσω οπτικοακουστικού υλικού και αντικειμενικών ενδείξεων.
Παράλληλα με την αποτύπωση των συνθηκών διαβίωσης του ζώου, κρινόταν αναγκαία η διακριτική επισκόπηση του οικογενειακού περιβάλλοντος του ιδιοκτήτη. Στις περιπτώσεις αυτές, αναδεικνύονταν συχνά σοβαρές δυσλειτουργίες. Ακόμη κι αν δεν εντοπιζόταν άμεσα σωματική κακοποίηση, αποκαλυπτόταν ένα βαθιά επισφαλές περιβάλλον, χαρακτηριζόμενο από αυταρχικές δομές εξουσίας, στέρηση βασικών αναγκών των ανήλικων μελών και γενικευμένες συνθήκες παραμέλησης.
Καθίσταται, ως εκ τούτου, σαφές [όπως σχηματικά αποτυπώνεται στην Εικόνα (Α)] ότι η κακοποίηση των ζώων αποτελεί συνήθως την «κορυφή του παγόβουνου» της βίας και την πρώτη ένδειξη ενός επικίνδυνου ατόμου που συνιστά απειλή για το οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον.
Είναι απαραίτητο να γίνει αντιληπτό ότι η άσκηση βίας σε βάρος των ζώων συνιστά μείζον κοινωνικό ζήτημα, καθώς η κακοποιητική συμπεριφορά σπάνια περιορίζεται σε αυτά. Αντιθέτως, επεκτείνεται προς τους ανθρώπους, εκδηλούμενη ως ενδοοικογενειακή, συντροφική ή διαπροσωπική βία. Ο δράστης κακοποίησης ζώων παρουσιάζει αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης γενικευμένης βίαιης συμπεριφοράς.
Πρόκειται, συνεπώς, για μια μορφή εγκληματικότητας που δεν πρέπει να αξιολογείται μεμονωμένα. Τα ζώα συνιστούν συχνά τον πρώτο κρίκο στην αλυσίδα της βίας, καθώς αποτελούν το πεδίο όπου ο θύτης ασκεί για πρώτη φορά έλεγχο και επιβολή, πριν διοχετεύσει την ίδια συμπεριφορά στο οικείο περιβάλλον του. Η θεσμική αυτή διασύνδεση, ωστόσο, εξακολουθεί να απουσιάζει από τη συστηματική καταγραφή των εγκλημάτων βίας και κακομεταχείρισης ανθρώπων και ζώων στη χώρα μας.
— Επομένως, πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία και η Αστυνομία αντιλαμβάνονται τη βία απέναντι στα ζώα. Δεν πρόκειται για μια δευτερεύουσα ή «γραφική» παραβατικότητα.
Ακριβώς. Για την πληρέστερη κατανόηση του ζητήματος, αξίζει να αναφερθεί ένα παράδειγμα μέσα από τη δική μου υπηρεσιακή διαδρομή στην Ελληνική Αστυνομία. Πριν από το 2010, οι αναφορές γυναικών για περιστατικά ενδοοικογενειακής ή συντροφικής βίας αντιμετωπίζονταν συχνά με μια επιδερμική λογική, η οποία αναζητούσε ευθύνες στο θύμα ή πρόκρινε την εξωθεσμική «συμφιλίωση» των εμπλεκομένων.
Μια ανάλογη αντιμετώπιση παρατηρείται ακόμη και σήμερα σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν πολίτες προσέρχονται σε αστυνομικές υπηρεσίες για να καταγγείλουν περιστατικά κακοποίησης ζώων. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι καταγγέλλοντες αντιμετωπίζονται ως υπερβολικοί ή ως αδικαιολόγητη επιβάρυνση του υπηρεσιακού έργου, με το πρόσχημα της ύπαρξης «σοβαρότερων προτεραιοτήτων». Στις περιπτώσεις αυτές, η εφαρμογή της νομοθεσίας εκλαμβάνεται ως πάρεργο, καθώς ο νόμος ερμηνεύεται μέσα από το πρίσμα προσωπικών στερεοτύπων ή προβαλλόμενων διοικητικών προσκομμάτων.
Εντούτοις, η αντίληψη αυτή έχει ήδη αρχίσει να μεταβάλλεται ουσιαστικά στους κόλπους της Αστυνομίας. Τα φαινόμενα αυτά βαίνουν πλέον μειούμενα και περιορίζονται σε μεμονωμένα περιστατικά.
Από τα «βαρελόσπιτα» στα μπαλκόνια των πόλεων
— Οι μορφές παραμέλησης που περιγράψατε συναντώνται κυρίως στην επαρχία. Τι είδους παραβάσεις βλέπετε περισσότερο στις πόλεις;
Στα αστικά κέντρα, οι παραβάσεις που καταγράφονται αφορούν κυρίως δεσποζόμενα ζώα τα οποία διαβιούν μόνιμα σε μπαλκόνια, καθώς και περιστατικά διατάραξης κοινής ησυχίας, όπου παρατηρείται έλλειψη σεβασμού των κανόνων γειτονίας από πλευράς των ιδιοκτητών. Η κατοχή ενός ζώου συνεπάγεται αυξημένη ευθύνη, η οποία επιβάλλει τον παράλληλο σεβασμό των δικαιωμάτων των συμπολιτών μας. Επιπλέον, συχνό φαινόμενο αποτελούν οι δηλητηριάσεις, καθώς και τα τροχαία ατυχήματα με θύματα κατά κύριο λόγο αδέσποτα ζώα.
Το 71,3% των καταγεγραμμένων ζώων παραμένει μη στειρωμένο
Πέραν, όμως, των εμφανών μορφών κακοποίησης ή παραμέλησης, υφίσταται και μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου κρίσιμη πτυχή: η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή των δεσποζόμενων ζώων. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς (έως τις 31/12/2025), ποσοστό περίπου 71,3% των καταγεγραμμένων σκύλων και γατών παραμένουν μη στειρωμένα, ούτε έχουν υποβληθεί στη διαδικασία αποστολής δείγματος DNA.
Καθίσταται, ως εκ τούτου, σαφές ότι σημαντικός αριθμός από τα ζώα αυτά ενδέχεται ανά πάσα στιγμή να διαφύγει της προσοχής των ιδιοκτητών και να αναπαραχθεί, τροφοδοτώντας συνεχώς τον πληθυσμό των αδέσποτων στους Δήμους της επικράτειας.
— Το 71,3% είναι ένα εντυπωσιακά υψηλό ποσοστό. Αφορά, όμως, μόνο τα ζώα που έχουν καταγραφεί. Πόσο αντιπροσωπευτική είναι τελικά η εικόνα που μας δίνει το Μητρώο;
Στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς έχουν καταγραφεί συνολικά περίπου ενάμισι εκατομμύριο ζώα—δεσποζόμενα και αδέσποτα—με την αναλογία να διαμορφώνεται σε 76% για τους σκύλους και 24% για τις γάτες. Από το σύνολο αυτό, τα αδέσποτα αγγίζουν τις 350.000 περίπου.
Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι τα ανωτέρω δεδομένα αφορούν αποκλειστικά τα ζώα που φέρουν ηλεκτρονική σήμανση και έχουν καταχωρισθεί επισήμως στη βάση δεδομένων. Ο αριθμός των μη σημανθέντων ζώων εκτιμάται ότι είναι σημαντικά μεγαλύτερος, γεγονός που σημαίνει ότι το Μητρώο αποτυπώνει αυτή τη στιγμή ένα μόνο μέρος της πραγματικής εικόνας στην επικράτεια.
— Άρα, 4 χρόνια μετά την ψήφιση ενός νόμου που δημιούργησε πολύ μεγάλες προσδοκίες, εξακολουθούμε να μην έχουμε πλήρη εικόνα ούτε για τον αριθμό των ζώων ούτε για την ιδιοκτησία τους.
Είναι γεγονός ότι ο βαθμός εφαρμογής του νόμου παραμένει κατώτερος των προσδοκιών μας. Δεν πρέπει, εντούτοις, να παραβλέπεται ότι ένα κανονιστικό πλαίσιο δεν αρκεί από μόνο του για να ανατρέψει άμεσα αντιλήψεις και συμπεριφορές δεκαετιών, οι οποίες αντιμετωπίζουν το ζώο ως χρηστικό αντικείμενο—ως ένα αναλώσιμο αγαθό που αποκτάται, χρησιμοποιείται και εν τέλει απορρίπτεται. Η ουσιαστική μεταβολή της κοινωνικής νοοτροπίας απαιτεί χρόνο.
Η νομοθεσία δύναται να θεσπίζει την υποχρεωτικότητα της στείρωσης, την ηλεκτρονική σήμανση, καθώς και αυστηρές ποινικές και διοικητικές κυρώσεις. Ωστόσο, όσο διατηρείται η αντίληψη που θεωρεί το ζώο εύκολα αντικαταστάσιμο και όσο το θεσμικό πλαίσιο εφαρμόζεται αποσπασματικά, ο πληθυσμός των αδέσποτων θα συνεχίσει να επιβαρύνει τους δημόσιους χώρους.
Είναι προφανές ότι απουσιάζουν ακόμη κρίσιμοι μηχανισμοί από το σύστημα διαχείρισης και πρόληψης. Όπως έχουμε επισημάνει κατ' επανάληψη, η κύρια δεξαμενή ανατροφοδότησης των αδέσποτων παραμένει η κατηγορία των δεσποζόμενων ζώων, στα οποία δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί οι απαιτούμενοι συστηματικοί έλεγχοι.
— Πιστεύετε ότι η υποχρέωση που προβλέπει ο νόμος για στείρωση ή, εναλλακτικά, για αποστολή γενετικού υλικού έχει γίνει πραγματικά κατανοητή από τους πολίτες;
Σε γενικές γραμμές, η σχετική υποχρέωση είναι γνωστή, θεωρώ όμως ότι το μέτρο της λήψης DNA δεν επικοινωνήθηκε με τη δέουσα επάρκεια. Αποτέλεσμα αυτού υπήρξε η ελλιπής ενημέρωση των πολιτών και η διαμόρφωση εσφαλμένων εντυπώσεων σχετικά με τη χρησιμότητα και τις δυνατότητές του. Επιπρόσθετα, η αδικαιολόγητη άρνηση εκ μέρους του κτηνιατρικού κόσμου λειτούργησε ανασχετικά, παρεμποδίζοντας χωρίς ουσιαστικό έρεισμα τη συλλογή των δειγμάτων.
Στην πραγματικότητα, η λήψη γενετικού υλικού συνιστά ένα πρόσθετο, συμπληρωματικό εργαλείο. Σε περιπτώσεις εντοπισμού εγκαταλελειμμένου ή θανατωμένου ζώου, το DNA επιτρέπει τη διασταύρωση των στοιχείων με τη βάση δεδομένων. Αντικειμενικός στόχος παραμένει η συγκρότηση μιας ευρείας τράπεζας γενετικών δεδομένων, η οποία θα καταστήσει τον μηχανισμό αυτό απόλυτα λειτουργικό και αποτελεσματικό.
Όσον αφορά την υποχρεωτικότητα των στειρώσεων, αν και ως ρυθμιστική πρόβλεψη είναι ευρύτερα διαδεδομένη, δεν έχει ακόμη εμπεδωθεί στη συνείδηση του κοινού ως θεμελιώδης υποχρέωση υπεύθυνης κηδεμονίας. Μεγάλη μερίδα των ιδιοκτητών εξακολουθεί να την εκλαμβάνει ως δυνητική επιλογή και όχι ως ένα απαραίτητο μέτρο τόσο για τη διασφάλιση της υγείας του ζώου όσο και για τον δραστικό περιορισμό της ανεξέλεγκτης αναπαραγωγής.
— Αν, λοιπόν, ο πυρήνας του προβλήματος είναι η ανεπαρκής εφαρμογή των υποχρεώσεων των κηδεμόνων και η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή των ζώων, τι πρέπει να αλλάξει στην πράξη;
Η πρόληψη είναι το σημαντικότερο κομμάτι της όλης διαχείρισης. Πιστεύουμε ότι σε πρώτη φάση πρέπει να επιχειρηθεί μια προσέγγιση αυτεπάγγελτων και εστιασμένων ελέγχων 1 στους 5 ιδιοκτήτες / κηδεμόνες ζώων συντροφιάς.
Ιδιαίτερη έμφαση να δοθεί στους ελέγχους για τη μη σήμανση και καταγραφή των δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς και των ιδιοκτητών τους στο Ε.Μ.Ζ.Σ. Η από - ανωνυμοποιήση των ζώων μέσω της ηλεκτρονικής σήμανσης (τσιπάκι) θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για το δραστικό περιορισμό των ανεξέλεγκτων γεννήσεων, την εξάλειψη των εγκαταλείψεων, αλλά και την επίλυση του μεγάλου ζητήματος της αδεσποτείας χιλιάδων ζώων συντροφιάς στη χώρα μας.
Επιμένουμε στο microchip διότι εξασφαλίζει την άμεση ταυτοποίηση του ιδιοκτήτη, χτυπώντας το πρόβλημα στη ρίζα του: την πρόληψη της εγκατάλειψης. Όσο η ατομική αυτή αμέλεια δεν ελέγχεται, το βάρος της θα μετακυλίεται ως δυσβάσταχτο οικονομικό και κοινωνικό φορτίο στον Δήμο.
Οι αυτεπάγγελτοι και εντατικοί αυτοί έλεγχοι σας διαβεβαιώνω ότι θα επιφέρουν σε σύντομο χρόνο την αύξηση της αντιληπτής πιθανότητας εντοπισμού και τιμωρίας των παραβατών. Το αποτέλεσμα θα είναι η δημιουργία αίσθησης ελέγχου με επακόλουθο την ταχεία συμμόρφωση των ανεύθυνων ιδιοκτητών, την αποτροπή των εγκαταλείψεων και των ανεξέλεγκτων γεννών, και, μακροπρόθεσμα, τη διαμόρφωση μιας ισχυρής τοπικής συνείδησης για την υπεύθυνη κηδεμονία ζώων.
Στο γράφημα (1) αποτυπώνεται παραστατικά πως η αστυνόμευση επενεργεί ως «πολλαπλασιαστής» υπευθυνότητας. Με βάση τα διεθνή στατιστικά μοντέλα αντεγκληµατικής πολιτικής, η ελαστικότητα της συμμόρφωσης (Ε) σε διοικητικές παραβάσεις (όπως η έλλειψη microchip) είναι υψηλή, κυμαινόμενη από (Ε = 1,8 έως 2,2). Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι για κάθε βήμα που κάνει η αστυνομία προς τον έλεγχο, οι πολίτες κάνουν δύο βήματα προς τη νομιμότητα.
Έτσι, αν σε πρώτη φάση υπάρξει μια αύξηση της αστυνόμευσης κατά 10%, με εστίαση στις συγκεκριμένες παραβάσεις, εκτιμάται ότι θα πυροδοτηθεί μια «αλυσιδωτή αντίδραση» συμμόρφωσης των πολιτών κατά τουλάχιστον 30% σε βάθος τριετίας.
Αυτή η δυναμική θα ενισχύσει καθοριστικά την αλλαγή συμπεριφοράς στην τοπική κοινωνία και θα εδραιώσει την κουλτούρα της υπεύθυνης κηδεμονίας, οδηγώντας στην καθολική υιοθέτηση της νόμιμης ηλεκτρονικής σήμανσης.
Αν μάλιστα η αστυνόμευση συνδυαστεί με τις υπόλοιπες πολιτικές και δράσεις πρόληψης που βλέπουμε στη εικόνα (2) -εργαλεία που ήδη μας παρέχει ο Ν. 4830/21- το αποτέλεσμα θα είναι η σωρευτική αύξηση της υπεύθυνης κηδεμονίας στην περιοχή σας, η οποία θα ξεπεράσει το 50% σε λιγότερο από τρία (3) χρόνια.
Μια τέτοια συνδυαστική παρέμβαση θα επιφέρει το δραστικό περιορισμό των εγκαταλείψεων και των ανεξέλεγκτων γεννήσεων, τόσο των δεσποζόμενων όσο και των αδέσποτων ζώων. Στοχεύουμε, δηλαδή, ταυτόχρονα στην ενίσχυση της υπευθυνότητας των ιδιοκτητών και στην οριστική διακοπή της συνεχούς ροής νέων ζώων στους δρόμους.
Προς επίρρωση των ανωτέρω θα ήθελα να αναφερθώ σε μια πολύ ενδιαφέρουσα καλή πρακτική που πραγματοποιείται από μια ομάδα τριών μόνο αστυνομικών που υπηρετούν στο Α.Τ. Ευόσμου Κορδελιού στους 14 Δήμους της Π.Ε. Θεσσαλονίκης.
Έτσι, όπως προκύπτει στο εικονιζόμενο γράφημα (3), η ολιγομελής αυτή αστυνομική ομάδα απέδειξε και επιβεβαίωσε με μετρήσιμα δεδομένα την προαναφερόμενη προσέγγιση και συγκεκριμένα ότι μπορεί να υπάρξει:
Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, ότι πρόκειται για μια πολύ σημαντική και μετρήσιμη διαπίστωση.
Το ζήτημα της νομοθεσίας για την προστασία των ζώων πρέπει, επομένως, να ενταχθεί στον επιχειρησιακό σχεδιασμό της Αστυνομίας και να μη βασίζεται μόνο στις καταγγελίες. Όπως αντίστοιχα συνέβη με το κράνος, τη ζώνη ασφαλείας και την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, καμία αλλαγή παραβατικής συμπεριφοράς δεν έγινε αυτόματα. Χρειάστηκαν συστηματικοί έλεγχοι. Αυτό που λείπει σήμερα είναι ακριβώς η αίσθηση του ελέγχου. Αν ρωτήσετε έναν πολίτη πόσο πιθανό θεωρεί να ελεγχθεί για την τήρηση της νομοθεσίας για τα ζώα, θα σας απαντήσει: σχεδόν καθόλου.
— Δεν είμαι βέβαιη ότι πολλοί αντιλαμβάνονται καν πως παρανομούν. Ποιος γνωρίζει, για παράδειγμα, ότι χωρίς ηλεκτρονική σήμανση ένα ζώο δεν είναι επισήμως καταχωρισμένο στο όνομα του κηδεμόνα του;
Στο σημείο αυτό υφίσταται ευθύνη και από την πλευρά του κτηνιατρικού κόσμου. Κατά την προσέλευση ενός ζώου σε κτηνιατρική δομή, οφείλει να διενεργείται άμεσα έλεγχος για την ύπαρξη ηλεκτρονικής σήμανσης και, εφόσον αυτή απουσιάζει, να κινούνται αμελλητί οι διαδικασίες τοποθέτησης microchip και επίσημης καταγραφής του.
Κατ' αναλογία με το σύστημα υγείας, όπου η κατοχή ΑΜΚΑ αποτελεί απαράβατη προϋπόθεση για κάθε νοσηλευόμενο πολίτη, έτσι και κάθε ζώο συντροφιάς οφείλει να αποχωρεί από το κτηνιατρείο πλήρως ταυτοποιημένο και θεσμικά καταχωρισμένο στη σχετική βάση δεδομένων.
— Ας περάσουμε, όμως, στα αδέσποτα…
Όλοι ξέρουμε ότι τα αδέσποτα δεν έπεσαν από τον ουρανό· προέρχονται από δεσποζόμενα ζώα που κάποιοι αρνούνται να στειρώσουν, εγκαταλείποντας μετά τα κουτάβια τους.
Ας ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα. Το πρόβλημα δεν είναι τα ίδια τα ζώα, αλλά οι άνθρωποι. Πίσω από κάθε αδέσποτο κρύβεται κάποιος που το εγκατέλειψε και μια πολιτεία που του το επέτρεψε. Τα αδέσποτα είναι το αποτέλεσμα μιας βαθιά ριζωμένης νοοτροπίας που αντιμετωπίζει το ζώο σαν αντικείμενο: κάτι που αγοράζεις, χρησιμοποιείς και τελικά πετάς.
Αδέσποτο είναι το ζώο συντροφιάς που κατέληξε στο δρόμο επειδή το εγκατέλειψε ο άνθρωπος. Η καθημερινότητά του είναι ένας αγώνας επιβίωσης ενάντια στην πείνα, τις αρρώστιες, τα τροχαία και την κακοποίηση. Μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο, τα ζώα αυτά ζουν το πολύ 4 με 5 χρόνια, ενώ πολλά πεθαίνουν πριν καν γεννηθούν.
Να το επαναλάβουμε ξανά, ΚΑΘΕ αδέσποτο ζώο υπήρξε κάποτε δεσποζόμενο, ή αποτελεί απόγονο ενός τέτοιου, ακόμη κι αν η εγκατάλειψή του ανάγεται σε παρελθούσες γενιές.
Έμφαση διαχρονικά, δίδεται στην πλημμελή και χωρίς σχεδιασμό διαχείριση των ήδη ΜΟΝΟ αδέσποτων, δηλαδή στην ελλειμματική αντιμετώπιση του συμπτώματος της ύπαρξής τους και όχι συνδυαστικά στην πρόληψη της αιτίας που τα δημιουργεί και σ’ αυτό το στάδιο εξακολουθούμε να βρισκόμαστε ακόμα και σήμερα.
Η κύρια αιτία είναι η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή των δεσποζόμενων. Αν δεν ελέγξουμε αυτή τη ροή, το πρόβλημα θα διαιωνίζεται. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, ο κηδεμόνας μπορεί να επιτρέψει την αναπαραγωγή του ζώου του μία φορά σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, αφού λάβει προηγουμένως άδεια από την αρμόδια πενταμελή επιτροπή του δήμου. Από τη στιγμή που θα δοθεί η άδεια, οφείλει να δηλώσει τη γέννα και να γνωστοποιήσει πού θα δοθούν τα κουτάβια. Θέλει, για παράδειγμα, να κρατήσει δύο από τα οκτώ; Πρέπει να δηλώσει ποιοι θα αναλάβουν τα υπόλοιπα.
Μία από τις κατευθύνσεις που δίνουμε στην Αστυνομία είναι η εξής: όταν οι αστυνομικοί πηγαίνουν σε μια καταγγελία και βλέπουν μια σκυλίτσα που έχει γεννήσει, να ζητούν από τον κηδεμόνα να τους επιδείξει την άδεια αναπαραγωγής από τον δήμο.
— Δηλαδή, αν δω μια δεσποζόμενη σκυλίτσα που έχει γεννήσει, μπορώ να καλέσω την Αστυνομία και να ζητήσω να ελεγχθεί αν ο κηδεμόνας διαθέτει άδεια αναπαραγωγής;
Σωστά. Και για αυτή την παράβαση προβλέπεται διοικητικό πρόστιμο 3.000 ευρώ.
— Υπάρχει, όμως, μια πολύ σκληρή πραγματικότητα: τα αδέσποτα ζώα στην Ελλάδα εκτιμάται ότι αριθμούν εκατομμύρια. Πολλά ζουν σε κακές συνθήκες, βασανίζονται από αρρώστιες, ασιτία και κακές συνθήκες, αναπαράγονται ανεξέλεγκτα και δεν γνωρίζουμε καν τον πραγματικό τους αριθμό…
Είναι εκτιμήσεις που όμως έχουν πραγματική βάση, γιατί ακόμη δεν υπάρχει επίσημη και πλήρης καταγραφή. Η φράση «δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις κάτι που δεν έχεις προηγουμένως μετρήσει» είναι παλιά, αλλά ισχύει ακόμα, και ασφαλώς για τα αναφυόμενα ζητήματα που αφορούν το πρόβλημα της μεγέθυνσης του αδέσποτου πληθυσμού των ζώων συντροφιάς στη χώρα μας.
Για πρώτη φορά, η χώρα μας απέκτησε το δικό της Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς. Δημιουργήθηκε χάρη στη σύμπραξη με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και από τον Ιανουάριο του 2026 «στεγάζεται» πλέον στην Ειδική Γραμματεία, που αποτελεί το μόνιμο και οικείο περιβάλλον για την περαιτέρω ανάπτυξη και αξιοποίησή του. Ένα ακόμα καθοριστικό βήμα εκσυγχρονισμού της φιλοζωικής μας πολιτικής, μέσα από την υλοποίηση μιας από τις πιο καινοτόμες δεσμεύσεις της κυβέρνησής μας.
Μόνο όταν εκκινήσουν συστηματικοί έλεγχοι και οι καταγραφές θα μπορέσουμε να αποκτήσουμε σαφή εικόνα του πληθυσμού. Η θνησιμότητα είναι πολύ υψηλή. Από μια γέννα αδέσποτου σκύλου επιβιώνουν στατιστικά περίπου ένα έως ενάμισι κουτάβι, ενώ στις γάτες δύο έως τρία γατάκια. Οι γάτες, μάλιστα, είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε ασθένειες και σε μεταξύ τους συγκρούσεις, κυρίως κατά την αναπαραγωγική περίοδο.
Να επισημάνουμε ότι όταν μιλάμε για αδέσποτα, συνήθως εννοούμε τους σκύλους. Υπάρχει, όμως, ένας ολόκληρος πληθυσμός που παραμένει σχεδόν αόρατος τόσο για τους δήμους όσο και για την Πολιτεία: οι γάτες. Ο πληθυσμός των αδέσποτων γατών εκτιμάται ότι είναι πολύ μεγαλύτερος από εκείνον των σκύλων. Ζουν πιο αθόρυβα και δεν προκαλούν τις ίδιες καταγγελίες. Έτσι, συχνά δεν καταγράφονται από τους δήμους ούτε εντάσσονται σε συστηματικά προγράμματα διαχείρισης. Οι στειρώσεις, όπου γίνονται, πραγματοποιούνται πολλές φορές αποσπασματικά. Γι’ αυτό και δεν έχουμε τα αποτελέσματα που θα θέλαμε.
— Οι δήμοι αποτελούν κρίσιμο μέρος τόσο του προβλήματος όσο και της λύσης. Οφείλουν να στειρώνουν, να περιθάλπουν και να επανεντάσσουν ζώα, να διαθέτουν κατάλληλα καταφύγια, συμβάσεις με κτηνιάτρους και πενταμελείς επιτροπές. Πόσο ανταποκρίνονται σήμερα σε αυτές τις υποχρεώσεις;
Με αφορμή το ερώτημά σας, οφείλω να επισημάνω την ακόλουθη παραδοχή. Η μέριμνα και διαχείριση των αδέσποτων ζώων συντροφιάς δεν αποτελούσε μέχρι πρότινος προτεραιότητα και μέρος της αυτοδιοικητικής κουλτούρας. Σήμερα, ωστόσο, καταγράφεται μια ενθαρρυντική μετατόπιση και αλλαγή ενδιαφέροντος σε πολλούς Δήμους.
Ο Ν. 4830/2021 δεν αφορά μόνο τους ιδιοκτήτες ζώων, αφορά άμεσα και την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η διαχείριση των αδέσποτων δεν αποτελεί πράξη φιλανθρωπίας ούτε προαιρετική επιλογή μιας δημοτικής αρχής· είναι ρητή νομική υποχρέωση.
Η προστασία των ζώων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ευαισθησία των εθελοντών, ούτε επιτρέπεται οι πολίτες να καλούνται να πληρώσουν το κόστος μιας παρατεταμένης διοικητικής αδράνειας.
Έχω την εξαιρετική τιμή να συνεργάζομαι με πολλούς αιρετούς και υπηρεσιακούς των Δήμων που αποδεικνύουν καθημερινά ότι η διαχείριση και πρόληψη νέων αδέσποτων είναι θέμα πολιτικής βούλησης και προτεραιοποίησης και ότι όποιος «μαζεύει μανίκια» παράγει έργο. Το γεγονός ότι κάποιοι Δήμοι το καταφέρνουν σημαίνει ότι όλοι μπορούν.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι έχουμε αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη ρίζα του ή ότι έχει ήδη αρχίσει να μειώνεται ο πληθυσμός των αδέσποτων. Επιμένω ότι λείπει ένας κρίσιμος κρίκος: ο συστηματικός έλεγχος των δεσποζόμενων ζώων.
Όσο αποτελεσματικός και στελεχιακά επαρκής κι αν είναι ένας δήμος, ακόμη κι αν διαθέτει κτηνιάτρους που παρέχουν αξιόλογο αριθμό στειρώσεων και κτηνιατρική φροντίδα και από την άλλη να συνεχίζεται ανεξέλεγκτα η εισροή νέων ζώων, η προσπάθειά του δεν μπορεί να αποδώσει.
Επίσης, όσα καταφύγια κι αν φτιάξουμε, δεν θα είναι ποτέ αρκετά. Υποθετικά ακόμα και στην περίπτωση που όλα τα αδέσποτα γινόταν ο εγκλεισμός τους σε αυτά σε σύντομο χρονικό διάστημα θα είμαστε μπροστά πάλι στο ίδιο ακριβώς πρόβλημα.
Ας το ξεκαθαρίσουμε: τα καταφύγια είναι χώροι προσωρινής φιλοξενίας και αξιοπρεπούς φροντίδας μέχρι την υιοθεσία, ΟΧΙ μια ισόβια φυλακή σε άθλιες συνθήκες.
Το πρόβλημα, όπως αντιλαμβάνεστε, δεν λύνεται απλώς με μια «καλύτερη διαχείριση». Απαιτεί δημοτικά κτηνιατρεία και μαζικά προγράμματα στειρώσεων, αλλά πρωτίστως εντατικούς ελέγχους στα ιδιόκτητα ζώα.
Για να πετύχουμε, χρειαζόμαστε πραγματική βούληση, αυτεπάγγελτους ελέγχους από την ΕΛ.ΑΣ. και τους άλλους συναρμόδιους φορείς, σαφή σχεδιασμό και στοχοθεσία, οικονομικούς πόρους, στελέχωση και τεχνογνωσία και, πάνω από όλα, συνέργειες με τους εθελοντές.
Αυτό σημαίνει ότι η μείωση του πληθυσμού τους ΔΕΝ ξεκινά αφού τα ζώα βρεθούν στο δρόμο, αλλά πολύ νωρίτερα: μέσα στο ίδιο το σπίτι, με τις υπεύθυνες αποφάσεις των ιδιοκτητών. Αυτές αφορούν τη σήμανση και καταγραφή τους στο Ε.Μ.Ζ.Σ., τη στείρωση ή την εναλλακτική αποστολή DNA, καθώς και τη λήψη άδειας αναπαραγωγής από την πενταμελή επιτροπή του οικείου Δήμου.
Με απλά λόγια: Γινόμαστε υπεύθυνοι ιδιοκτήτες σήμερα, για να μην έχουμε αδέσποτα αύριο.
— Πώς παρεμβαίνει η Ειδική Γραμματεία όταν διαπιστώνει ότι ένας δήμος δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις υποχρεώσεις του;
Από το 2024 έχουμε εκκινήσει και πραγματοποιούμε επίσημες επισκέψεις σε δήμους όλης της χώρας, προκειμένου να αξιολογούμε το έργο τους για τη διαχείριση των αδέσποτων και να εντοπίζουμε τις αδυναμίες τους. Κάθε αξιολόγηση διαρκεί περίπου τέσσερις ώρες και εξετάζει αναλυτικά όλα τα επιμέρους πεδία της διαχείρισης αλλά και την πρόληψης δημιουργίας νέων.
Πιο συγκεκριμένα, η αξιολόγηση των Δήμων έγινε βάσει:
Στη συνέχεια παραδίδουμε στον δήμο μια έκθεση πεπραγμένων περίπου 60 σελίδων πλήρως τεκμηριωμένη, η οποία αποτελεί τη βάση για τις επόμενες παρεμβάσεις αλλά και αξιολογήσεις.
Πιο συγκεκριμένα, εντοπίζουμε τα σημεία που χρήζουν διόρθωσης, διατυπώνουμε συγκεκριμένες συστάσεις και θέτουμε χρονοδιαγράμματα υλοποίησης. Παράλληλα, παρέχουμε τη δική μας αδιάληπτη υποστήριξη, ώστε οι δήμοι να οργανώσουν καλύτερα τις υπηρεσίες τους και να ανταποκριθούν στα ορόσημα που έχουν τεθεί.
Επιπλέον, στο πλαίσιο των παραπάνω περιοδειών βρισκόμαστε δίπλα στους Ανθρώπους της Πρώτης Γραμμής, πραγματοποιώντας δια ζώσης συναντήσεις με τα τοπικά φιλοζωικά σωματεία και τους ακούραστους εθελοντές μας. Γιατί αυτές οι συναντήσεις δεν είναι τυπικές. Είναι χώρος ακρόασης, εμπιστοσύνης και κοινής δέσμευσης να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση στη συνεργασία, από την εξάντληση στη στήριξη και από τη διαχείριση της ανάγκης στην πρόληψη.
— Υπάρχει ειδικό κλιμάκιο που πραγματοποιεί αυτές τις αξιολογήσεις;
Σήμερα, η Ειδική Γραμματεία στελεχώνεται από μόλις επτά άτομα, συμπεριλαμβανομένου του Ειδικού Γραμματέα και του προσωπικού γραμματείας. Με αυτή την περιορισμένη δυναμική καλούμαστε να συγκροτήσουμε το ειδικό κλιμάκιο και να καλύψουμε τις ανάγκες ολόκληρης της επικράτειας, παράλληλα με τις υπόλοιπες αρμοδιότητές μας.
Όπως είναι αυτονόητο, για να ανταπεξέλθουμε αποτελεσματικά σε αυτό το έργο, απαιτείται ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό, ένα ισχυρότερο νομοθετικό και ελεγκτικό πλαίσιο, καθώς και μια συγκροτημένη διοικητική δομή με εξειδικευμένες διευθύνσεις και τμήματα.
Για τους λόγους αυτούς, κρίνουμε ότι είναι η κατάλληλη στιγμή για τη μετεξέλιξη της Ειδικής Γραμματείας σε Γενική Γραμματεία. Η θεσμική αυτή αναβάθμιση θα επιτρέψει τη συγκρότηση ουσιαστικών ελεγκτικών μηχανισμών και την ορθότερη εφαρμογή του νόμου, ενώ παράλληλα θα διασφαλίσει τον βέλτιστο συντονισμό με τα συναρμόδια Υπουργεία (όπως τα Υπουργεία Προστασίας του Πολίτη, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Παιδείας, Μεταφορών και Τουρισμού). Ως Γενική Γραμματεία, ο φορέας θα μπορεί να διαχειρίζεται αποτελεσματικά αυτές τις συνέργειες και να τις θωρακίζει με τις απαραίτητες νομοθετικές πρωτοβουλίες, ώστε να επιτευχθούν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
— Με λίγα λόγια, μας λέτε ότι ακόμη και ο ίδιος ο κρατικός θεσμός που ασχολείται με τα ζώα δεν έχει σήμερα το μέγεθος και τα εργαλεία που απαιτεί το πρόβλημα. Θα μπορούσε αυτό να θεωρηθεί ένδειξη ότι δεν έχουμε δώσει ακόμη στα ζώα την πρέπουσα σημασία;
Δεν θα διατύπωνα το ζήτημα με αυτόν τον τρόπο, καθώς δεν αποδίδει πλήρως την πραγματική εικόνα. Η ίδρυση της Ειδικής Γραμματείας τον Ιούνιο του 2022, με απόφαση του Πρωθυπουργού, σηματοδότησε τη δημιουργία του πρώτου θεσμικού φορέα με αποκλειστική αποστολή τη διασφάλιση της ευζωίας των ζώων συντροφιάς στη χώρα μας. Μέσω της εφαρμογής του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου, αλλά και της στενής συνεργασίας και υποστήριξης των Ο.Τ.Α. για την πρόληψη και την αποτελεσματική διαχείριση των αδέσποτων ζώων, η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί από μόνη της μια τομή ιδιαίτερα πρωτοποριακή.
Έως τότε, απουσίαζε ένας κεντρικός φορέας με συνολική εποπτεία για την ευζωία τους. Η αντιμετώπιση των ζώων περιοριζόταν κυρίως στο πλαίσιο της δημόσιας υγείας ή της παραγωγικότητας, με γνώμονα την αποτροπή μετάδοσης ασθενειών στον άνθρωπο. Για τον λόγο αυτό, οι σχετικές αρμοδιότητες ανήκαν πρωτίστως στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ενώ η άγρια πανίδα υπαγόταν στο Υπουργείο Περιβάλλοντος.
Σήμερα, ενσωματώνοντας την εμπειρία από την έως τώρα λειτουργία της, διαμορφώνονται οι συνθήκες για την αξιολόγηση της παρούσας δομής και τη μετεξέλιξή της, ώστε να ανταποκριθεί αποτελεσματικότερα στις αυξημένες απαιτήσεις που έχουν αναδειχθεί.
Άλλωστε, η απαίτηση αυτή πηγάζει από την ίδια την κοινωνία, στην οποία τα ζώα συντροφιάς αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέλος σχεδόν κάθε νοικοκυριού και οικογένειας.
— Οι φιλοζωικές οργανώσεις και οι εθελοντές έχουν σηκώσει για χρόνια μεγάλο μέρος του βάρους της διαχείρισης των αδέσποτων. Ποιος πρέπει να είναι σήμερα ο ρόλος τους μέσα στους δήμους και συνολικά στο σύστημα;
Αδιαμφισβήτητα, οι φιλοζωικές οργανώσεις και οι εθελοντές συνιστούν θεμελιώδη πυλώνα σε κάθε ουσιαστική προσπάθεια για την προστασία των ζώων συντροφιάς. Με συνέπεια, εξειδικευμένη γνώση και ανιδιοτελή προσφορά, στηρίζουν έμπρακτα ένα έργο που δεν είναι απλώς φιλοζωικό, αλλά βαθιά κοινωνικό, επωμιζόμενοι συχνά ένα βάρος που υπερβαίνει τις αντικειμενικές τους δυνατότητες.
Βάσει αυτών των παραδοχών, η Πολιτεία αναγνώρισε ουσιαστικά τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν οι οργανώσεις αυτές σε τοπικό επίπεδο, εκχωρώντας τους θεσμικό ρόλο μέσω της συμμετοχής τους στις πενταμελείς επιτροπές των Δήμων (όπου τα δύο από τα πέντε μέλη προέρχονται από τον φιλοζωικό χώρο). Παράλληλα, μέσω σχετικών εγκυκλίων, θεσπίστηκαν συγκεκριμένες προδιαγραφές και αρμοδιότητες για τη λειτουργία των εν λόγω επιτροπών, καθιστώντας τη συγκρότηση και τη λειτουργία τους υποχρεωτική, με ελάχιστο όριο τις έξι συνεδριάσεις ετησίως.
Είναι ευρέως γνωστό ότι οι εθελοντές και τα φιλοζωικά σωματεία έχουν αναλάβει επί σειρά ετών το μεγαλύτερο μέρος του επιχειρησιακού έργου—από τη σίτιση και την κτηνιατρική περίθαλψη έως τη διαχείριση σύνθετων περιστατικών—ιδιαίτερα σε περιφερειακούς Δήμους που αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε προσωπικό ή υποδομές.
Για τον λόγο αυτό, η Πολιτεία διοργάνωσε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2025 τον θεσμό των βραβείων «Ηρωικές Καρδιές», απονέμοντας την οφειλόμενη αναγνώριση στην εθελοντική δράση των φιλόζωων πολιτών που ξεχωρίζουν για την προσφορά, την ενσυναίσθηση και το κοινωνικό τους έργο. Η εν λόγω πρωτοβουλία θα συνεχιστεί και φέτος, με τη διευρυμένη συμμετοχή εθελοντών και Ο.Τ.Α., αναδεικνύοντας τη σημασία που διατηρεί η ηθική επιβράβευση και η δημόσια αναγνώριση.
— Κάνατε, όμως, πρόσφατα και ένα σημαντικό βήμα για την προστασία των ζώων σε περιπτώσεις κρίσεων, όπως οι πυρκαγιές και οι φυσικές καταστροφές. Τι αλλάζει στην πράξη;
Έως σήμερα, η προστασία των ζώων σε καταστάσεις εκτάκτων αναγκών και φυσικών καταστροφών βασιζόταν πρωτίστως στην αυτόβουλη προσφορά της κοινωνίας των πολιτών και την αυταπάρνηση των εθελοντών.
Από τις 15 Ιουνίου 2026, η προστασία αυτή εντάσσεται πλέον οργανωμένα στον εθνικό σχεδιασμό πολιτικής προστασίας, μέσα από τη συντονισμένη συνεργασία των Υπουργείων Εσωτερικών, Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, καθώς και Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η Ειδική Γραμματεία, αξιοποιώντας τα επιχειρησιακά πρωτόκολλα της οργάνωσης Dogs’ Voice και μετά από διετή συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία, διαμόρφωσε έναν ενιαίο και ολοκληρωμένο μηχανισμό διαχείρισης.
Η απόφαση της Πολιτείας να θέσει ανθρώπους και ζώα υπό το ίδιο πλαίσιο προστασίας αναβαθμίζει ουσιαστικά το θεσμικό status των ζώων. Μάλιστα, η Ελλάδα καθίσταται η τρίτη μόλις χώρα στην Ευρώπη—μετά το Βέλγιο και την Ολλανδία—που θεσπίζει ένα τόσο προηγμένο πλαίσιο.
Κομβική καινοτομία της μεταρρύθμισης αποτελεί η ενεργός συμμετοχή της Ειδικής Γραμματείας στο Εθνικό Συντονιστικό Κέντρο της Πολιτικής Προστασίας. Κατά τη διάρκεια ενός συμβάντος, παρέχεται η δυνατότητα χαρτογράφησης και παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο σημείων ενδιαφέροντος—όπως καταφύγια, μονάδες εκτροφής παραγωγικών ζώων ή περιοχές με αυξημένο πληθυσμό αδέσποτων—επιτρέποντας την έγκαιρη επιχειρησιακή παρέμβαση πριν εκδηλωθεί άμεσος κίνδυνος.
Παράλληλα, ο νέος μηχανισμός εισάγει κομβικές επιχειρησιακές δομές:
Στην πράξη, εάν απειληθεί ένας οικισμός και υπάρχουν εγκλωβισμένα ή δεμένα ζώα, οι πολίτες θα μπορούν πλέον να καλούν σε μία ενιαία γραμμή, το 10400. Η αναφορά θα καταγράφεται κεντρικά και θα διαβιβάζεται αμέσως σε πιστοποιημένο κλιμάκιο διάσωσης, βάζοντας τέλος στη χαοτική και αποσπασματική διασπορά πληροφοριών μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Παράλληλα, έχει ήδη προβλεφθεί η λειτουργία σταθμού υποδοχής στο Γαλάτσι για την παροχή πρώτων βοηθειών και τη φροντίδα των πυρόπληκτων ζώων—μια δομή πλήρως επιχειρησιακή, αχρείαστη να είναι.
Το συνολικό αυτό επιχειρησιακό σχέδιο τίθεται σε πλήρη εφαρμογή αρχικά στην Αττική εντός του 2026, με ορίζοντα την καθολική ανάπτυξή του σε ολόκληρη την επικράτεια έως το 2029.
— Η συζήτηση για τη διαχείριση των ζώων στην Ελλάδα δεν εξαντλείται εύκολα. Θα ήθελα, όμως, να κλείσουμε με κάτι απολύτως πρακτικό: αν υπάρχουν αδέσποτες γάτες στη γειτονιά μου και θέλω να φροντίσω για τη στείρωσή τους, απευθύνομαι στον δήμο;
Βεβαίως. Ενημερώνετε τον δήμο ότι στη γειτονιά υπάρχουν αδέσποτες γάτες σε αναπαραγωγική ηλικία και ζητάτε να προγραμματιστούν η περισυλλογή, η στείρωση και η επανένταξή τους στο οικείο περιβάλλον. Αυτό προβλέπει ο νόμος.
Ο δήμος μπορεί να επικαλεστεί διάφορες δυσκολίες: ότι δεν διαθέτει οργανωμένο πρόγραμμα, συνεργείο περισυλλογής ή σύμβαση με κτηνίατρο. Σε αυτές τις περιπτώσεις παρεμβαίνουμε εμείς, υπενθυμίζοντας στον δήμο τη θεσμική του υποχρέωση και επιδιώκοντας να βρεθεί λύση. Αν λοιπόν ο δήμος δεν ανταποκριθεί, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας. Οι άνθρωποι της Γραμματείας είναι μέρα και νύχτα αφοσιωμένοι σε αυτό το έργο.
Φεύγοντας από την Ειδική Γραμματεία, η εικόνα παραμένει δύσκολη: εκατομμύρια αδέσποτα, ελλιπείς έλεγχοι, δήμοι που συχνά δεν ανταποκρίνονται και ένας κρατικός μηχανισμός που ακόμη αναζητά τα εργαλεία και τη στελέχωση που χρειάζεται. Κι όμως, έφυγα με την ίδια συγκρατημένη αισιοδοξία που διέκρινα στον Νίκο Χρυσάκη. Γιατί υπάρχουν πλέον άνθρωποι που γνωρίζουν το πρόβλημα, θεσμοί που αρχίζουν να αποκτούν δομή και μια κοινωνία που απαιτεί όλο και περισσότερο να αντιμετωπίζονται τα ζώα με τη σοβαρότητα που τους αξίζει. Λέτε, τελικά, ότι τα πράγματα στην Ελλάδα μπορούν να αλλάξουν;
Η μάχη με τα αδέσποτα, οι ευθύνες των ιδιοκτητών και των δήμων και οι αλλαγές που απαιτούνται για να εφαρμοστεί ουσιαστικά ο νόμος για την προστασία των ζώων
Περίμενα να βρω κάτι σκοτεινό και μυστικιστικό. Ίσως δρυΐδες να κάνουν ιεροτελεστίες στη σκιά των πετρών. Αντί γι’ αυτό, βρέθηκα ανάμεσα σε είκοσι πέντε χιλιάδες ανθρώπους, τύμπανα και μια παράδοση που μένει ζωντανή για χιλιετίες.
«Κάθε κόσμημα έχει περάσει από ανθρώπινα χέρια»
Ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής δεν αφηγείται ιστορίες άλλων, αλλά επιμελείται το ίδιο του το βλέμμα: τις εμμονές, τις επιστροφές και τις αγάπες που το διαμόρφωσαν.
Δες το βίντεο και ανακάλυψε το περιβαλλοντικό σου σκορ!
Το ανατρεπτικό ντοκιμαντέρ για τη νέα γενιά και τη σχέση της με την αγορά εργασίας
