Το σφουγγάρι της κουζίνας βρίθει από βακτήρια – μήπως τελικά η βούρτσα είναι προτιμότερη;
Τα χρησιμοποιούμε για να καθαρίζουμε τα πιάτα και τα ποτήρια από τα οποία τρώμε, όμως το σφουγγάρι της κουζίνας αποτελεί ένα υγρό περιβάλλον γεμάτο ψίχουλα – ιδανικό για να ευδοκιμούν τα βακτήρια. Μήπως θα έπρεπε να προτιμάμε μια βούρτσα πλυσίματος αντί για σφουγγάρι;
Πολλά είδη βακτηρίων ξέρουν πώς να επιβιώνουν σε δύσκολες συνθήκες. Κάποια ζουν βαθιά μέσα στον φλοιό της Γης ή σε καυτές υδροθερμικές πηγές, ενώ άλλα κατοικούν στις παγωμένες τούνδρες. Αν όμως ρωτούσε κανείς τα περισσότερα βακτήρια πού θα ήθελαν πραγματικά να ζουν, ένα σφουγγάρι κουζίνας πιθανότατα θα βρισκόταν στην κορυφή της λίστας.
Ναι, αποδεικνύεται ότι το ίδιο το εργαλείο που χρησιμοποιούμε για να καθαρίζουμε τα πιάτα και τα ποτήρια μας είναι γεμάτο μικρόβια. Τα σφουγγάρια είναι παράδεισος για τα βακτήρια. Είναι ζεστά, υγρά και γεμάτα θρεπτικά ψίχουλα τροφής για να τραφούν τα μικρόβια.
Όπως αναφέρει άρθρο του BBC, το 2017, ο Markus Egert, μικροβιολόγος στο Πανεπιστήμιο Furtwangen της Γερμανίας, δημοσίευσε νέα δεδομένα για το βακτηριακό μικροβίωμα των χρησιμοποιημένων σφουγγαριών κουζίνας. Ανακάλυψε συνολικά 362 είδη μικροβίων σε αυτά τα σφουγγάρια. Σε ορισμένα σημεία, η πυκνότητα των βακτηρίων έφτανε τα 54 δισεκατομμύρια άτομα ανά τετραγωνικό εκατοστό.
Τα σφουγγάρια είναι γεμάτα τρύπες και κοιλότητες – καθεμία από τις οποίες προσφέρει ένα μικροπεριβάλλον όπου μπορεί να εγκατασταθεί μια κοινότητα μικροβίων.
Ο Lingchong You, συνθετικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο Duke, και η ομάδα του χρησιμοποίησαν υπολογιστικά μοντέλα για να προσομοιώσουν το πολύπλοκο περιβάλλον ενός σφουγγαριού σε μελέτη του 2022. Διαπίστωσαν ότι τα σφουγγάρια με κοιλότητες διαφορετικού μεγέθους ενθαρρύνουν τη μεγαλύτερη μικροβιακή ανάπτυξη. Στη συνέχεια επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματα καλλιεργώντας διαφορετικά στελέχη του E.coli σε σφουγγάρια κυτταρίνης.
«Διαπίστωσαν ότι η ύπαρξη ποικιλίας μεγεθών πόρων στα σφουγγάρια κουζίνας είναι κάτι που έχει πραγματικά σημασία [για την ενίσχυση της βακτηριακής ανάπτυξης]», λέει ο Egert. «Αυτό βγάζει νόημα, γιατί για τα μικρόβια υπάρχουν “μοναχικοί” οργανισμοί – βακτήρια που προτιμούν να αναπτύσσονται μόνα τους – αλλά και βακτήρια που χρειάζονται την παρουσία άλλων. Μέσα σε ένα σφουγγάρι υπάρχουν τόσες διαφορετικές δομές ή “θέσεις” ώστε όλοι να βρίσκουν αυτό που τους ταιριάζει».
Τα σφουγγάρια είναι σίγουρα εξαιρετικά σπίτια για τα βακτήρια. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτελούν και κίνδυνο για την υγεία μας. Τα βακτήρια υπάρχουν παντού – στο δέρμα μας, στο έδαφος, στον αέρα γύρω μας. Δεν είναι όλα επιβλαβή· αντίθετα, πολλά επιτελούν ζωτικής σημασίας λειτουργίες. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, είναι αν τα βακτήρια που βρίσκονται στα σφουγγάρια αξίζουν πραγματικά την ανησυχία μας.
Οι τρύπες και οι φθαρμένες ίνες του σφουγγαριού της κουζίνας προσφέρουν άφθονους χώρους για να κρυφτούν και να πολλαπλασιαστούν τα μικρόβια.
Στη μελέτη του Egert το 2017, αλληλουχήθηκε το DNA των πιο συχνών ειδών. Αν και δεν ήταν δυνατό να ταυτοποιηθεί το ακριβές είδος κάθε βακτηρίου, πέντε από τα δέκα πιο διαδεδομένα είδη ήταν στενά συγγενικά με βακτήρια που είναι γνωστό ότι προκαλούν λοιμώξεις σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Ειδικά μέτρα καθαρισμού, όπως η θέρμανση στο φούρνο μικροκυμάτων ή το ξέπλυμα με καυτό σαπουνόνερο, δεν βοήθησαν ιδιαίτερα: αν και εξάλειψαν ορισμένα βακτήρια, επέτρεψαν σε άλλα, πιο ανθεκτικά στελέχη να ευδοκιμήσουν.
«Η υπόθεσή μας είναι ότι τα μέτρα καθαρισμού μπορεί να οδηγούν σε ένα είδος διαδικασίας επιλογής, όπου οι λίγοι επιζώντες μπορούν να ξαναπολλαπλασιαστούν σε μεγάλους αριθμούς», λέει ο Egert. «Αν το κάνεις αυτό επανειλημμένα, μπορεί να οδηγήσει στην επιλογή βακτηρίων που είναι καλύτερα προσαρμοσμένα στον καθαρισμό».
Είναι επιβλαβή τα μικρόβια αυτά για τον άνθρωπο;
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι κανένα από τα βακτήρια που εντόπισε ο Egert δεν συνδέεται με τροφική δηλητηρίαση ή σοβαρή ασθένεια. Στην πραγματικότητα, το 90% των νοσηλειών λόγω τροφιμογενών νοσημάτων μπορεί να αποδοθεί σε μόλις πέντε παθογόνους οργανισμούς, τρεις εκ των οποίων είναι βακτήρια – το Escherichia coli, η Salmonella και το Campylobacter. Ευτυχώς, αυτά είναι σχετικά σπάνια στα σφουγγάρια.
«Βρήκαμε μόνο δυνητικά παθογόνα βακτήρια – δηλαδή βακτήρια που μπορεί να είναι επικίνδυνα για άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, για ηλικιωμένους ή για παιδιά», λέει ο Egert. «Συνήθως, για έναν υγιή άνθρωπο, τα βακτήρια μέσα στο σφουγγάρι της κουζίνας δεν είναι επιβλαβή».
Το 2017, η Jennifer Quinlan, καθηγήτρια ασφάλειας τροφίμων στο Πανεπιστήμιο Prairie View A&M στις ΗΠΑ, και οι συνεργάτες της συνέλεξαν σφουγγάρια κουζίνας από 100 σπίτια στη Φιλαδέλφεια. Διαπίστωσαν ότι μόνο το 1-2% αυτών των σφουγγαριών περιείχε βακτήρια που συνδέονται με τροφική δηλητηρίαση στον άνθρωπο. Και σε αυτά τα σφουγγάρια, οι ποσότητες των επιβλαβών βακτηρίων ήταν μικρές.
Το εύρημα αυτό επιβεβαιώθηκε από μελέτη του 2022, στην οποία η Solveig Langsrud, ερευνήτρια στο νορβηγικό ινστιτούτο έρευνας τροφίμων Nofima, συνέκρινε τα βακτήρια που βρίσκονται σε σφουγγάρια και σε βούρτσες πλυσίματος. Βρήκε ένα κοινό σύνολο ακίνδυνων, μη παθογόνων βακτηρίων και στα δύο εργαλεία, όπως τα Acinetobacter, Chryseobacterium, Enhydrobacter, Enterobacteriaceae και Pseudomonas. Ωστόσο, οι βούρτσες περιείχαν συνολικά πολύ λιγότερα βακτήρια.
Αυτά τα δυνητικά παθογόνα βακτήρια μπορούν επίσης να μεταφερθούν από το σφουγγάρι στα πιάτα, στα μαχαιροπίρουνα ή στις επιφάνειες.
«Η συντριπτική πλειονότητα των βακτηρίων στα σφουγγάρια δεν προκαλεί ασθένειες – απλώς προκαλούν οσμές και με την πάροδο του χρόνου γίνονται δυσάρεστα», λέει η Quinlan. «Ωστόσο, υπάρχει το ενδεχόμενο, αν χρησιμοποιήσετε ένα σφουγγάρι για να σκουπίσετε υγρά από ωμό κρέας ή ωμό κοτόπουλο, να μεταφέρετε παθογόνα βακτήρια σε αυτό. Μελέτες έχουν δείξει ότι παθογόνοι μικροοργανισμοί μπορούν να απομονωθούν από σφουγγάρια κουζίνας».
Έτσι, παρότι τα βακτήρια που αναπτύσσονται συνήθως στο σφουγγάρι δεν είναι επικίνδυνα, αν εμφανιστούν επικίνδυνα βακτήρια όπως η Salmonella, η δομή του σφουγγαριού το καθιστά ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξή τους.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό πράγματι συμβαίνει. Στη μελέτη της Langsrud, όταν οι ερευνητές εισήγαγαν Salmonella σε σφουγγάρια κουζίνας, τα βακτήρια ευδοκίμησαν. Όταν όμως πρόσθεσαν τη Salmonella σε βούρτσες πλυσίματος, τα βακτήρια πέθαναν. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι βούρτσες στεγνώνουν πιο αποτελεσματικά μεταξύ των χρήσεων, σκοτώνοντας τη Salmonella, ενώ τα σφουγγάρια παραμένουν υγρά στο εσωτερικό τους, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται καθημερινά.
Αυτά τα δυνητικά παθογόνα βακτήρια μπορούν στη συνέχεια να μεταφερθούν από το σφουγγάρι στα πιάτα, στα μαγειρικά σκεύη ή στις επιφάνειες.
Κάθε πότε πρέπει να αλλάζουμε το σφουγγάρι της κουζίνας;
Το πλύσιμο με βούρτσα μπορεί να είναι πιο υγιεινή επιλογή, καθώς στεγνώνει πιο γρήγορα και φιλοξενεί λιγότερα μικρόβια.
«Υπάρχουν δύο εύκολοι τρόποι καθαρισμού. Μπορείτε να τα βάλετε στο πλυντήριο πιάτων στο τέλος της ημέρας ή να τα βάλετε στο φούρνο μικροκυμάτων για ένα λεπτό, μέχρι να δείτε να βγαίνει ατμός. Αυτό θα σκοτώσει τη μεγάλη πλειονότητα των παθογόνων».
Πράγματι, μελέτες έχουν δείξει ότι το πλύσιμο του σφουγγαριού στο πλυντήριο πιάτων ή η θέρμανσή του στο φούρνο μικροκυμάτων μπορεί να μειώσει το βακτηριακό φορτίο και να είναι πιο αποτελεσματικό από το μούλιασμα σε χλωρίνη. Ωστόσο, όπως έδειξε η μελέτη του Egert, αυτή η πρακτική μπορεί να επιλέξει πιο ανθεκτικά στελέχη βακτηρίων, καθιστώντας τον καθαρισμό λιγότερο αποτελεσματικό με την πάροδο του χρόνου.
Το βράσιμο του σφουγγαριού σε νερό με απολυμαντικό σκοτώνει επίσης τα περισσότερα βακτήρια, αν και ορισμένα μπορεί να επιβιώσουν – ιδιαίτερα εκείνα που σχηματίζουν προστατευτικά, κολλώδη βιοφίλμ. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η μέθοδος έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στη μείωση δυνητικά παθογόνων βακτηρίων όπως η Salmonella.
Άλλες συμβουλές περιλαμβάνουν το να μην αποθηκεύετε το σφουγγάρι μέσα στον νεροχύτη, ώστε να μπορεί να στεγνώνει μεταξύ των χρήσεων, καθώς και να το στύβετε καλά για να απομακρύνετε την υγρασία και τα υπολείμματα τροφών. Ωστόσο, κάποιοι μπορεί να προτιμήσουν να χρησιμοποιούν ένα εντελώς διαφορετικό εργαλείο για το πλύσιμο των πιάτων.
«Εγώ δεν θα χρησιμοποιούσα καθόλου σφουγγάρια κουζίνας. Δεν μου φαίνεται λογικό να χρησιμοποιείται ένα τέτοιο αντικείμενο σε περιβάλλον κουζίνας», λέει ο Egert. «Η βούρτσα είναι πολύ καλύτερη, γιατί περιέχει λιγότερα βακτήρια και στεγνώνει πιο εύκολα. Επίσης, καθαρίζεται πιο εύκολα».
7°
