Αύξηση της χρήσης των αντικαταθλιπτικών στην Ευρώπη

Το 2024 και το 2025, η χρήση αντικαταθλιπτικών στην Ευρώπη συνέχισε την ανοδική της πορεία, επιβεβαιώνοντας μια τάση δεκαετιών. Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα του ΟΟΣΑ και των εθνικών φορέων υγείας, η κατανάλωση παρουσιάζει σημαντικές διαφορές και διακυμάνσεις ανά χώρα.

Πρώτη στην κατανάλωση είναι η Ισλανδία — μια από τις πιο ευνομούμενες χώρες στον κόσμο — με δεύτερη την Πορτογαλία, τρίτη τη Βρετανία και τέταρτη τη Σουηδία. Πολλοί αποδίδουν την ανάγκη για αντικαταθλιπτικά στην έλλειψη ηλιοφάνειας, αλλά το ζήτημα είναι απείρως πιο περίπλοκο. Το μαρτυρεί η ελληνική περίπτωση: στην Ελλάδα πωλούνται περίπου 10.000.000 κουτιά αγχολυτικών και αντικαταθλιπτικών μηνιαίως με την κατανάλωση αντικαταθλιπτικών να έχει αυξηθεί κατά 248% την περίοδο 2000-2020· η τάση συνεχίστηκε το 2024 με εκτιμώμενη δαπάνη για ψυχική υγεία και ουσιοεξάρτηση το 2024 ανέρχεται σε 229,77 εκατομμύρια ευρώ. Η Ελλάδα είναι η πέμπτη χώρα σε χρήση αντικαταθλιπτικών· την ακολουθούν η Ουγγαρία και η Λετονία, ενώ η χώρα με τα λιγότερα αντικαταθλιπτικά είναι η Εσθονία, που μοιάζει σε όλα με τη Λετονία αλλά διαφέρει σ’ αυτό.

Γενικά, στην Ευρώπη, η κατανάλωση αντικαταθλιπτικών έχει υπερδιπλασιαστεί τα τελευταία 20 χρόνια τόσο εξαιτίας της ευαισθητοποίησης στα προβλήματα της κατάθλιψης και του άγχους, όσο και εξαιτίας της αυξανόμενης απαίτησης για πιο ευτυχισμένη ζωή. Υπολογίζεται ότι σήμερα 1 στους 10 Ευρωπαίους παίρνει, χρονίως ή περιστασιακά, ψυχοτρόπες ουσίες. Σε ορισμένες χώρες παρατηρείται απότομη αύξηση: η Τσεχική Δημοκρατία κατέγραψε την υψηλότερη αύξηση με 577% από το 2000 μέχρι το 2020, ενώ στη Γαλλία η αύξηση ήταν μόνο 38%, κυρίως επειδή η χρήση ήταν ήδη υψηλή. Κατά την ίδια εικοσαετία, μεγάλη αύξηση σημείωσαν η Ισπανία (208%) και η Γερμανία (200%).

Αν και ένα ποσοστό της χρήσης αντικαταθλιπτικών αφορά τους ασθενείς με Αλτσχάιμερ τα οποία τους χορηγούνται βοηθητικά, φαίνεται ότι η ευρεία χρήση αντικαταθλιπτικών συνδέεται με χώρες υψηλής ευημερίας: μερικές από τις πρωταθλήτριες της παγκόσμιας Έκθεσης Ευτυχίας, όπως είναι οι σκανδιναβικές χώρες, σημειώνουν ρεκόρ ψυχοτρόπων. Αλλά υπάρχουν και κάποια επιμέρους στοιχεία που συμπληρώνουν την περίπλοκη εικόνα: στη Δανία τα τελευταία 10 χρόνια η κατανάλωση αντικαταθλιπτικών μειώθηκε κατά 4%.

Δεν υπάρχουν επίσημα συγκρίσιμα δεδομένα σχετικά με το ποσοστό των ατόμων που ανέφεραν ότι πάσχουν από χρόνια κατάθλιψη ή που συμβουλεύονται ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή ή ψυχίατρο. Ωστόσο, τα αποτελέσματα μιας έρευνας που δημοσίευσε το 2019 η Eurostat παρέχουν ορισμένες πληροφορίες. Αν και πολλά μπορεί να έχουν αλλάξει από τότε, η Eurostat διαπίστωσε τότε ότι το 7,2% των πολιτών της ΕΕ ανέφεραν ότι έπασχαν από χρόνια κατάθλιψη: μικρή αύξηση σε σύγκριση με το 2014 (+0,3 ποσοστιαίες μονάδες). Το 2019, μεταξύ των χωρών της ΕΕ, η Πορτογαλία (12,2%) είχε το υψηλότερο ποσοστό πληθυσμού που ανέφερε χρόνια κατάθλιψη, ακολουθούμενη από τη Σουηδία (11,7%), τη Γερμανία και την Κροατία (και οι δύο 11,6%). Το ποσοστό των ατόμων που ανέφεραν χρόνια κατάθλιψη ήταν χαμηλότερο στη Ρουμανία (1,0%), στη Βουλγαρία (2,7%) και στη Μάλτα (3,5%), πράγμα που σημαίνει περισσότερο έλλειψη συγκεκριμένης διάγνωσης παρά ψυχική υγεία. Η Ισλανδία (15,6%) και η Πορτογαλία (12,2%) είχαν την υψηλότερη κατανάλωση αντικαταθλιπτικών. Από τον Μάρτιο του 2020, η συχνότητα εμφάνισης άγχους και κατάθλιψης αυξήθηκε σε 15 επιλεγμένες χώρες του ΟΟΣΑ, συμπεριλαμβανομένων αρκετών ευρωπαϊκών: το Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο —παρόμοια κατάσταση παρατηρήθηκε στο Μεξικό, στις ΗΠΑ, στην Τουρκία και στη Νέα Ζηλανδία.

Ερευνητές που μελέτησαν τις επιρροές στις τάσεις συνταγογράφησης αντικαταθλιπτικών στο Ηνωμένο Βασίλειο μεταξύ 1995 και 2011, υπέδειξαν ότι η αύξηση μπορεί να αποδοθεί στη βελτιωμένη αναγνώριση της κατάθλιψης, στη διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων για την Αλτσχάιμερ, στις αλλαγές στις στάσεις ασθενών και ιατρών, στη διαθεσιμότητα των θεραπειών, στις εξελισσόμενες κλινικές κατευθυντήριες γραμμές και τέλος στη διεύρυνση του φάσματος των ενδείξεων που αντιμετωπίζονται ως Αλτσχάιμερ.