Χρήστος Χριστοδούλου: Δεν υπάρχει πρόληψη για τον καρκίνο του παγκρέατος

Μιλάμε όλοι για την αδήριτη ανάγκη της ανάληψης ακόμη και κρατικών δράσεων για την πρόληψη σειράς τύπων καρκίνων. Υπάρχει, όμως, ένας τύπος καρκίνου, ο παγκρεατικός, για τον οποίον δεν υπάρχει κανένας τρόπος να προληφθεί… Απεναντίας, ο καρκίνος του παγκρέατος διαγιγνώσκεται συνήθως σε προχωρημένο στάδιο και αποτελεί ίσως ακόμη και τον πιο επικίνδυνο τύπο καρκίνου. Το εμβόλιο, πρώιμα αποτελέσματα από τις κλινικές μελέτες του οποίου δημοσιεύθηκαν πρόσφατα και άνοιξαν μία χαραμάδα αισιοδοξίας, αποτελεί μία σοβαρή ελπίδα, τόσο για την ιατρική επιστημονική κοινότητα όσο και για τους ασθενείς, διεθνώς και στη χώρα μας.

Ο διευθυντής της Β’ ογκολογικής κλινικής του ιδιωτικού νοσοκομείου της Αθήνας, Metropolitan Hospital, Χρήστος Χριστοδούλου

Η ATHENS VOICE συνομιλεί σήμερα με τον διευθυντή της Β’ ογκολογικής κλινικής του ιδιωτικού νοσοκομείου της Αθήνας «Metropolitan Hospital», Χρήστο Χριστοδούλου, ο οποίος μας δίνει πολύ χρήσιμες σχετικές πληροφορίες, αλλά εκφράζει επίσης τη σαφή απαισιοδοξία του σχετικά με το εν λόγω εγχείρημα.

Κύριε Χριστοδούλου, για ποιους λόγους είναι τόσο δύσκολος και τόσο θανατηφόρος ο καρκίνος του παγκρέατος;
Ο καρκίνος του παγκρέατος διαγιγνώσκεται συνήθως σε προχωρημένο στάδιο. Το πάγκρεας είναι οπισθοπεριτοναϊκό όργανο και δεν φαίνεται καλά στις απεικονιστικές εξετάσεις π.χ. υπερηχογράφημα. Επιπλέον πρέπει ο όγκος να μεγαλώσει αρκετά ώστε να φθάσει να πιέζει γειτονικά όργανα για να δώσει συμπτώματα, π.χ. αν είναι στην κεφαλή του παγκρέατος μπορεί, όταν μεγαλώσει, να πιέσει το σωληνάκι που μεταφέρει την χολή (χοληδόχο πόρο) και να προξενήσει ίκτερο. Τότε υποψιαζόμαστε ότι κάτι συμβαίνει και αρχίζουμε τον έλεγχο. Είναι όμως ήδη αργά.

Υφίσταται η αρχή της πρόληψης στον καρκίνο του παγκρέατος, πρόληψη η οποία να καθιστά την νεοπλασία αυτή πλήρως ιάσιμη ή αποτελεί εκείνον τον τύπο καρκίνου στον οποίον δεν λειτουργεί αυτή η αρχή;
Στον καρκίνο του παγκρέατος δεν υφίσταται πρόληψη. Δεν συνιστάται πληθυσμιακός έλεγχος για έγκαιρη διάγνωση και δεν υπάρχουν ακόμα αξιόπιστες εξετάσεις ώστε να διαγνωσθεί σε πρώιμο στάδιο. Γίνονται προσπάθειες να ανιχνευτούν στο αίμα, με σύγχρονες μοριακές τεχνικές (π.χ. NGS), αλλαγές στο DNA των κυττάρων ώστε να γίνει πρώιμη διάγνωση διαφόρων μορφών καρκίνου, μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος του παγκρέατος (π.χ. test Galleri, Clearnote κλπ). Το πρόβλημα με τις τεχνικές αυτές είναι ότι έχουν χαμηλή ευαισθησία, δηλαδή ανιχνεύουν πρώιμα λίγους καρκίνους και μπορεί να μας καθησυχάσουν επικίνδυνα στις υπόλοιπες περιπτώσεις. Αναμένεται πάντως να είναι διαθέσιμες στο εμπόριο σχετικά σύντομα, παρόλα τα μειονεκτήματά τους.

Ευελπιστείτε οι ασθενείς να απαλλαγούν από την ανάγκη για χημειοθεραπείες με την αποτελεσματική χρήση του αναμενόμενου εμβολίου κατά του παγκρεατικού καρκίνου;
Θέλω να μείνω λίγο στην χημειοθεραπεία. Η χημειοθεραπεία είναι παρεξηγημένη. Την τελευταία 10ετία στον καρκίνο του παγκρέατος η χημειοθεραπεία έχει συνεισφέρει σημαντικά. Στην πρώιμη νόσο μπορεί να γίνει χειρουργική επέμβαση, που σε κέντρα εξειδικευμένα με εμπειρία πολλών σχετικών επεμβάσεων, σήμερα είναι πολύ επιτυχημένη με μικρή περιεγχειρητική νοσηρότητα και ακόμη μικρότερη θνησιμότητα. Μετά το χειρουργείο ακολουθεί συμπληρωματική χημειοθεραπεία με σύγχρονα φάρμακα που μπορεί να οδηγήσει σε ίαση σημαντικό ποσοστό ασθενών. Στην τοπικά προχωρημένη νόσο, δίδεται προεγχειρητική χημειοθεραπεία με τα σύγχρονα αυτά φάρμακα και επιτυγχάνεται πολλές φορές η  εξαίρεση της νόσου, που αρχικά ήταν οριακά εξαιρέσιμη ή ακόμη και ανεγχείρητη. Τέλος, στη μεταστατική νόσο η χημειοθεραπεία παρατείνει ξεκάθαρα την επιβίωση και επιπλέον βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα της ζωής, αντίθετα με ό,τι πιστεύουν πολλοί.

Υπάρχει ο κίνδυνος αυτό το εξατομικευμένο εμβόλιο να είναι δύσχρηστο και πολύ ακριβό τελικά στην κλινική πράξη;
Εκτός της καθιερωμένης χημειοθεραπείας, γίνονται προσπάθειες για εφαρμογή στοχευμένων θεραπειών, ανοσοθεραπείας και εμβολίων στον καρκίνο του παγκρέατος. Δυστυχώς δεν είναι μέχρι τώρα αξιόλογα τα αποτελέσματα. Συγκεκριμένα για τα εμβόλια, θέλω να διευκρινίσω ότι μιλάμε για θεραπευτικά εμβόλια και όχι προληπτικά. Η ιδέα είναι να παραχθούν εξατομικευμένα εμβόλια σχεδιασμένα να διδάξουν το ανοσοποιητικό σύστημα κάθε ασθενούς πως να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα. Πρόσφατα δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Nature μία μελέτη με ένα τέτοιο εμβόλιο στον καρκίνο του παγκρέατος, που εφαρμόστηκε μετά την χειρουργική εξαίρεση του όγκου. Τα αποτελέσματα ήταν ικανοποιητικά αλλά η μελέτη αφορούσε πολύ μικρό αριθμό ασθενών (16 ασθενείς). Επιπλέον η παρασκευή του εξατομικευμένου αυτού εμβολίου χρειάζεται εξειδικευμένα εργαστήρια και υποδομές, το δε κόστος παρασκευής είναι δυσθεώρητο. Δεν είμαι αισιόδοξος για την εφαρμογή και επιτυχία του στην κλινική πράξη.