Είναι επικίνδυνος ο Μαραθώνιος;

Έχω ένα φίλο ο οποίος, στην τρέλα της στιγμής, αποφάσισε να τρέξει στον Μαραθώνιο της Αθήνας. Έτσι χωρίς προετοιμασία και χωρίς την παραμικρή εμπειρία από τρέξιμο. Έκανε 7 ώρες, πέθανε στην κούραση κι έχασε τα μισά νύχια του. Πάλι καλά, θα μπορούσε να είναι και χειρότερα. Νέος όμως ήταν, δεν είχε πρόβλημα υγείας, οι πιθανότητες να του συμβεί κάτι ήταν μικρές. Όχι όμως αμελητέες. Στον Μαραθώνιο της Αθήνας το 2019, 1.300 δρομείς χρειάστηκαν βοήθεια και 29 μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο. Ευτυχώς κανείς δεν έχασε τη ζωή του. Οι πιθανότητες για μια μοιραία κατάληξη είναι πολύ μικρές. Σε μεγάλη έρευνα που έγινε σε 11 εκατομμύρια δρομείς που πήραν μέρος σε μαραθώνιο, υπήρξαν 59 ανακοπές και από αυτές 42 δρομείς έχασαν τη ζωή τους. Σε άλλη έρευνα που δημοσιεύτηκε σε έγκυρο επιστημονικό περιοδικό, υπολογίστηκε ότι στο Μαραθώνιο για τους άντρες παρατηρείται 1 θάνατος ανά 102.503 δρομείς και στις γυναίκες 1 θάνατος ανά 243.879 δρομείς.

Πολύ πιο συχνά είναι λιγότερο σοβαρά προβλήματα, τα οποία προκύπτουν όσο τα χιλιόμετρα αυξάνουν. Γι’ αυτά αναζητήσαμε έναν γιατρό με μεγάλη εμπειρία στις μεγάλες αποστάσεις, τον Δημήτρη Καζούρη. Έχει πάρει μέρος σε δεκάδες αγώνες, από τα 42 χιλιόμετρα του μαραθωνίου, αγώνες δρόμου 100 χιλιομέτρων, ως αγώνες υπεραποστάσεων στο βουνό, 100 μιλίων. Η πρώτη του συμβουλή για όσους σκέφτονται μαραθώνιο είναι να ξεκινήσουν με ένα τσεκ απ σε καρδιολόγο. Αν έχουν κάποιο γνωστό πρόβλημα, να ρωτήσουν αν είναι ασφαλές να τρέξουν και πόσο. Αν παίρνουν φάρμακα, να συνεννοηθούν με τον γιατρό τους αν χρειάζεται να διακόψουν για λίγο κάποια από αυτά. Η συζήτησή μας όμως περιστράφηκε περισσότερο στα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν μέσα στον μαραθώνιο.

«Ένα πολύ συνηθισμένο», μας λέει, «είναι η αφυδάτωση. Τρέχοντας σε ζεστό και υγρό περιβάλλον χάνουμε πολλά υγρά από την εκπνοή και την εφίδρωση. Αν δεν τα αντικαταστήσουμε, μπορεί να έχουμε σπασμό στο στομάχι υπό τη μορφή κράμπας με αποτέλεσμα ναυτία και εμετό ή σπασμό στην κοιλιά και διάρροια.» Μεγαλύτερο πρόβλημα, δυνητικά επικίνδυνο, είναι η υπερθερμία. «Έχω δει αθλητές σε μεγάλες αποστάσεις να τερματίζουν με 38 και 39 πυρετό. Ακόμα και σε έναν μαραθώνιο με ζεστό και υγρό καιρό μπορεί να χάσουμε ως 4 λίτρα υγρά. Επομένως αυτό που πρέπει είναι να αρχίσουμε την ενυδάτωση από νωρίς, λίγο και συχνά. Χάνουμε όμως και ηλεκτρολύτες, γι’ αυτό πρέπει κατά διαστήματα να πάρουμε λίγο αλάτι ή κάποιο διάλυμα ηλεκτρολυτών. Διαφορετικά, αν προσπαθήσουμε να αντικαταστήσουμε την απώλεια μόνο με νερό και μάλιστα σε μεγάλη ποσότητα, τότε κινδυνεύουμε από υπερυδάτωση. Είναι μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση που μπορεί να είναι και θανατηφόρα λόγω υπονατριαιμίας.  Εκδηλώνεται με ναυτία, εμετό, μυϊκή αδυναμία, πονοκέφαλο, σύγχυση και κράμπες».

Ένα άλλο πολύ συνηθισμένο πρόβλημα είναι ο τραυματισμός λόγω μυϊκής κόπωσης. «Ασκείται μεγάλη πίεση στους μυς, τα οστά, τους τένοντες και τους συνδέσμους. Η μεγάλη αυτή επιβάρυνση μπορεί να προκαλέσει απλούς ή σοβαρούς τραυματισμούς, όπως το κάταγμα κόπωσης ή άλλες καταστάσεις όπως η πελματιαία απονευρωσίτιδα, με έντονο πόνο κάτω από την καμάρα που μπορεί να χρονίσει». Στους πιο ευάλωτους, σε όσους δηλαδή είναι λιγότερο καλά προετοιμασμένοι, είναι υπέρβαροι ή είχαν κάποιο πρόσφατο τραυματισμό, η συμβουλή είναι «να μην αυξάνουμε απότομα τα χιλιόμετρα διότι το σώμα πρέπει να προσαρμόζεται σιγά σιγά».  Μέσα στον μαραθώνιο «αν υπάρχουν αυτές οι συνθήκες, πρέπει να τρέξουμε προσεκτικά και να βάλουμε σαν στόχο τον τερματισμό και όχι κάποιο ιδιαίτερο χρόνο, διότι συνήθως θα το μετανιώσουμε».

Ένα άλλο λιγότερο συνηθισμένο πρόβλημα είναι «η αιματουρία που προκύπτει από κακή ενυδάτωση και συνήθως οφείλεται σε σπασμό της κύστης. Παρατηρείται σε μεγαλύτερες αποστάσεις, μπορεί όμως να εμφανιστεί και στον μαραθώνιο, ιδίως αν υπερβάλουμε τις δυνάμεις μας». Αποκαθίσταται σιγά σιγά με ενυδάτωση. Αν δούμε πολύ σκούρα ούρα τότε μπορεί να αντιμετωπίζουμε ένα πιο σπάνιο αλλά σοβαρότερο πρόβλημα, την μυοσφαιρινουρία. «Είναι δηλαδή μυοσφαιρίνη στα ούρα από την καταστροφή πολλών μυϊκών κυττάρων και μπορεί να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια λόγω ραβδομυόλυσης». Είναι αναστρέψιμη αλλά μπορεί να χρειαστεί να μπει ο ασθενής σε τεχνητό νεφρό. Οφείλεται συνήθως και πάλι στην κακή ενυδάτωση σε συνδυασμό με ελλιπή προετοιμασία. Προσοχή, τέλος, χρειάζεται και η αποκατάσταση. Ξεκούραση, σωστή διατροφή, μασάζ και προσοχή στα κρυολογήματα επειδή τα πρώτα 24ωρα το ανοσοποιητικό είναι πεσμένο.

Μετά από όλα αυτά η ερώτηση προς τον Δημήτρη Καζούρη ήταν αναπόφευκτη. Κάνει καλό στην υγεία ο μαραθώνιος; Η συζήτηση είναι σύνθετη, μερικά πράγματα ωστόσο είναι σαφή. Τα οφέλη για την υγεία μπορεί να τα πάρει κάποιος «από το περπάτημα, το τζόκινγκ ή το τρέξιμο σε αποστάσεις το πολύ ως τα 20 χιλιόμετρα». Περισσότερο από αυτό, υπάρχουν έρευνες που υποστηρίζουν ότι τα οφέλη χάνονται, είναι σαν να μην ασκείσαι καθόλου. «Κάνει καλό στην ψυχική υγεία όμως» είναι η δική του απάντηση. Όσοι τρέχουν το γνωρίζουν πολύ καλά.