Μυρτάνη Πιερή: Σε αυτόν τον πλανήτη δεν ζούμε μόνοι

Μολονότι εδώ και πάνω από ένα εξάμηνο είναι διαθέσιμα στους πάντες (τουλάχιστον στον Δυτικό κόσμο) μία σειρά από εξαιρετικά αποτελεσματικά εμβόλια κατά του κορωνοϊού, ακόμη βρισκόμαστε μάλλον νωρίς στην οριστική τιθάσευση της πανδημίας, κυρίως λόγω του μεγάλου αριθμού ανεμβολίαστων/αρνητών και των διαρκών μεταλλάξεων του ιού — το χειμωνιάτικο δίμηνο που έχουμε μπροστά μας είναι, δυστυχώς, απρόβλεπτο. Ωστόσο, η οριστική λύση (πιστεύουμε ότι) δεν θα αργήσει. Σε κάθε περίπτωση όμως, είναι απολύτως βέβαιο ότι το μέλλον θα έχει και άλλες πανδημίες. Πώς πρέπει, λοιπόν, να προετοιμαστούμε για την επόμενη πανδημία; Ή μήπως είναι άραγε νωρίς για κάτι τέτοιο; Θέσαμε αυτό το ερώτημα σε τέσσερις έγκριτους επιστήμονες, στον Γιώργο Καργιολάκη, τον Γιώργο Παππά, τη Μυρτάνη Πιερή και τον Γιάννη Πρασσά, τις σχεδόν καθημερινές παρεμβάσεις των οποίων παρακολουθούν χιλιάδες άνθρωποι στη χώρα μας —και τους ευχαριστούμε θερμά για αυτό—, και ιδού τι είχαν την καλοσύνη να μας απαντήσουν.

Σε αυτόν τον πλανήτη δεν ζούμε μόνοι. Πάντα θα τον μοιραζόμαστε όχι μόνο με τα υπόλοιπα ζώα και φυτά, αλλά και με τους ιούς και τα βακτήρια που ήταν εδώ πολύ πριν από εμάς και παλεύουν για τη δική τους επιβίωση. Συνεπώς μια επόμενη πανδημία αποτελεί ένα, σχεδόν, βέβαιο σενάριο. Όπλο του ανθρώπινου είδους για αναχαίτιση του χειρότερου πανδημικού σεναρίου; Η ευφυΐα μας. Και η επιστήμη των εμβολίων αποτελεί την καλύτερη απόδειξη της ευφυΐας μας αυτής. Πώς θωρακίζουμε τις νέες γενιές από μια επικείμενη πανδημία λοιπόν; 

Δίνουμε κίνητρα και χρηματοδότηση στην έρευνα. Για να μπορούμε να παράγουμε άμεσα νέα φάρμακα είτε για προφύλαξη είτε για θεραπεία. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό. Η εμπειρία της παρούσας πανδημίας μάς φανέρωσε πως, αν και τα εργαλεία είναι εδώ (ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια), μια μεγάλη μερίδα του κόσμου δεν τα εμπιστεύεται. Πρέπει λοιπόν να δουλέψουμε και στο θέμα της εμπιστοσύνης του κόσμου προς τους επισήμους θεσμούς και της εμπιστοσύνης προς την επιστήμη. Το πώς θα γίνει αυτό το αφήνω στους ειδικούς.

Επίσης, είναι καιρός να αντιληφθούμε ότι οι ιοί και τα βακτήρια δεν γνωρίζουν σύνορα κρατών. Ειδικά σε έναν πλανήτη που άνθρωποι και προϊόντα διακινούνται με όλο και μεγαλύτερη ευκολία και οι αποστάσεις έχουν εκμηδενιστεί. Συνεπώς πρέπει ο μηχανισμός αντιμετώπισης προβλημάτων όπως η εμφάνιση και η διασπορά ενός μολυσματικού παράγοντα να προσεγγίζεται όχι με τοπικά, αλλά με παγκόσμια μέσα. Με συνεργασία και αλληλοστήριξη μεταξύ των χωρών. 

Τέλος, το ανθρώπινο είδος αυξάνεται και πληθύνεται επικίνδυνα σε έναν πλανήτη με πεπερασμένους πόρους. Και, όσο συμβαίνει αυτό, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες μετάδοσης ζωονοσογόνων παραγόντων (ιοί, βακτήρια, μύκητες ή παράσιτα που μπορούν να μεταπηδήσουν από άλλα ζώα στον άνθρωπο). Μελέτες δείχνουν ότι το 75% των αναδυόμενων ασθενειών προέρχεται από την άγρια φύση, με τα τελευταία χρόνια να έχουμε απτά παραδείγματα (SARS, από τις γάτες civet, και MERS, από τις καμήλες dromedary). Για να βοηθήσουμε στον περιορισμό των μελλοντικών πανδημιών, πρέπει να μειώσουμε τις ευκαιρίες για τους ιούς να μεταπηδούν από ζώα σε ανθρώπους. Η σχέση μας με το περιβάλλον, η προστασία της βιοποικιλότητας, οι τρόποι με τους οποίους παράγουμε το φαγητό μας, ακόμα και η κλιματική αλλαγή αποτελούν παράγοντες που αλλάζουν τις ισορροπίες μεταξύ των ειδών του πλανήτη και τις πιθανότητες μεταπήδησης νέων παθογόνων στον άνθρωπο. Ας καταλάβουμε επιτέλους πως η επιβίωσή μας σε αυτό τον πλανήτη είναι άμεσα συνυφασμένη με την προστασία του.

Η Μυρτάνη Πιερή είναι Μοριακή βιολόγος, επίκουρη καθηγήτρια, Τμήμα Επιστημών Ζωής και Υγείας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας