Ένας κόσμος χωρίς σοκολάτα

Μπορείτε να φανταστείτε ένα κόσμο χωρίς σοκολάτα; Δεν ξέρω με ποιο τρόπο να σας το πω αλλά αυτή η πιθανότητα «παίζει» πολύ τον τελευταίο καιρό, μάλλον γιατί η παγκόσμια κατανάλωση αυξάνεται συνεχώς, ενώ η παραγωγή της παραμένει στάσιμη.

Και το χειρότερο απ' όλα είναι ότι τρώνε και οι Κινέζοι τελευταία πολύ σοκολάτα και αυτό δυσκολεύει τα πράγματα. Βλέπετε ό,τι και ν' αρέσει στους Κινέζους «κινδυνεύει» με εξαφάνιση σύμφωνα με τα «παπαγαλάκια» και κατά συνέπεια αυξάνονται οι τιμές. Αυτό συνέβηκε με το στάρι, το ρύζι, το κρασί, το μοσχάρι και πάει λέγοντας.

Αν δεν ήταν οι Κινέζοι (τελευταία φταίνε και λίγο οι Ινδοί), όλα θα ήταν φτηνά και δεν θα ανησυχούσαμε. Μάλιστα, για να ελέγξουμε τις θερμίδες, τρώμε περισσότερη «μαύρη» σοκολάτα που χρειάζεται 70% περισσότερο κακάο και αυτό χειροτερεύει την κατάσταση. Μια περίεργη συγχορδία συμφερόντων, γεύσης και εμπορίου έχει στηθεί γύρω από τη σοκολάτα. Δημοσιογράφοι όλων των ειδών γράφουν για τις θετικές προεκτάσεις του κακάο στην υγεία μας, αυτό μετατρέπεται σε χιλιάδες συνταγές, οι οποίες με την σειρά τους οδηγούν στην κατανάλωση. H κατανάλωση δημιουργεί μια κουλτούρα γύρω από το προϊόν και στη συνέχεια οι μεγάλες εταιρείες, που ελέγχουν την αγορά μας, δημιουργούν τον «πανικό» της έλλειψης και την αύξηση των τιμών γιατί τα κακαόδεντρα αρρώστησαν και οι Κινέζοι κάνουν μπάνιο στη σοκολάτα.

Η ιστορία είναι γεμάτη με ανάλογα παραδείγματα ειδικά σε τρόφιμα τα οποία είναι αντικείμενο χρηματιστηριακής διαπραγμάτευσης και των οποίων οι τιμές φουσκώνουν και ξεφουσκώνουν ανάλογα με τις επενδύσεις στα futures των προϊόντων, πάντα βέβαια καλυμμένες πίσω από κάποια απειλή. Κάτι σαν «ψυχρό πόλεμο» με «θερμές» πρώτες ύλες. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τις εξεγέρσεις πριν πολύ λίγα χρόνια που έγιναν σε όλη τη γη με αφορμή και αιτία την αύξηση της τιμής βασικών προϊόντων (όπως το ρύζι και το στάρι), εξεγέρσεις που οδήγησαν στην «Αραβική Άνοιξη» για παράδειγμα.

Το περισσότερο ενδιαφέρον στοιχείο, και αυτό που με έκανε να ξαναασχοληθώ με το θέμα, είναι ότι διαβάζοντας πρόσφατα ένα report με θέμα τη σοκολάτα, συνειδητοποίησα πως η σοκολάτα όπως την ξέραμε αλλάζει και γευστικά. «Πιεσμένες» οι εταιρείες από την έλλειψη και τις τιμές, άρχισαν να παράγουν «σοκολάτες» γεμισμένες με συμπληρωματικά γευστικά στοιχεία τα οποία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αλλάζουν και την γεύση της όπως την ξέραμε. Βέβαια, όλα αυτά τα συμπληρωματικά στοιχεία κοστίζουν λιγότερο από το κακάο, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Η αλήθεια σε πραγματικούς αριθμούς είναι πως οι παγκόσμιες πωλήσεις σε κακάο, ξεπερνούν κατά πολύ την παραγωγή τα τελευταία χρόνια και τα αποθέματα εξαλείφονται. Αυτό όμως έχει σαν αποτέλεσμα τη συμπίεση των αγροτών που παράγουν κακάο, γιατί πώς γίνεται διαφορετικά οι παγκόσμιες τιμές να αυξάνονται και το εισόδημα των αγροτών να παραμένει στάσιμο;

Αυτό που θα περίμενε κάποιος είναι να είχε συμβεί ακριβώς το αντίθετο. Στην Γκάνα και στην Ακτή Ελεφαντοστού, όπου παράγεται το 55% του κακάο της παγκόσμιας αγοράς, ο μέσος αγρότης βγάζει €1,55 για κάθε περίπου 10 στρέμματα καλλιέργειας το χρόνο και μάλιστα δουλεύοντας σε συνθήκες εξαθλίωσης. Φυσικό είναι να ξεριζώνει τα κακαόδεντρα και να ξεκινά άλλες καλλιέργειες. Στις 17 Νοεμβρίου του 2014, στο New York Futures Exchange η τιμή του τόνου του καρπού του κακαόδεντρου ήταν 2.820,33 δολάρια.

Σπάνια ένα προϊόν έχει κατορθώσει να γίνει το απόλυτο φετίχ αντικείμενο μιας κοινωνίας όσο η σοκολάτα. Η απόλυτη ταύτιση και ενσωμάτωση του καταναλωτή με το προϊόν και τις υποσχέσεις του για «σεξουαλική» σχεδόν ευχαρίστηση και κοινωνική θέση που μόνο η κατανάλωση σοκολάτας μπορεί να του δώσει. Και ίσως ο μοναδικός τρόπος να κατανοήσουμε την τρομακτική υπεραξία ανάμεσα στην παραγωγή και στην τελική τιμή της σοκολάτας, είναι να καταφύγουμε στη δύναμη του φετιχισμού και του συμβολισμού που έχει η σοκολάτα σύμφωνα με την κλασική μαρξιστική αντίληψη για το φετιχισμό των προϊόντων.

Το «πρόβλημα» με τη σοκολάτα είναι πως ταιριάζει με τα πάντα. Μπορείς να βασιστείς πάνω της για κάθε πρόβλημα που μπορεί να έχεις, σε βοηθά σε κάθε συναισθηματική φόρτιση, κάνει καλό στα πάντα, είναι καταπληκτικό αφροδισιακό και στο τέλος -τέλος όταν κάτι σου λείπει, η σοκολάτα το αναπληρώνει. Μάλιστα τα τελευταία χρόνια σου δίνει και το περιθώριο να έχεις και μια πολιτική στάση απέναντι στην ευχαρίστηση: σοκολάτα με εργαζόμενους σκλάβους πίσω της ή σοκολάτα χωρίς σκλαβιά;

H σοκολάτα είναι γένους θηλυκού. Οι γυναίκες είναι αυτές που την καταναλώνουν, αυτές που την διαφημίζουν κι αυτές που την φαντασιώνονται εντέλει, είτε σαν σεξουαλική πράξη ή σαν κοινωνικό σύμβολο. Σε αντίθεση με το τσιγάρο και το αλκοόλ που είναι αρσενικά, η θηλυκότητα της σοκολάτας μας κάνει να μην μπορούμε να φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς αυτήν.