Τι είναι ο υπνωτισμός του αυτοκινητόδρομου

Γνωστός και «ως πυρετός της λευκής γραμμής», ο υπνωτισμός του αυτοκινητόδρομου είναι μια αλλοιωμένη ψυχική κατάσταση στην οποία ένα άτομο οδηγεί όχημα σε μεγάλες αποστάσεις, ανταποκρινόμενο σε εξωτερικά γεγονότα με τον αναμενόμενο, ασφαλή και σωστό τρόπο χωρίς όμως να θυμάται ότι το έκανε συνειδητά. Σε αυτήν την κατάσταση, το συνειδητό μυαλό του οδηγού είναι πλήρως εστιασμένο αλλού, ενώ ταυτοχρόνως φαίνεται ότι επεξεργάζεται τις πληροφορίες που απαιτούνται για την ασφαλή οδήγηση. Η «ύπνωση» είναι μια εκδήλωση της συνηθισμένης διαδικασίας του αυτοματισμού.

Η ιδέα περιγράφηκε για πρώτη φορά σε ένα άρθρο του 1921 που ανέφερε το φαινόμενο ως «υπνωτισμό του δρόμου»: οδήγηση σε κατάσταση «έκστασης» και αφηρημάδας με το βλέμμα απλανές αλλά ταυτοχρόνως στυλωμένο σε ένα σταθερό σημείο στον ορίζοντα. Το 1929, μια μελέτη του Walter Miles με τίτλο «Sleeping with the Eyes Open» συμπέραινε ότι ήταν δυνατό για τους οδηγούς να αποκοιμηθούν με τα μάτια ανοιχτά και να συνεχίσουν να οδηγούν. Στη δεκαετία του 1950, διάφορα τροχαία ατυχήματα που φαίνονταν «τρελά» εξηγήθηκαν από αυτό το φαινόμενο το οποίο οφείλει το όνομά του στον Griffith W Williams o oποίος το 1963 δημοσίευσε σχετική μελέτη στο «International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis». Βασιζόμενοι στις θεωρίες του Ernest Hilgard ότι η ύπνωση είναι μια αλλοιωμένη κατάσταση επίγνωσης, ορισμένοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η συνείδηση μπορεί να δρα ακόμα σε υπνωτισμένη κατάσταση. Στην περίπτωση της ύπνωσης σε αυτοκινητόδρομο, καθώς ένα ρεύμα συνείδησης οδηγεί το αυτοκίνητο ενώ τα υπόλοιπα είναι εστιασμένα αλλού, ο οδηγός έχει μερική ή και πλήρη αμνησία σχετικά με τον χρόνο οδήγησης. Το φαινόμενο μπορεί να συμβεί και σε μηχανοδηγό τρένου: το 2013 το επικαλέστηκε σιδηροδρομικός που θεωρήθηκε υπεύθυνος για εκτροχιασμό τρένου στη Νέα Υόρκη κατά τον οποίον σκοτώθηκαν τέσσερα άτομα.

Ο «υπνωτισμός» δεν είναι ύπνος, όπως λέει ο Jim Horne από το Κέντρο Έρευνας Ύπνου, του πανεπιστημίου του Loughborough. Η κατάσταση μοιάζει περισσότερο με εκείνη του διαλογισμού: αν ένα σκυλί πεταχτεί τον δρόμο, ο οδηγός θα αντιδράσει αστραπιαία, με μηχανιστικό τρόπο· το υποσυνείδητό του παραμένει συνδεδεμένο με το περιβάλλον.