4 Οκτωβρίου: Η Νέα Δημοκρατία κλείνει 52 χρόνια από την ίδρυσή της - Από τη Μεταπολίτευση έως την ευρωπαϊκή ένταξη και τις σύγχρονες μεταρρυθμίσεις
Η Νέα Δημοκρατία συμπληρώνει σήμερα, 4 Οκτωβρίου, 52 χρόνια από την ίδρυσή της, έχοντας διαγράψει μια πορεία που σε μεγάλο βαθμό συμπίπτει με την ιστορία της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας.
Η τυπική ίδρυση του κόμματος ολοκληρώθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1974, όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κατέθεσε στον Άρειο Πάγο τη δήλωση σύστασης της Νέας Δημοκρατίας, βάσει του Νομοθετικού Διατάγματος 59/1974.
Είχαν προηγηθεί, στις 28 Σεπτεμβρίου, η δημόσια ανακοίνωση της ίδρυσης και η δημοσιοποίηση της Ιδρυτικής Διακήρυξης και, στις 29 Σεπτεμβρίου, η δημοσιοποίηση του πρώτου σχεδίου καταστατικού.
Στην Ιδρυτική Διακήρυξη υπογραμμιζόταν η σύνδεση του έθνους με τον λαό, της πατρίδας με τους ανθρώπους της και της Πολιτείας με τους πολίτες, ενώ ως βασικές αρχές προβάλλονταν η λαϊκή κυριαρχία, η πολιτική ελευθερία, η έννομη τάξη και η κοινωνική δικαιοσύνη.
Παράλληλα, το κείμενο τόνιζε ότι η νέα παράταξη «αγνοεί τις διενέξεις και τους διχασμούς του παρελθόντος» και επιδιώκει «τα ευρύτερα δυνατά σχήματα εθνικής ενότητος».
Ο Καραμανλής είχε επιστρέψει στην Ελλάδα τον Ιούλιο του 1974, μετά την κατάρρευση της δικτατορίας, σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου κυριαρχούσε το ισχυρό δημοκρατικό και αντιδικτατορικό αίσθημα. Η επιλογή του ήταν η δημιουργία ενός νέου κόμματος, με διαφορετική πολιτική γλώσσα και στόχο να διευρύνει την επιρροή του και προς τον χώρο του Κέντρου. «Το μέγα θέμα της εποχής μας είναι η δημοκρατία», ανέφερε χαρακτηριστικά η Ιδρυτική Διακήρυξη.
Ο όρος «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός» συνδέθηκε στη συνέχεια με την ιδεολογική ταυτότητα της Νέας Δημοκρατίας. Η συστηματοποίηση της ιδεολογικής της πλατφόρμας ξεκίνησε στα προσυνέδρια του 1977 και ο όρος αποκρυσταλλώθηκε στο συνέδριο της Χαλκιδικής το 1979.
Για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, η εδραίωση της δημοκρατίας ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Η Νέα Δημοκρατία συνέδεσε έτσι δύο βασικούς στόχους της πρώτης μεταπολιτευτικής περιόδου: τη σταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφηκε η Συνθήκη Προσχώρησης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες και το 1981 η χώρα έγινε το δέκατο μέλος τους. Η επιλογή αυτή είχε αποτελέσει στρατηγικό προσανατολισμό του Καραμανλή ήδη από τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης.
Το 1990 η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε στην εξουσία με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Η περίοδος χαρακτηρίστηκε από προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής, αποκρατικοποιήσεις και διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά και έντονες πολιτικές συγκρούσεις, μεταξύ άλλων για το Μακεδονικό. Η κυβέρνηση ολοκλήρωσε την πορεία της το 1993.
Το 2004, με αρχηγό τον Κώστα Καραμανλή, η ΝΔ επέστρεψε στην κυβέρνηση έπειτα από 11 χρόνια. Κεντρικό σύνθημα ήταν η «επανίδρυση του κράτους», ενώ η κυβέρνηση έδωσε έμφαση και στην εξωτερική και ενεργειακή πολιτική, καθώς και στον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου. Σημαντικός σταθμός ήταν η στάση της Αθήνας στο Βουκουρέστι το 2008 σχετικά με την ένταξη της τότε ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ.
Το 2012, μέσα στην οικονομική κρίση, η Νέα Δημοκρατία συμμετείχε σε κυβέρνηση συνεργασίας, με την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη και την εφαρμογή των συμφωνημένων οικονομικών προγραμμάτων να αποτελούν βασικά πολιτικά διακυβεύματα.
Μετά το υψηλό ποσοστό του 1974, η Νέα Δημοκρατία παρέμεινε πρώτη στις εκλογές του 1977, με 41,84% και 171 έδρες. Το 1981 έχασε την εξουσία από το ΠΑΣΟΚ, συγκεντρώνοντας 35,88% και 115 έδρες, ενώ το 1985 έλαβε 40,85% και 126 έδρες.
Το 1989 πραγματοποιήθηκαν δύο εκλογικές αναμετρήσεις. Τον Ιούνιο η ΝΔ ήρθε πρώτη με 44,28% και 145 έδρες και τον Νοέμβριο με 46,19% και 148 έδρες, χωρίς όμως να εξασφαλίσει αυτοδυναμία. Το 1990, με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στην ηγεσία, συγκέντρωσε 46,89% και 150 έδρες και σχημάτισε κυβέρνηση με οριακή πλειοψηφία.
Το 1993 η ΝΔ ηττήθηκε με 39,30% και 111 έδρες, ενώ το 1996 έλαβε 38,12% και 108 έδρες. Το 2000 έχασε οριακά από το ΠΑΣΟΚ, συγκεντρώνοντας 42,73% και 125 έδρες.
Η επιστροφή στην εξουσία ήρθε το 2004 με 45,36% και 165 έδρες. Το 2007 επανεξελέγη με 41,84% και 152 έδρες, ενώ το 2009 υπέστη σημαντική εκλογική ήττα, λαμβάνοντας 33,47% και 91 έδρες.
Η περίοδος της οικονομικής κρίσης έφερε τρεις εκλογικές αναμετρήσεις μέσα σε τρία χρόνια. Τον Μάιο του 2012 η ΝΔ ήρθε πρώτη με 18,85% και 108 έδρες, χωρίς να καταστεί δυνατός ο σχηματισμός κυβέρνησης. Τον Ιούνιο συγκέντρωσε 29,66% και 129 έδρες και σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Αντώνη Σαμαρά.
Το 2015 έχασε από τον ΣΥΡΙΖΑ, συγκεντρώνοντας 27,81% και 76 έδρες τον Ιανουάριο, ενώ τον Σεπτέμβριο έλαβε 28,10% και 75 έδρες. Το 2019 επέστρεψε στην αυτοδυναμία με 39,85% και 158 έδρες. Τον Μάιο του 2023 έλαβε 40,79% και 146 έδρες και τον Ιούνιο 40,56% και 158 έδρες.
Οι αρχηγοί και τα κομματικά ορόσημα
Στην ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας βρέθηκαν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής (1974-1980), ο Γεώργιος Ράλλης (1980-1981), ο Ευάγγελος Αβέρωφ (1981-1984), ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης (1984-1993), ο Μιλτιάδης Έβερτ (1993-1997), ο Κώστας Καραμανλής (1997-2009), ο Αντώνης Σαμαράς (2009-2015) και ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το 2016.
Μεταξύ της ηγεσίας Σαμαρά και Μητσοτάκη μεσολάβησαν οι μεταβατικές περίοδοι υπό τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη και τον Γιάννη Πλακιωτάκη.
Στην κομματική της οργάνωση ξεχωρίζουν η ΟΝΝΕΔ και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ, ενώ για δεκαετίες τα γραφεία της Νέας Δημοκρατίας στη Ρηγίλλης 18 αποτέλεσαν ένα από τα χαρακτηριστικά σημεία αναφοράς της. Μετά την παραμονή στη Λεωφόρο Συγγρού 340, το κόμμα μεταφέρθηκε στην Πειραιώς 62, στο Μοσχάτο, σηματοδοτώντας αλλαγή στην εικόνα και τη λειτουργία του κομματικού μηχανισμού.
Η Νέα Δημοκρατία σήμερα
Πέντε δεκαετίες μετά την ίδρυσή της, η Νέα Δημοκρατία παραμένει στην κυβέρνηση και αποτελεί τον βασικό κοινοβουλευτικό πόλο της κεντροδεξιάς. Η διαδρομή της από το 1974 έως σήμερα περιλαμβάνει περιόδους αυτοδυναμίας, αντιπολίτευσης, κυβερνήσεων συνεργασίας και σημαντικών εκλογικών μεταβολών, παράλληλα με τις μεγάλες πολιτικές και οικονομικές αλλαγές της Μεταπολίτευσης.
18°
