16 χρόνια από την τραγωδία της Marfin: Η βαρύτητα του εγκλήματος και η θεσμική και πολιτική εκκρεμότητα που παραμένει, μέσα από το τρίπτυχο σιωπή–συμψηφισμοί–ατιμωρησία.
Δεκαέξι χρόνια μετά την πυρπόληση της Marfin στη Σταδίου, η Ελλάδα συνεχίζει να κουβαλά όχι μόνο ένα αποτρόπαιο έγκλημα, αλλά και μια βαριά εκκρεμότητα. Τρεις νέοι άνθρωποι — η Παρασκευή Ζούλια, ο Επαμεινώνδας Τσακάλης και η μέλλουσα μητέρα Αγγελική Παπαθανασοπούλου — δολοφονήθηκαν στο κέντρο της Αθήνας. Και η Πολιτεία, παρά το βάρος και τον συμβολισμό της υπόθεσης, δεν κατάφερε να αποδώσει δικαιοσύνη. Αυτό δεν είναι απλώς μια ανοιχτή πληγή. Είναι ρήγμα στην αξιοπιστία της Δημοκρατίας.
Ας ειπωθεί καθαρά: η Marfin δεν ήταν μια «στιγμή εκτροπής» μέσα σε μια περίοδο κοινωνικής έντασης. Ήταν η ακραία έκφραση μιας πολιτικής κουλτούρας που για χρόνια φλέρταρε με τη βία, τη σχετικοποιούσε ή τη δικαιολογούσε. Όταν η ρητορική του «δίκαιου θυμού» γίνεται άλλοθι και η καταγγελία υποκαθιστά την πολιτική ευθύνη, τότε η μετάβαση από τα ιδεολογήματα στην πράξη δεν είναι ατύχημα. Είναι ένα προβλέψιμο, αποτρόπαιο αποτέλεσμα.
Και όμως, απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, ένα μέρος του πολιτικού συστήματος επέλεξε τη σιωπή ή τον συμψηφισμό. Αντί για καθαρή καταδίκη, είδαμε αστερίσκους. Αντί για ανάληψη ευθύνης, είδαμε υπαινιγμούς. Αυτή η στάση δεν ήταν ουδέτερη. Νομιμοποίησε —έστω έμμεσα— μια επικίνδυνη αντίληψη: ότι η βία μπορεί να «εξηγείται» όταν εντάσσεται σε ένα ιδεολογικό πλαίσιο.
Εδώ εντοπίζεται η πρώτη μεγάλη αποτυχία: η αποτυχία να τεθεί ένα καθολικό, αδιαπραγμάτευτο όριο απέναντι στη βία. Το όριο έγινε διαπραγματεύσιμο — ανάλογα με τον δράστη, το αφήγημα, την πολιτική συγκυρία.
Η δεύτερη αποτυχία είναι ακόμη πιο βαριά: η ατιμωρησία. Δεκαέξι χρόνια μετά, οι φυσικοί αυτουργοί δεν έχουν λογοδοτήσει. Σε μια χώρα που κινητοποιεί μηχανισμούς για πολύ μικρότερης βαρύτητας υποθέσεις, αυτό δεν είναι απλώς αστοχία. Είναι αποτυχία της Πολιτείας.
Γιατί η Δικαιοσύνη δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις της, αλλά και από τα κενά της. Και όταν το κενό αφορά τρεις δολοφονίες στο κέντρο της πρωτεύουσας, τότε το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό.
Οι δημοκρατίες δεν δοκιμάζονται στις εύκολες στιγμές. Δοκιμάζονται όταν καλούνται να υπερασπιστούν αρχές που δεν είναι πολιτικά βολικές. Όταν πρέπει να απορρίψουν τη βία ακόμη και όταν προέρχεται από «οικείους» χώρους. Όταν οφείλουν να επιμείνουν στη νομιμότητα, ακόμη και απέναντι σε κύματα κοινωνικής έντασης.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιοι έβαλαν τη φωτιά. Είναι και ποιοι επέτρεψαν να σβήσει η απαίτηση για απαντήσεις. Ποιοι ανέχθηκαν τη σχετικοποίηση. Ποιοι βολεύτηκαν στη σιωπή.
Δεκαέξι χρόνια μετά, το διακύβευμα δεν είναι μόνο η δικαίωση του παρελθόντος, αλλά η θωράκιση του μέλλοντος. Μια Δημοκρατία που δεν μπορεί να αποδώσει δικαιοσύνη σε ένα τέτοιο έγκλημα, κινδυνεύει να συνηθίσει την ιδέα ότι κάποια όρια είναι διαπραγματεύσιμα.
Και τότε η ήττα δεν είναι μόνο θεσμική — είναι βαθιά πολιτική.
Η ανοιχτή αυτή πληγή δεν θα κλείσει με τον χρόνο. Θα κλείσει μόνο όταν η μνήμη μετατραπεί σε σταθερή πολιτική στάση. Χωρίς εξαιρέσεις. Χωρίς αστερίσκους. Χωρίς σιωπές.
Αν η Marfin μείνει απλώς μια επέτειος, θα έχουμε αποτύχει. Αν όμως γίνει σημείο μηδενικής ανοχής απέναντι σε κάθε μορφή βίας και κάθε μορφή σιωπής, τότε ίσως —έστω καθυστερημένα— να αποκτήσει πραγματικό νόημα για τη Δημοκρατία.
Η κρισιμότητα των στιγμών δεν επιτρέπει ούτε παραλυτικές ισορροπίες ούτε φαινομενικά ανώδυνους συμψηφισμούς που θα κοστίσουν πολύ ακριβά στο άμεσο μέλλον.
Η αναβίωση της πλειοδοσίας παροχών δεν αποτελεί απλώς προεκλογικό φαινόμενο· αποκαλύπτει ότι τα βαθύτερα αντανακλαστικά του μεταπολιτευτικού λαϊκισμού παραμένουν πολιτικά ενεργά.
17°
