Kαταγγελίες παρενόχλησης στην εργασία: έμφυλες ανισότητες, κατάχρηση εξουσίας και ανάγκη για ισχυρότερη προστασία εργαζομένων.
1. H παρενόχληση στην εργασία, το στρες, η ευαλωτότητα των εργαζομένων και η κατάχρηση εξουσίας δεν είναι καινοφανείς έννοιες στον κόσμο της εργασίας. Σήμερα όμως υπάρχει μεγαλύτερη αναγνώριση, ορατότητα και επίγνωση των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Αυτό προκύπτει μεταξύ άλλων από την πέμπτη κατά σειρά Έκθεση του Αυτοτελούς Τμήματος της Επιθεώρησης Εργασίας για την παρακολούθηση της βίας και παρενόχλησης στην εργασία που δημοσιεύθηκε πολύ πρόσφατα.
Ως προς τα έμφυλα χαρακτηριστικά του φαινομένου, τα θιγόμενα πρόσωπα παραμένουν σταθερά οι γυναίκες (67% το 2025), ενώ στους καταγγελλόμενους κυριαρχεί το ανδρικό φύλο, γεγονός που επιβεβαιώνει την αυξημένη ευαλωτότητα των γυναικών στην αγορά εργασίας, τις ριζωμένες ανισότητες και τα έμφυλα στερεότυπα. Παρόλα αυτά όμως το 2025 παρατηρήθηκε αύξηση 8% στο ποσοστό των γυναικών που βρίσκονταν στη θέση του υπαίτιου της βίαιης ή παρενοχλητικής συμπεριφοράς.
Αναφορικά δε με τη σχέση καταγγέλλοντα και καταγγελλόμενου, στην πλειοψηφία των υποθέσεων (73%) παρατηρείται η ύπαρξη σχέσης εργοδότη - εργαζόμενου ή σχέσης προϊσταμένου - υφισταμένου, γεγονός που καταδεικνύει ότι παρενοχλητικές ή βίαιες συμπεριφορές συνδέονται άμεσα με κατάχρηση εξουσίας.
Ως προς τον κλάδο με τη μεγαλύτερη συχνότητα του φαινομένου, την αρνητική πρωτιά κατέχει ο τουρισμός, και ειδικότερα η εστίαση και τα καταλύματα, κάτι που σχετίζεται και με τον ευκαιριακό χαρακτήρα της απασχόλησης, τηνμεγάλη προσφορά εργαζομένων και την εγγενή επισφάλεια του κλάδου.
Ειδικά ως προς τις υποθέσεις σεξουαλικής παρενόχλησης, οι γυναίκες εξακολουθούν να αποτελούν την πλειονότητα των θυμάτων (89%), γεγονός που συνέχεται άμεσα με τη διαχρονικά έμφυλη διάσταση του φαινομένου. Σημειώνεται όμως ότι στις 3 περιπτώσεις όπου θιγόμενα πρόσωπα ήταν άνδρες, καταγγελλόμενοι ήταν επίσης άνδρες, ενώ για πρώτη φορά καταγράφηκαν υποθέσεις σεξουαλικής παρενόχλησης μεταξύ γυναικών. Αυτή η εξέλιξη μαρτυρά σε ένα βαθμό την αλλαγή στις κοινωνικές αντιλήψεις καθώς και την αναγνώριση και την αύξηση ορατότητας του φαινομένου.
Το χαμηλό ποσοστό όμως των καταγγελιών σεξουαλικής παρενόχλησης (6%) υπογραμμίζει ακόμη μία φορά την υποκαταγραφή που χαρακτηρίζει γενικά το φαινόμενο, δεδομένου ότι αισθήματα ενοχής, ντροπής ή φόβου αντιποίνων λειτουργούν αποτρεπτικά για τα θύματα να προβούν σε καταγγελία προς τις αρμόδιες αρχές σε διαχρονικό επίπεδο. Το φαινόμενο όμως παραμένει. Άλλωστε, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία μία στις τρεις γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, ποσοστό που ανέρχεται μάλιστα στο 41,6 % στις γυναίκες ηλικίας 18-29 ετών.
Τούτο σημαίνει ότι απαιτείται περαιτέρω δράση σε επίπεδο δημοσίων πολιτικών για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία ως ψυχοκοινωνικού κινδύνου. Αυτό έχει καταστεί σαφές ήδη σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο ανάληψης δράσης για την καλύτερη αντιμετώπιση της σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας στο πλαίσιο της νομοθετικής πράξης για ποιοτικές θέσεις εργασίας (2026) και του μελλοντικού στρατηγικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία (2028).
3. Σε έναν κόσμο εργασίας που μεταβάλλεται διαρκώς, που η ανασφάλεια είναι σύμφυτη με την ιδιότητα του εργαζομένου και η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει δείξει ακόμη τα δόντια της ως προς τη διαμόρφωση νέων εργασιακών συνθηκών, πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή.
Μόλις προ λίγων ημερών μάλιστα δημοσιεύθηκε και η Έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) αναφορικά με τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους στην εργασία. Στην έκθεση αυτή, ο ILO, η εξειδικευμένη οργάνωση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την προώθηση των διεθνώς αναγνωρισμένων εργασιακών δικαιωμάτων, προειδοποιεί για τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους σε βάρος των εργαζομένων κάνοντας λόγο για «μια μεγάλη και αυξανόμενη απειλή για την υγεία των εργαζομένων».
Συγκεκριμένα, εντοπίζει πέντε παράγοντες σημαντικών ψυχοκοινωνικών κινδύνων που συνδέονται με την εργασία, μεταξύ των οποίων και η έκθεση σε παρενόχληση, διαπιστώνοντας σταθερή σύνδεση ανάμεσα στην αρνητική ψυχοκοινωνική έκθεση στην εργασία και την ψυχική και καρδιαγγειακή υγεία. Επισημαίνεται δε ότι πιο εκτεθειμένοι είναι μετανάστες, άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένοι, νέοι, όπως και εργαζόμενοι σε επισφαλείς συνθήκες εργασίας ή στην άτυπη οικονομία.
Λαμβάνοντας λοιπόν υπ’ όψιν ότι το εργασιακό περιβάλλον υφίσταται παγκοσμίως βαθιά μετάλλαξη σε ψυχοκοινωνικό επίπεδο και τα δικαιώματα των εργαζομένων δοκιμάζονται, ο ILO τονίζει την ανάγκη να καταστεί η πρόληψη των ψυχοκοινωνικών κινδύνων στην εργασία προτεραιότητα σε επίπεδο χάραξης εθνικών δημοσίων πολιτικών. Όταν τα εργασιακά δικαιώματα δοκιμάζονται, η ανοχή είναι συνενοχή.
17°
