Σακελλαροπούλου: «Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος δεν οφείλεται μόνο στην κλιματική κρίση, αλλά και σε μια σειρά από ανθρωπογενείς παρεμβάσεις»
Η τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου συμμετείχε σε εκδήλωση με θέμα «Προστατεύοντας τη φύση σε έναν κόσμο που αλλάζει», που διοργάνωσε το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή.
Η κυρία Σακελλαροπούλου συντόνισε τη σχετική συζήτηση, στην οποία συμμετείχαν ο Κωνσταντίνος Μενουδάκος, Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ, ο Γιώργος Δελλής, καθηγητής Δημοσίου Δικαίου ΕΚΠΑ, ο Κωνσταντίνος Καρτάλης, καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος ΕΚΠΑ, μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ε.Ε. για την Κλιματική Αλλαγή και η Εμμανουέλα Δούση, καθηγήτρια Διεθνών Θεσμών ΕΚΠΑ, κάτοχος της έδρας UNESCO για την Κλιματική Διπλωματία.
Στην εισαγωγική της τοποθέτηση, η κυρία Σακελλαροπούλου ανέφερε τα εξής:
«Για άλλη μια φορά το περιβάλλον -η φύση- κινδυνεύει να παραμεριστεί στον κατάλογο των προτεραιοτήτων της παγκόσμιας κοινότητας.
Όταν η Ουκρανία, η Γάζα, η Βενεζουέλα, η Γροιλανδία έλκουν την προσοχή, και δικαίως, η προστασία της φύσης, που επίσης πλήττεται από τις πολεμικές συρράξεις, ακούγεται κάπως αχνά.
Είναι ειρωνεία ότι ένας από τους λόγους του ενδιαφέροντος του Προέδρου Τραμπ για την Γροιλανδία οφείλεται ακριβώς στο φαινόμενο που ο ίδιος αμφισβητεί και περιπαίζει. Την κλιματική κρίση και τον τεράστιο ορυκτό πλούτο που κρύβεται κάτω από τους πάγους.
Εδώ όμως βρισκόμαστε για να μιλήσουμε με επιστημονικό λόγο για ένα φαινόμενο που δεν αμφισβητεί κανείς υγιής νους. Όχι γιατί αγνοούμε την πραγματικότητα, αλλά γιατί μόνο η νηφάλια επιστημονική συζήτηση μπορεί να δώσει απαντήσεις που θα βοηθήσουν στην αντιμετώπιση αυτού του τεράστιου προβλήματος και στην επείγουσα ανάγκη προστασίας της φύσης που πλήττεται βάναυσα και κινδυνεύει. Η παγκόσμια κοινότητα εδώ και δεκαετίες προβληματίζεται και προσπαθεί να αντιμετωπίσει την πρόκληση της κλιματικής αλλαγής.
Μετά το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, το 1987, ορόσημα αποτελούν το πρωτόκολλο του Κιότο, το 1997, και η Συμφωνία του Παρισιού, το 2015, που περιέχουν δεσμεύσεις για πολιτικές χαμηλών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται κάθε φορά η στροφή από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα εναλλακτικά καύσιμα.
Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, σε πρόσφατη ομιλία του, τόνισε ότι το να επιτύχουμε την ειρήνη με τη φύση είναι το καθοριστικό καθήκον μας για τον 21ο αιώνα.
Έχει γίνει πλέον αποδεκτό ότι η κλιματική αλλαγή είναι ανθρωπογενής. Και ότι το κόστος είναι υψηλότερο για τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο Νότος είναι περισσότερο ευάλωτος σε κλιματικό σοκ. Η υπερθέρμανση του πλανήτη επηρεάζει τη βιοποικιλότητα, διαταράσσει τα οικοσυστήματα, ασκεί πίεση στην παραγωγικότητα, στις υποδομές, στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, δημιουργεί ανασφάλεια στις επενδύσεις.
Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί λιμάνια, παράκτιο οδικό δίκτυο, τελικά όμως και κατοικίες, χώρες ολόκληρες, όπως τις Μαλδίβες και το Βανουάτου.
Οι οικονομικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι άνισες και διευρύνουν την παγκόσμια ανισότητα, πλήττοντας κυρίως τις πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες.
Ο τουρισμός βρίσκεται στο επίκεντρο της κλιματικής πρόκλησης και φυσικά ο πρωτογενής τομέας.
Μια κατάκτηση που από τους επιστήμονες πέρασε μέσα από τη νομολογία είναι η αναγνώριση του δικαιώματος στο περιβάλλον: αναγνωρίστηκε ένα γενικό θεμελιώδες δικαίωμα στο περιβάλλον.
Με πρόσφατη νομολογία των μεγάλων διεθνών δικαστηρίων (όπως οι αποφάσεις Urgenda του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ολλανδίας το 2019 και Verein Klimaseniorinnen Schweiz του ΕΔΔΑ το 2024, καθώς και οι γνωμοδοτήσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης και του Παναμερικανικού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων το 2025), αναδείχθηκε ότι τα δικαστήρια χαράσσουν το μέλλον στη δράση για το κλίμα. Αναφέρονται σε ένα περιβάλλον που εξασφαλίζει επαρκή προσωπική υγεία και ευημερία, συνδέοντας την προστασία της φύσης με το δικαίωμα στην υγεία και με την ανθρώπινη αξία, και την ισότητα. Η υπεράσπιση του πλανήτη είναι ένα αυτοτελές δικαίωμα και θεμέλιος λίθος για τη Δημοκρατία. Γίνεται λόγος για κλιματική δικαιοσύνη και αναγνωρίζεται η ιδιότητα του θύματος της κλιματικής κρίσης.
Το Δικαστήριο της Χάγης αναγνωρίζει ως δεσμευτικό ένα δικαίωμα σε καθαρό, υγιές και βιώσιμο περιβάλλον, που αναδεικνύεται σε γέφυρα ανάμεσα στο περιβαλλοντικό και στο δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναγνώριση δυνατότητας των κρατών να στρέφονται εναντίον άλλων κρατών για τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. Για το Διεθνές Δικαστήριο, η κλιματική κρίση είναι επείγουσα και υπαρξιακή απειλή για τα συστήματα που διατηρούν τη ζωή στον πλανήτη, για την ίδια την ανθρωπότητα. Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, η εποχή της κλιματικής ατιμωρησίας τελειώνει, με εντολή του ανώτατου δικαστηρίου του κόσμου.
Δεν πρέπει πάντως ποτέ να λησμονούμε ότι η υποβάθμιση του περιβάλλοντος δεν οφείλεται μόνο στην κλιματική κρίση, αλλά και σε μια σειρά από τοπικές ανθρωπογενείς παρεμβάσεις, με κυρίαρχο πρόβλημα τη δόμηση, όταν αυτή δεν εντάσσεται σε εθνικό και τοπικό επίπεδο σε σχεδιασμό.
Πριν καταστραφούν τα νησιά μας από την κλιματική κρίση, θα έχουν υποστεί ανεπανόρθωτη ζημιά από τη δόμηση, που δεν σέβεται το τοπίο, τη φυσιογνωμία και την κλίμακα και από την ανάπτυξη τουριστικών επενδύσεων πέρα από τη φέρουσα ικανότητα των νησιών, με πιο πρόσφατα και ανησυχητικά παραδείγματα όσα συμβαίνουν στις Κυκλάδες».
19°
