Η τρέχουσα πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κοινωνική δυσπιστία και η τιμωρητική ψήφος - Η σημασία της διακυβέρνησης και της σταθερότητας για την αντοχή της δημοκρατίας.
Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας, σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει δομικά μετά τη ρωσική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Ο πόλεμος δεν αποτελεί πια μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά έναν μόνιμο μηχανισμό αναδιάταξης ισχύος στην Ευρώπη: ενεργειακές εξαρτήσεις ανασχεδιάζονται, στρατιωτικές ισορροπίες μετακινούνται, η έννοια της ευρωπαϊκής ασφάλειας επαναπροσδιορίζεται. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ανατολική Μεσόγειος καθίσταται ακόμη πιο ευάλωτη σε αποσταθεροποιητικούς κραδασμούς, ενώ για χώρες, όπως η Ελλάδα, η πολιτική σταθερότητα αποκτά χαρακτήρα εθνικής υποδομής.
Σε τέτοιες συνθήκες, η διακυβέρνηση δεν είναι απλώς ζήτημα διοίκησης ή κοινωνικής πολιτικής. Είναι όρος δημοκρατικής αντοχής και διεθνούς αξιοπιστίας. Και ακριβώς εδώ αποκαλύπτεται το κεντρικό πρόβλημα που καταγράφουν οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις: η χώρα διαθέτει κυβέρνηση, αλλά δεν διαθέτει αντιπολίτευση με πειστικό ορίζοντα εξουσίας. Το αποτέλεσμα δεν είναι η ενίσχυση της κυβερνητικής ηγεμονίας, αλλά η διόγκωση ενός επικίνδυνου κενού.
Η Νέα Δημοκρατία παραμένει πρώτη δύναμη, χωρίς όμως κοινωνική ηγεμονία. Η πρωτιά της συνυπάρχει με γενικευμένη δυσπιστία προς το πολιτικό σύστημα, την οποία οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν καθαρά. Όταν όμως η δυσπιστία αυτή δεν μετασχηματίζεται σε ώριμη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης, μετατρέπεται σε τιμωρητική ψήφο. Και η τιμωρητική ψήφος, ιδίως σε περιβάλλον διεθνούς αστάθειας, δεν είναι διορθωτικός μηχανισμός· είναι παράγοντας αποσταθεροποίησης.
Το ίδιο μοτίβο επανεμφανίζεται και με την άνοδο σχημάτων καταγγελίας, είτε με αριστερό ηθικιστικό ακραίο λαϊκιστικό λόγο είτε με δεξιό εθνολαϊκισμό. Η «δεύτερη δύναμη» της χώρας δεν είναι πλέον κόμμα, αλλά πολιτικό κλίμα: η πεποίθηση ότι η πολιτική είναι πεδίο τιμωρίας και όχι ευθύνης. Η μετατροπή της οδύνης, της οργής ή της αγανάκτησης σε πολιτικό υποκατάστατο λογοδοσίας δεν ενισχύει τη δημοκρατία· τη διαβρώνει.
Το πραγματικό δίλημμα της περιόδου δεν είναι αξιακό ούτε παραταξιακό. Δεν αφορά τη γνωστή αντιπαράθεση προγραμμάτων ή ιδεολογικών ταυτοτήτων, αλλά τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την πολιτική: από τη μία, την πολιτική ως ευθύνη διακυβέρνησης και θεσμικής συνέχειας· από την άλλη, την πολιτική ως εργαλείο διαμαρτυρίας, τιμωρίας και εκτόνωσης. Αυτό το δίλημμα είναι υπαρξιακό για τη χώρα, διότι σε συνθήκες διεθνούς αστάθειας δεν κρίνεται απλώς ποιος κυβερνά, αλλά αν η χώρα μπορεί να κυβερνηθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιμονή της αντιπολίτευσης –με πυρήνα τον ΣΥΡΙΖΑ και τις παράγωγες πολιτικές του εκδοχές– να αναπαράγει σχήματα που δοκιμάστηκαν και απέτυχαν στη δεκαετή κρίση δεν είναι πολιτική επιλογή χωρίς κόστος. Είναι αναπαραγωγή ενός μοντέλου που μετέτρεψε την κοινωνική αγανάκτηση σε κυβερνητική αδυναμία, τη ρητορική της ρήξης σε θεσμική ανασφάλεια και την υπόσχεση «αλλαγής» σε παρατεταμένη αβεβαιότητα. Η διάσπαση, η προσωποποίηση και η επικοινωνιακή υποκατάσταση της πολιτικής από το συναίσθημα δεν οδηγούν σε εναλλακτική εξουσίας, αλλά σε διαρκή αποδυνάμωση της κυβερνησιμότητας.
Όσο αυτό το υπόδειγμα επιβιώνει –είτε ως κόμμα, είτε ως νέα πρωτοβουλία με παλαιό πολιτικό φορτίο– η σταθερότητα θα παραμένει εύθραυστη. Όχι επειδή απειλείται άμεσα από μια οργανωμένη αντιπρόταση, αλλά επειδή υπονομεύεται από την απουσία της. Και σε μια χώρα που έχει ήδη βιώσει τις συνέπειες της πολιτικής περιπέτειας, η επανάληψη του ίδιου κύκλου, με διαφορετική ρητορική αλλά ταυτόσημη λογική, συνιστά τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη δημοκρατική της αντοχή.
Η σταθερότητα δεν είναι συντηρητισμός. Είναι προϋπόθεση δημοκρατικής αντοχής. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα.
19°
