Σταυροφόροι του ευρωπαϊκού πολιτισμού

«Ο πατριωτισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο των απατεώνων». Την περίφημη φράση του Σάμουελ Τζόνσον μάς θύμισαν αυτές τις ημέρες οι δύο πρώην πρωθυπουργοί με ομιλίες για τα δεινά και τις προσβολές που υφίσταται η χώρα από θρασείς και προκλητικούς γείτονες. Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε, αν και στο διά ταύτα ήταν μάλλον ισχνοί. Τι θα πρέπει να κάνει ο επίγονος από αυτά που οι ίδιοι δεν έκαναν, πέραν της παραλυτικής αδράνειας δηλαδή; Μια πρόταση κατέθεσε ο Αντώνης Σαμαράς, κι αυτή ήταν στα όρια του παραλόγου: να μελετήσουν νομικοί την κατάργηση της συμφωνίας των Πρεσπών. Να κάτι που θα έβρισκε απόλυτα σύμφωνους τους εθνικιστές της Βόρειας Μακεδονίας. Θα είχαν άλλωστε και την πίτα σωστή, τη συμμετοχή στο ΝΑΤΟ δηλαδή, και τον σκύλο χορτάτο, το όνομα με το οποίο τους είχαν ήδη αναγνωρίσει οι συντριπτικά περισσότερες χώρες στον κόσμο.

Ο Αντώνης Σαμαράς ωστόσο δεν ανησυχεί μόνο για την Ελλάδα, στο μυαλό του έχει και την Ευρώπη. Η οποία κινδυνεύει από την ισλαμοποίηση και την woke κουλτούρα καθώς έχει παραιτηθεί από την υπεράσπιση του δυτικού πολιτισμού και των αξιών που εκπροσωπεί. Άποψη στην οποία δεν είναι βέβαια μόνος, αποτελεί το εμβληματικό σύνθημα της Ακροδεξιάς αντεπίθεσης.

Υπάρχει προφανώς ένα ζήτημα ορισμού. Τι ακριβώς εννοούμε ή, καλύτερα, εννοούν όταν μιλάνε για Δυτικό πολιτισμό; Γιατί υπάρχει η φιλελεύθερη παράδοση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, του κράτους δικαίου, της ανεξιθρησκίας και των ατομικών δικαιωμάτων. Υπάρχει όμως και η παράδοση του αντισημιτισμού, του φασισμού, της ξενοφοβίας και του τοξικού εθνικισμού, η οποία επίσης ανήκει στον δυτικό πολιτισμό. Ιδίως όταν τον επικαλούνται η Λεπέν, η Μελόνι και όλα τα ακροδεξιά μορφώματα που έχουν γίνει της μόδας τελευταία. Για να μην πούμε για την woke κουλτούρα όταν την επισείουν ως φόβητρο, σε αντιδιαστολή φυσικά με τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, τα οποία θεωρούν ως το ανώτατο στάδιο της αμαρτίας. Η στάση τους σε αυτό το ζήτημα ανήκει στην ευρωπαϊκή παράδοση ή μήπως ταιριάζει καλύτερα σε εκείνες ακριβώς τις κουλτούρες των άλλων που τόσο αντιπαθούν; Και τελικά ποιου είδους Ευρώπη έχουν στο νου τους και με βάση ποιες ακριβώς αξίες;

Στο ίδιο πλαίσιο έχει ενδιαφέρον να δει κανείς και την απειλή της Ισλαμοποίησης. Προφανώς στην Ευρώπη δεν έχουν θέση οι ιδεολογίες των φανατικών ισλαμιστών. Πρέπει να υπάρχει ανοιχτό μέτωπο απέναντί τους, όπως βέβαια και απέναντι στην ισλαμική τρομοκρατία. Σε ποια ευρωπαϊκή παράδοση ωστόσο εντάσσεται η αντιμετώπιση των ανθρώπων, στην προκειμένη περίπτωση των μεταναστών, με βάση τη φυλετική ή την εθνική τους καταγωγή; Πώς συμβαδίζει μια τέτοια αντίληψη με την πολύ ευρωπαϊκή παράδοση του σεβασμού της προσωπικότητας και των ατομικών δικαιωμάτων κάθε ανθρώπου; Ή, για να το πούμε διαφορετικά: ποιος αποτελεί μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό των αξιών: ο μουσουλμάνος, πακιστανικής καταγωγής δήμαρχος του Λονδίνου ή, για παράδειγμα, η λευκή, χριστιανή επικεφαλής του γερμανικού AfD; Ποιος εκπροσωπεί καλύτερα τις ευρωπαϊκές αξίες και τον Δυτικό πολιτισμό; Κι όταν μιλάμε για ανθρώπους, έχει νόημα να σκεπτόμαστε με όρους πολιτισμών; Σε ποιον πολιτισμό ανήκουν οι γυναίκες του Ιράν που ρισκάρουν τη ζωή τους για τη χειραφέτησή τους και σε ποιον ο βουλευτής που μιλά για καλικάντζαρους και πιστεύει ότι η θέση της γυναίκας είναι στο σπίτι να κάνει παιδιά;

Προφανώς το θέμα της μετανάστευσης και των μειονοτήτων στην Ευρώπη είναι πολύ πιο σύνθετο. Τα ζητήματα της περιθωριοποίησης και των ταυτοτήτων δημιουργούν μεγάλες κι ως ένα βαθμό πρωτόγνωρες εντάσεις. Όπως έχει επισημανθεί, ωστόσο, θα ήταν παράδοξο αν η Ευρώπη, για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, έχανε εκείνα ακριβώς τα στοιχεία που την κάνουν ελκυστική για τους μετανάστες. Τον ανοιχτό δημοκρατικό της χαρακτήρα και την ανεκτικότητα στη διαφορά. Σε αυτά άλλωστε οφείλει σε μεγάλο βαθμό τη μεταπολεμική της ανάπτυξη αλλά και την ζωντάνια των ευρωπαϊκών κοινωνιών: πολύχρωμες και πολυπολιτισμικές. Ακριβώς όπως οι (περισσότερες) ομάδες που παρακολουθήσαμε στο Γιούρο