Μετά τις καταστροφές, τι;

Οι φυσικές καταστροφές έχουν έναν μοναδικό τρόπο να αποκαλύπτουν τα δυνατά και αδύνατα σημεία της κυβερνητικής ηγεσίας. Μετά από αυτές, οι πληγέντες συχνά προσβλέπουν στην Πολιτεία για καθοδήγηση, στήριξη και ελπίδα. Η ανάκαμψη από μια φυσική καταστροφή, με άλλα λόγια, δεν αφορά μόνο την ανοικοδόμηση των υποδομών αλλά και την αποκατάσταση της δημόσιας εμπιστοσύνης στην Πολιτεία και στους ηγέτες της. Ωστόσο, όταν η εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις είναι ήδη χαμηλή, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα (25,6% σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ για το 2023), ο δρόμος της ανάκαμψης γίνεται ακόμα πιο ανηφορικός.

Σε αυτό το άρθρο, δεν καταγγέλλω, ούτε αρκούμαι στα «κακώς κείμενα», στις ελλείψεις και παραλείψεις του κρατικού μηχανισμού· αντίθετα, εξετάζω πέντε τεκμηριωμένους τρόπους μέσω των οποίων μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών στην κυβέρνηση, με αφορμή τις πρωτοφανείς φυσικές καταστροφές στη Θεσσαλία. Ας τους δούμε συνοπτικά:

1. Η ειλικρινής και διαφανής επικοινωνία αποτελούν από τα πιο κρίσιμα στοιχεία αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Οι κυβερνητικοί φορείς και παράγοντες μπορούν να προβούν σε συγκεκριμένες ενέργειες, όπως: (α) Παροχή τακτικών ενημερώσεων στο κοινό σχετικά με τις επιπτώσεις της καταστροφής, τις προσπάθειες αντιμετώπισης και τα σχέδια για το μέλλον, χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα, όπως κοινωνικά δίκτυα, συνεντεύξεις τύπου και επίσημες ιστοσελίδες των φορέων που εκπροσωπούν· (β) η αναγνώριση λαθών όταν κάτι δεν πάει καλά και ταυτόχρονα η παράθεση συγκεκριμένων βημάτων που απαιτούνται για να τα διορθώσουν. Η ειλικρίνεια, ιδιαίτερα όταν εκφράζεται δημόσια, βοηθάει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης την οποία υπονομεύουν οι ανακολουθίες· (γ) η διατύπωση ρεαλιστικών προσδοκιών για τη διαδικασία ανάκαμψης, αποφεύγοντας την προσφιλή παγίδα υποσχέσεων που δεν μπορούν να τηρηθούν στην πραγματικότητα.
2. Η άμεση και αποτελεσματική αντίδραση της κυβέρνησης σε μια καταστροφή είναι, επίσης, κρίσιμη για την ανάκαμψη της εμπιστοσύνης. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω: (α) της επίδειξης της δέσμευσης στην προετοιμασία για ενδεχόμενες μελλοντικές καταστροφές με επενδύσεις σε εκπαίδευση, πόρους και υποδομές προτού να συμβεί μια καταστροφή· (β) του απρόσκοπτου συντονισμού μεταξύ διαφόρων κυβερνητικών φορέων, καθώς και με μη κυβερνητικές οργανώσεις και τοπικές κοινότητες· (γ) της έγκαιρης και επαρκούς παροχής βοήθειας στους πληγέντες, αντιμετωπίζοντας επείγουσες ανάγκες, όπως στέγη, τροφή και ιατρική φροντίδα.
3. Η γνήσια έκφραση συμπόνιας και συμπάθειας κατά τη διάρκεια αλλά και μετά από μια καταστροφή για την ευημερία των πληγέντων αποτελεί sine qua non πράξη, η οποία μπορεί να εκφραστεί με: (α) προσωπική συμμετοχή και συνάντηση με τους πληγέντες, ακούγοντας με προσοχή τις ιστορίες και τις ανησυχίες τους· (β) παροχή ψυχολογικής υποστήριξης τόσο στους πληγέντες, όσο και στους διασώστες.
4. Για να ανοικοδομηθεί η εμπιστοσύνη, οι πολίτες πρέπει να πεισθούν ότι η Πολιτεία είναι υπεύθυνη και «on top» των ενεργειών της μέσω: (α) πραγματοποίησης αμερόληπτων αξιολογήσεων από ανεξάρτητες αρχές των προσπαθειών αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών για τον εντοπισμό επιτυχιών και αδυναμιών· (β) θέσπισης και ενεργοποίησης γραφείων συνηγόρων του πολίτη (Ombudsman) για την έρευνα των παραπόνων και τη δημιουργία διαύλων για την έκφραση των ανησυχιών εκ μέρους των πολιτών.
5. Η ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης δεν αφορά μόνο την άμεση αντίδραση, αλλά και την προετοιμασία για το μέλλον. Αυτή μπορεί να γίνει μέσω: (α) της διάθεσης πόρων για μακροπρόθεσμες προσπάθειες αντιμετώπισης καταστροφών και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας· (β) της ενεργοποίησης των τοπικών κοινοτήτων στην ανάπτυξη σχεδίων για την αντιμετώπιση καταστροφών, διασφαλίζοντας ότι λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση μετά τις ανείπωτες φυσικές καταστροφές στη Θεσσαλία είναι μια σύνθετη και μακρά διαδικασία που σίγουρα δεν εξαντλείται σε κίβδηλες συγγνώμες, όπως έγραφε και ο Χαρίδημος Τσούκας σε πρόσφατο άρθρο του στο Protagon. Απαιτεί δέσμευση για διαφάνεια, αποτελεσματική ανταπόκριση, ενσυναίσθηση, λογοδοσία και εστίαση στη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.