Μια αυστηρά ιδιωτική υπόθεση

Η απόφαση της κυβέρνησης να κηδευτεί χωρίς τιμές αρχηγού κράτους ο Κωνσταντίνος ήταν σωστή. Όχι τόσο επειδή το αντίθετο θα σήμαινε και απαλλαγή του από τις βαριές ευθύνες που έχει για τα Ιουλιανά του 1965 και για την κρίση που οδήγησε τελικά στη δικτατορία. Αυτές ανήκουν στην ιστορία και δεν παραγράφονται. Ούτε επειδή θα άνοιγε ξανά το πολιτειακό. Αυτό ακόμα και ο ίδιος ο Κωνσταντίνος το είχε αποδεχθεί. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έδειχνε να έχει συμφιλιωθεί με το παρελθόν. Έβγαζε μάλιστα μια ηπιότητα και μια μετριοπάθεια που σε έκανε να αναρωτηθείς αν είχε μετανιώσει για κάποια πράγματα. Αν αναγνώριζε ορισμένα τουλάχιστον από τα λάθη του, αν απέδιδε την τότε συμπεριφορά του και στην ανωριμότητα της ηλικίας. Το 1965 ήταν μόλις 25 ετών και μάλιστα περιτριγυρισμένος από τους χειρότερους συμβούλους. Κλήθηκε να διαχειριστεί καταστάσεις που τον υπερέβαιναν και στις κρίσιμες στιγμές αποδείχθηκε ανεπαρκής. Αυτοκριτική πάντως, πέρα από κάποιες γενικότητες, δεν έκανε. Ας είναι, κάποιοι άνθρωποι όσο μεγαλώνουν μαλακώνουν και ο Κωνσταντίνος μοιάζει να ήταν ένας από αυτούς.

Φαντάζομαι ότι ο κύριος λόγος που οδήγησε τον πρωθυπουργό στην απόφαση να κηδευτεί ως ιδιώτης είναι το ότι θα προκαλούσε έναν ακόμα αχρείαστο διχασμό σε μια περίοδο που η πολιτική διεξάγεται στα κεραμίδια. Για να μη πούμε ότι θα έδινε ένα πρόσθετο επιχείρημα στην αντιπολίτευση για την «αντιδημοκρατική εκτροπή» της κυβέρνησης. Εκλογές έρχονται, θα ήταν ένα αχρείαστο ρίσκο. 

Φυσικά υπήρξαν διαφωνίες. Η επιχειρηματολογία ωστόσο που προβλήθηκε από όσους διαφωνούσαν ήταν εξαιρετικά αδύναμη. Το πρώτο επιχείρημα που επικαλέστηκαν ήταν το «αυτονόητο». Ο Κωνσταντίνος ήταν αρχηγός κράτους κατά συνέπεια δικαιούται εξ ορισμού τις τιμές αρχηγού κράτους. Αλλά βέβαια πέρα από την τυπική διάσταση, είναι φανερό ότι η απόφαση να αποδοθούν τιμές αρχηγού κράτους σε ένα πρόσωπο έχει πολύ ουσιαστικές πολιτικές παραμέτρους. Για παράδειγμα και ο Γκιζίκης υπήρξε αρχηγός κράτους, ουδείς διανοήθηκε ωστόσο να ζητήσει να του αποδοθούν οι σχετικές τιμές στην κηδεία του. Προβλέπονται τιμές για όσους διατέλεσαν αρχηγοί κράτους επειδή και μόνο από την ανάδειξη τους θεωρείται ότι το αξίζουν. Στην περίπτωση του τέως αυτό δεν ισχύει, αναδείχθηκε κληρονομικώ δικαίω. Ακόμα περισσότερο ο σχετικός νόμος δεν προβλέπει ότι οι τιμές είναι αυτόματες, αποδίδονται σε διατελέσαντες ανώτατους πολιτειακούς παράγοντες «προσενεγκόντων εξαιρετικάς υπηρεσίας προς το κράτος». Ποιος θα υποστήριζε ότι προσέφερε τέτοιες υπηρεσίες ο Κωνσταντίνος;

Μια δεύτερη κατηγορία επιχειρημάτων αναφέρονταν στην διαχείριση του παρελθόντος. Διατυπώθηκαν διάφορα βαρύγδουπα για το τι φοβερά παθαίνουν τα κράτη που δεν αναγνωρίζουν την ιστορία τους. Κάποιοι μάλιστα επικαλέστηκαν και το μνημείο για τον Λουδοβίκο και την Αντουανέτα στη Γαλλία, αγνοώντας ενδεχομένως ότι η ταφή τους εκεί έγινε μόνο όταν υπήρξε η παλινόρθωση της βασιλείας, το 1815. Πολύ περισσότερο όμως, κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι μη αποδίδοντας τιμές στον Κωνσταντίνο, όχι μόνο δεν αγνοείται η ιστορία αλλά ισχύει το αντίθετο: του αποδίδονται οι ευθύνες του απέναντι στην ιστορία.

Η τρίτη κατηγορία επιχειρημάτων είναι η πιο παράξενη, ίσως και η πιο επικίνδυνη. Κατ’ αυτήν η απόφαση του πρωθυπουργού αποτελεί μια υποχώρηση απέναντι στην αριστερά, οφείλεται στον φόβο να υπερασπιστεί την ιστορία και την ιδεολογία της παράταξης. Δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός δηλαδή αλλά ένας κρίκος σε μια αλυσίδα ιδεολογικών συμβιβασμών που στην πράξη αποδέχεται και εμπεδώνει την κυριαρχία της αριστερής ιδεολογίας. Ορισμένοι μάλιστα υποστήριξαν ότι το κόμπλεξ της παράταξης είναι τέτοιο, που κανείς πλέον δεν τολμά να πει ότι είναι δεξιός, όλοι αυτοχαρακτηρίζονται κεντροδεξιοί. Το επιχείρημα είναι παράξενο επειδή αυτή η μετατόπιση προς το κέντρο, η οποία ξεκίνησε επί Κωνσταντίνου Καραμανλή, είναι η δύναμη της Νέας Δημοκρατίας, ο λόγος που ως παράταξη κατάφερε να επιβιώσει στο τελείως διαφορετικό τοπίο της μεταπολίτευσης. Με άλλα λόγια, όσοι επικαλούνται αυτό το επιχείρημα, είτε είναι γνήσιοι νοσταλγοί του παρελθόντος, είτε είναι απλώς ενοχλημένοι με τα ανοίγματα του Μητσοτάκη στο Κέντρο. Υπάρχουν πολλοί τέτοιοι μέσα στη Νέα Δημοκρατία. Η δήλωση Σαμαρά, σε αυτούς κυρίως απευθυνόταν. Για όλους τους υπόλοιπους Έλληνες, είτε στηρίζουν την κυβέρνηση είτε την αντιπολίτευση, η κηδεία του Κωνσταντίνου, τέως βασιλιά των Ελλήνων, ήταν και παραμένει μια αυστηρά ιδιωτική υπόθεση.