ΗΠΑ: Ανθηρή οικονομία «που δεν βγάζει νόημα»

Οι οικονομολόγοι διαφωνούν στις εκτιμήσεις τους για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας. Οι τιμές των ακινήτων ανεβαίνουν με αποτέλεσμα λιγότερες συναλλαγές, η κατανάλωση αυξάνεται, ο πληθωρισμός πλησιάζει το 8%. Αν και στη διάρκεια της πανδημίας εκατομμύρια εργαζόμενοι απολύθηκαν και μικρομεσαίες επιχειρήσεις έκλεισαν, η ανάκαμψη ήταν εντυπωσιακή: το 2022 η χρηματιστηριακή αγορά εκτινάχθηκε στα ύψη και η εφοδιαστικές αλυσίδες αποκαταστάθηκαν. Αλλά ο υψηλός πληθωρισμός, τον οποίο πολλοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θεωρούσαν προσωρινό, φαίνεται να επιμένει. Η αγορά κατοικίας που ανθούσε μέχρι προσφάτως επιβραδύνεται τώρα λόγω των αυξήσεων των επιτοκίων της Federal Reserve που επιδιώκει έτσι να περιορίσει τον πληθωρισμό.                         

Το σίγουρα είναι ότι μερικά τμήματα της οικονομίας πηγαίνουν καλά και άλλα όχι και τόσο: υπάρχει αβεβαιότητα που την προκαλούν τα απόνερα της πανδημίας, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι συνεχιζόμενες αναταράξεις στο εμπόριο εξαιτίας των μέτρων εναντίον του Covid στην Κίνα. Καταναλωτές και εργαζόμενοι, πολιτικοί και οικονομολόγοι προσπαθούν να συνθέσουν το οικονομικό παζλ, αλλά μερικά κομμάτια δεν ταιριάζουν. Στο παρασκήνιο ακούγεται ότι ό,τι πηγαίνει καλά στην οικονομία θα μπορούσε σύντομα να γίνει αρνητικό.«Είναι κάπως σαν να βρισκόμαστε σε ένα κατάστημα πορσελάνινων ειδών», είπε σε πρόσφατη συνέντευξη η Claudia Sahm, ιδρύτρια της Sahm Consulting και πρώην οικονομολόγος της Fed. «Τίποτα στην οικονομία δεν βγάζει πια νόημα.»

Σε κανονικές συνθήκες, πολλά μέρη της οικονομίας κινούνται μαζί: δείκτες, όπως το ΑΕΠ (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν), το εισόδημα, η απασχόληση και η βιομηχανική παραγωγή, εξασθενούν ταυτοχρόνως ενόψει ύφεσης ή ενισχύονται όταν βρίσκεται σε εξέλιξη η ανάπτυξη. Αυτή τη στιγμή, οι δείκτες εκπέμπουν αντιφατικά μηνύματα. Η απασχόληση αυξάνεται: τον Νοέμβριο δημιουργήθηκαν 263.000 νέες θέσεις εργασίας και οι μισθοί αυξήθηκαν λίγο, πλην όμως ο πληθωρισμός τούς ροκανίζει. Οι πωλήσεις καινούργιων οχημάτων φαίνεται να επιβραδύνονται εξαιτίας των υψηλότερων επιτοκίων αλλά όχι στον βαθμό που τα επιτόκια έχουν επηρεάσει την αγορά κατοικίας.

Στη διάρκεια της πανδημίας αυξήθηκε πολύ η ζήτηση αυτοκινήτων και μάλιστα παρουσιάστηκαν προβλήματα ελλείψεων, τόσο εξαιτίας της ζήτησης όσο και σε ανωμαλίες στην αλυσίδα εφοδιασμού. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στη βιομηχανία ξυλείας. Οι Αμερικανοί ξεκίνησαν έργα βελτίωσης κατοικιών και το 2020 άρχισαν να χτίζουν περισσότερα σπίτια. Αλλά η πλευρά της προσφοράς στην αρχή της πανδημίας υπέθεσε ότι θα συνέβαινε το αντίθετο και επιβράδυνε την παραγωγή. Φαίνεται, με λίγα λόγια, ότι δεν καταλαβαίνουμε και δεν μπορούμε να προβλέψουμε τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Η αβεβαιότητα τούς καθιστά πιο συντηρητικούς ή το αντίθετο; Τι έκανε τους Αμερικανούς να αγοράζουν αυτοκίνητα και να χτίζουν σπίτια καταμεσής της πανδημίας; Και τι τους έκανε να σπάσουν ρεκόρ καταναλωτισμού τη φετινή Black Friday; Ήδη, μετά την Ημέρα των Ευχαριστιών, κατά τη Cyber Monday, οι Αμερικανοί τα έδωσαν όλα: οι διαδικτυακές πωλήσεις ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο και παρέμειναν ανεπηρέαστες από τις ενδιάμεσες εκλογές, οι οποίες, με τη σειρά τους, παρέμειναν ανεπηρέαστες από την κατάσταση του πληθωρισμού και των τιμών του φυσικού αερίου που ήταν πολύ υψηλές (αλλά τώρα μειώνονται πάλι). Με λίγα λόγια, ενώ πολλοί δημοσκόποι και ειδικοί υπέθεσαν οι Δημοκρατικοί ήταν καταδικασμένοι, το «κόκκινο κύμα» των Ρεπουμπλικανών περιορίστηκε στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ οι Δημοκρατικοί διατήρησαν τον έλεγχο της Γερουσίας.

Οι Αμερικανοί πιστεύουν ότι η οικονομία «δεν πάει και τόσο άσχημα» κι ότι ο πληθωρισμός είναι «μέτρια» έως «μικρή» δυσκολία για την οικογένειά τους. Αυτό υποδηλώνει ότι ακόμη και με υψηλό πληθωρισμό, οι ψηφοφόροι έλαβαν υπόψη άλλους παράγοντες στις αποφάσεις τους για την ψηφοφορία και ότι δεν συνέδεσαν την οικονομία με την ψήφο τους υπέρ των Δημοκρατικών ή των Ρεπουμπλικανών. Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολλοί άνθρωποι έχουν πληγεί από την ακρίβεια και έχουν μειώσει τον προϋπολογισμό τους για τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Αυτό δεν σημαίνει ότι αντιδρούν ορθολογικά: ίσως έχουν συντηρητικοποιηθεί στο σούπερ μάρκετ αλλά όχι σε άλλους τομείς της κατανάλωσης.

Μερικοί οικονομολόγοι, κρίνοντας τις προσπάθειες της επιστροφής της βιομηχανικής παραγωγής στις ΗΠΑ, βλέπουν μια στροφή εναντίον της παγκοσμιοποίησης, καθώς και μια εμπορική πολιτική επικεντρωμένη πολύ περισσότερο στην οικοδόμηση βασικής βιομηχανικής ικανότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως σε τομείς όπως η πράσινη ενέργεια. Αν και η εποχή του εύκολου χρήματος έχει τελειώσει, τουλάχιστον προς το παρόν, ίσως οι ΗΠΑ οδεύουν προς μια ισορροπία εισοδήματος-δαπανών: παρά τις διαμαρτυρίες, τα τελευταία δύο χρόνια τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα έχουν ωφεληθεί από την αύξηση των ωρομισθίων. Aν και το ομοσπονδιακά καθορισμένο κατώτερο ωρομίσθιο είναι 7,25 δολάρια -πάρα πολύ χαμηλό για τα αμερικανικά δεδομένα- στην πράξη μόνο οι πολύ νέοι και οι νεοαφιχθέντες μετανάστες πληρώνονται τόσο. Ακόμα και στις πιο τσιγκούνες πολιτείες, όπως η Γιούτα ή το Τενεσί, η συντριπτική πλειοψηφία των ανειδίκευτων δεν εισπράττει λιγότερο από 15 δολάρια την ώρα. Tέλος, και πάλι παρά τις διαμαρτυρίες, το 2022 τελειώνει με ρυθμό ανάπτυξης 2,6%. Δεν είναι για χειροκρότημα, δεν είναι ούτε για θρήνους.