Ο κερδισμένος πόλεμος του Βαγγέλη Βενιζέλου

«Η περίοδος της κρίσης ήταν η πρώτη σοβαρή δοκιμασία της δημοκρατίας στα χρόνια της μεταπολίτευσης, ήταν ο πόλεμος της γενιάς μας» είπε στην παρουσίαση του βιβλίου του ο Βαγγέλης Βενιζέλος. Τα γεγονότα της εποχής και η εξέλιξή τους δικαιώνουν απόλυτα τον πολιτικό πρωταγωνιστή της κρισιμότερης φάσης αυτού του πολέμου που έκρινε την παραμονή της χώρας στον πυρήνα της ευρωζώνης και κράτησε ζωντανή την ευρωπαϊκή της προοπτική. Η επικράτηση του ορθολογισμού και η αδιαπραγμάτευτη προσήλωση στις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες αποτέλεσαν μια στέρεη πολιτική παρακαταθήκη που αποδείχτηκε καθοριστική στην πορεία.

Σε κάθε πόλεμο υπάρχουν μάχες που έχουν στρατηγική σημασία για τη συνολική έκβαση του πολέμου. Τέτοιες είναι οι μάχες που έδωσε ο Βαγγέλης Βενιζέλος ως Υπουργός Οικονομικών δύο διαδοχικών κυβερνήσεων της χώρας την περίοδο από τον Ιούνιο του 2011 μέχρι τον Μάρτιο του 2012. Η πρώτη δόθηκε για την απόκρουση της πρότασης Σόιμπλε για «εθελοντική» έξοδο από το ευρώ («δεν θα οδηγήσουμε τη Δημοκρατία μας σε κρίση, τον λαό μας στη φτώχεια, την Ελλάδα 50 χρόνια πίσω», ήταν η απάντηση του Βενιζέλου). Η δεύτερη αφορούσε στη ματαίωση του δημοψηφίσματος του Γιώργου Παπανδρέου που οι ευρωπαίοι είχαν εκλάβει ως «ναι ή όχι στο ευρώ» («Η θέση της Ελλάδας μέσα στο ευρώ δεν μπορεί να εξαρτηθεί από τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος», ήταν η δήλωση του Βενιζέλου μετά την επιστροφή από τις Κάννες). Και η τρίτη μάχη ολοκληρώθηκε με την επίτευξη και εφαρμογή της συμφωνίας για το «κούρεμα» του δημοσίου χρέους κατά 100 δισ. € που κατέστησε βιώσιμη την ελληνική οικονομία.

Η οικονομική κρίση δεν δοκίμασε μόνο τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας. Δοκίμασε, κυρίως, τις αντοχές της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας που απειλήθηκε από το τσουνάμι των «αγανακτισμένων» και τη συγκυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ. Για πρώτη φορά μετά το εκσυγχρονιστικό εγχείρημα του Κώστα Σημίτη -και με διαφορετική σύνθεση λόγω ριζικών πολιτικών μετατοπίσεων- συγκροτήθηκε ένα συμπαγές μπλοκ φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων. Η συσπείρωση αυτή, αν και μειοψηφική, ακύρωσε στην πράξη το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος που οδηγούσε στο GREXIT και υποχρέωσε τον πρωθυπουργό της «Πρώτη φορά Αριστερά» σε πλήρη αναδίπλωση.

Η απάντηση της ιστορίας θα είναι σαφής: Η Ελλάδα, σε πείσμα των κάθε λογής αντιευρωπαίων λαϊκιστών και των μεθοδεύσεών τους, κατόρθωσε να παραμείνει στον σκληρό πυρήνα της ΕΕ. Ο «πόλεμος της γενιάς μας», το μεγαλύτερο βάρος του οποίου σήκωσε ο Βαγγέλης Βενιζέλος, υπήρξε νικηφόρος. Ταυτόχρονα, ο Βενιζέλος ανέλαβε εξ ολοκλήρου και το πολιτικό κόστος της στάσης του. Απευθυνόμενος, μετά τις εκλογές του Γενάρη του ‘15, προς τον Τσίπρα του είπε «ου συ με λοιδωρείς αλλ’ ο τόπος», εννοώντας το δυσμενές αποτέλεσμα της κάλπης ενώ είχε ήδη αντικρίσει σε όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και το σκληρό και απαξιωτικό πρόσωπο της Ευρώπης. Λίγο αργότερα το κόμμα του, που εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το επιχείρημα «το ΠΑΣΟΚ απέδειξε ότι δεν διστάζει να βάλει πλάτη στα δύσκολα», απέκλεισε από το ψηφοδέλτιό του τον Πρόεδρο που είχε βάλει πλάτη στη χώρα σε όλη τη μνημονιακή περίοδο.

Ο πόλεμος της οικονομικής κρίσης δεν ήταν δυστυχώς ο τελευταίος αλλά ο πρώτος του 21ου αιώνα. Ακολούθησαν ο πόλεμος της πανδημίας, ο πόλεμος του Πούτιν στην Ουκρανία που έφερε και τον ενεργειακό πόλεμο. Η Δύση εμφανίζεται αιφνιδιασμένη και ανέτοιμη να αντιμετωπίσει τις δυσμενείς συνέπειες των διαδοχικών κρίσεων, η συνωμοσιολογία, οι ιδεοληψίες, ο ακραίος λαϊκισμός και ο φιλοπουτινισμός βρήκαν πρόσφορο έδαφος. Το αποτέλεσμα των γαλλικών εκλογών, το προεκλογικό τοπίο στην Ιταλία, οι φιλοναζιστικές δηλώσεις του Όρμπαν και η δυναμική επανεμφάνιση του Τραμπισμού στις ΗΠΑ δημιουργούν νέες πολύπλοκες και απειλητικές καταστάσεις για το μέλλον. Κι όπως επεσήμανε ο Βαγγέλης Βενιζέλος στην παρουσίαση του βιβλίου του «η έκβαση του πολέμου στην Ουκρανία θα κριθεί από το αποτέλεσμα της επόμενης εκλογής στην Αμερική».