«Παίρνω το σχολείο στα χέρια μου»

Αριθμός-ρεκόρ, σχεδόν 13.500 αιτήσεις υποβλήθηκαν φέτος για τα συνολικά 112 νέα Πρότυπα και Πειραματικά Σχολεία που θα λειτουργήσουν από το Σεπτέμβριο σε όλες τις περιφέρειες της χώρας. Η ζήτηση ήταν υπερτριπλάσια από τις προσφερόμενες θέσεις, μια ηχηρή ψήφος εμπιστοσύνης από μαθητές και μαθήτριες, γονείς και κηδεμόνες στον θεσμό του αναβαθμισμένου δημόσιου σχολείου.

Δύο χρόνια από την ανάληψη της διακυβέρνησης, τα πρώτα αποτελέσματα της εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης αρχίζουν να αποκτούν σάρκα και οστά και να βρίσκουν ανταπόκριση στην κοινωνία που διψά, όπως αποδεικνύεται, για βαθιές αλλαγές, για περισσότερη ποιότητα, αξιολόγηση και καινοτομία στη δημόσια εκπαίδευση.

Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας για την αναβάθμιση του σχολείου και την ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών που εντός των προσεχών ημερών θα τεθεί σε διαβούλευση. 

Οι αλλαγές που εισαγάγει, δεν συνιστούν «Ανακάλυψη της Αμερικής» ούτε ελληνικό πείραμα. Εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες σε πολλές χώρες της Ε.Ε. που επιδεικνύουν ζηλευτές εκπαιδευτικές επιδόσεις που συμβάλλουν στην πρόοδο των κοινωνιών και των πολιτών τους.

Είναι αλήθεια ότι αρκετές από τις προωθούμενες αλλαγές έχουν προταθεί τα τελευταία 40 χρόνια σχεδόν από όλο το πολιτικό φάσμα και ορισμένες επιχειρήθηκε να υλοποιηθούν. Δυστυχώς έλειψε η τόλμη και η επιμονή ώστε να ριζώσουν και να μην ανατραπούν από τις δυνάμεις της αδράνειας. Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει τον μικρότερο δείκτη αυτονομίας του σχολείου ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ. Το 80% των αποφάσεων λαμβάνονται κεντρικά απο το Υπουργείο Παιδείας ενώ ο μέσος όρος για τις χώρες του ΟΟΣΑ είναι μόλις 35%. Η Ελλάδα παραμένει ένα από τα ελάχιστα ευρωπαϊκά κράτη (μαζί με τη Μάλτα, την Ισλανδία, την Ιρλανδία και την Τουρκία) χωρίς αξιολόγηση του έργου των εκπαιδευτικών, διαδικασία που αποτελεί κοινή πρακτική (τοπικά ή κεντρικά) στο 90% των ευρωπαϊκών χωρών.

Ακόμη χειρότερα, στην εποχή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης και της έκρηξης της γνώσης σε όλα τα πεδία, η χώρα μας μαζί με την Κύπρο αποτελούν τα μόνα παραδείγματα στην ΕΕ που επιβάλλουν το ένα και μοναδικό σχολικό εγχειρίδιο.

Η κυβέρνηση, λοιπόν, προωθεί αλλαγές που μεταμορφώνουν τις σχολικές μονάδες σε αυτόνομες οντότητες, αφαιρούν γραφειοκρατία από την καθημερινή λειτουργία τους, τις κάνουν πιο ευέλικτες και τις διασυνδέουν με το πνεύμα των καιρών.

Γι' αυτό είναι ακατανόητη −αν όχι υποκριτική− η στάση της αντιπολίτευσης που, αν και κόπτεται για την αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης, χαρακτηρίζει το νομοσχέδιο «αντιδραστικό» υποστηρίζοντας ουσιαστικά ένα εκπαιδευτικό μοντέλο που είναι ξεπερασμένο.

Είναι όμως «αντιδραστική» εξέλιξη η χειραφέτηση του σχολείου απο την ασφυκτική κηδεμονία του υπουργείου, γιατί στο εξής κάθε εκπαιδευτική μονάδα −με την ενδυνάμωση του ρόλου του διευθυντή που θα πλαισιωθεί από υπηρεσιακά στελέχη με αμιγώς παιδαγωγικό χαρακτήρα− θα αυτοδιοικείται από τους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά στους μαθητές και τα σχολεία, που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις ανάγκες τους. 

Είναι «αντιδραστικό» μέτρο η ενίσχυση της εμπιστοσύνης στους εκπαιδευτικούς, που θα είναι πλέον οι πρωταγωνιστές στην οργάνωση του παιδαγωγικού έργου; Θα έχουν την ελευθερία του καθορισμού μαθημάτων και της επιλογής πολλαπλών βιβλίων, με στόχο την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, του φιλέρευνου πνεύματος και τη συνεργασία των μαθητών. Αυτό δεν είναι το ζητούμενο;

Οι διδάσκοντες θα κρίνουν την κατάλληλη μέθοδο εξέτασης και αξιολόγησης των παιδιών χωρίς να περιμένουν την έγκριση κάποιου τμήματος, μιας διεύθυνσης του Υπουργείου. Θα έχουν ακόμη τη δυνατότητα −σε συνεννόηση με τη διεύθυνση του σχολείου− να διαμορφώνουν τμήματα ισοβαρή ως προς την μαθησιακή πρόοδο ή με κριτήριο την διευκόλυνση της κοινωνικής ένταξης.

Είναι προφανές, όμως, ότι η μεγαλύτερη ελευθερία, η περισσότερη αυτονομία πρέπει να συνοδεύεται και από περισσότερη ευθύνη, πλήρη διαφάνεια και ουσιαστική αξιολόγηση.

Κατά συνέπεια θα αξιολογείται και το έργο των εκπαιδευτικών από συναδέλφους τους με συγκεκριμένα κριτήρια, με αδιάβλητο τρόπο. Και για να προλάβω τα fake news, σκοπός της αξιολόγησης δεν είναι δήθεν ο «πνιγηρός έλεγχος και η τιμωρία» αλλά η περαιτέρω ενδυνάμωση και επιμόρφωσή τους που ούτως η άλλως πρέπει να είναι διαρκής γιατί μόνο με την αυτοβελτίωση μπορούμε όλοι να εξελιχθούμε προσωπικά και επαγγελματικά, πολύ περισσότερο εκείνοι που μορφώνουν τις νέες γενιές.

Υπό αξιολόγηση φυσικά θα τελούν και τα στελέχη των αυτόνομων σχολικών μονάδων για τη διάγνωση της αποτελεσματικότητάς τους.

Για την υποστήριξη του Αυτόνομου Σχολείου θα συσταθούν 1.100 νέες οργανικές θέσεις ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών και θα ιδρυθεί Γραφείο Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού ανά ομάδα εκπαιδευτικών μονάδων. Επιπλέον για να υπάρξει και οικονομική αυτονομία θα επιτραπεί η αξιοποίηση σχολικών εγκαταστάσεων και η χρηματοδότηση – διαχείριση χορηγιών και δωρεών.

Πολύ σημαντική είναι η θέσπιση της «ελληνικής Pisa» για την ετήσια αξιολόγηση των γνώσεων που αποκτώνται στο δημοτικό και το γυμνάσιο ώστε να είμαστε σίγουροι ότι επιτυγχάνονται οι εκπαιδευτικοί στόχοι. Σήμερα στους διεθνείς δείκτες της Pisa, οι Έλληνες μαθητές δείχνουν να έχουν βασικές ελλείψεις σε μαθηματικά και κατανόηση κειμένου.

Το άθροισμα της υπεραξίας που θα παραχθεί από κάθε μια αλλαγή θα συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός νέου, ποιοτικού σχολείου που έχει στον πυρήνα του την προετοιμασία ολοκληρωμένων ακαδημαϊκών πολιτών, εφοδιασμένων με κρίση και δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους.

Όσοι αντιστέκονται σε αυτές τις αλλαγές είναι σαν να εχθρεύονται τη δημόσια παιδεία και το ρόλο της ως ιμάντα κοινωνικής κινητικότητας υπέρ των πιο αδύναμων οικονομικά συμπολιτών μας.

Το παρελθόν μας θυμίζει τι πρέπει να αποφύγουμε. Σημαντικές ρυθμίσεις που εκσυγχρόνιζαν την εκπαίδευση και άνοιγαν τους ορίζοντες της, είτε ατόνησαν είτε δεν εφαρμόστηκαν ποτέ καθώς πολεμήθηκαν ακόμη και από τα ίδια τα κόμματα που τις ψήφισαν, φοβούμενα το πολιτικό κόστος ενώ η εκάστοτε αντιπολίτευση όταν γινόταν κυβέρνηση ξήλωνε και ό,τι θετικό έβρισκε. Συνδικαλιστικές συντεχνίες και ποικιλώνυμα συμφέροντα που τρέφονταν από το αναχρονιστικό σχολείο, εμπόδισαν υστερόβουλα την εξέλιξή του σε εργαστήριο ουσιαστική παιδείας, σε βάρος των λιγότερο προνομιούχων στρωμάτων που μέσω της καλής μόρφωσης των παιδιών τους μπορούν να ελπίζουν σε ένα καλύτερο μέλλον γι' αυτά.

Οι δυνάμεις της ακινησίας, όσοι θεωρούν ότι ξεβολεύονται και φωνασκούν, ελπίζοντας ότι θα ακυρωθεί η μεταρρύθμιση, θα χάσουν και αυτή τη μάχη. Είναι μια ευάριθμη οπισθοφυλακή που δεν μπορεί να κρατάει την εκπαίδευση καθηλωμένη στο χαμηλό ύψος των αναχρονιστικών εμμονών τους. Το μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας, θα στηρίξει τις αλλαγές και η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να τραβήξει μπροστά και να τις εφαρμόσει.