«διαδρομές»: η σκυταλοδρομία των γενεών της δημοκρατίας

Χρειάστηκε ν’ αλλάξουν τη σκυτάλη τρεις γενιές για να μπορούμε ν’ απολαμβάνουμε σήμερα τους καρπούς της πιο μακράς και σταθερής δημοκρατικής περιόδου στη νεότερη ιστορία της χώρας. Ήταν μια σκυταλοδρομία γεμάτη με ηρωικές πράξεις, αυθόρμητες εξεγέρσεις, ρομαντικές αυταπάτες κι απόλυτες βεβαιότητες. Μια σκληρή σκυταλοδρομία ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και πολιτικών αγώνων, άλλοτε κερδισμένων και άλλοτε χαμένων. Τρέχοντας σε διαφορετικές συνθήκες, η κάθε γενιά δεν διήνυσε μόνο τη δική της διαδρομή αλλά, όταν παρέδιδε τη σκυτάλη, παρέμενε στον στίβο μπολιάζοντας την επόμενη με το πάθος της για τη δημοκρατία.

Η «γενιά του 1-1-4» έβαλε τα θεμέλια των μεγάλων δημοκρατικών κατακτήσεων. Την ώρα που το σκληρό μετεμφυλιακό καθεστώς πάσχιζε να διαφυλάξει με κάθε τρόπο τα λάφυρα των νικητών, μια ολόκληρη γενιά όρθωσε το ανάστημά της διεκδικώντας με θάρρος πολιτικά δικαιώματα και δημοκρατικές ελευθερίες. Κι όταν η χούντα των συνταγματαρχών κατέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία για να ανακόψει το δημοκρατικό κίνημα, ξεπήδησε η γενιά της αντίστασης κατά της δικτατορίας, η «γενιά του Πολυτεχνείου». Μια γενιά που πολιτικοποιήθηκε βίαια, σε συνθήκες παρανομίας, συνειδητοποιώντας μέσα από τους αγώνες της την αξία και τη δύναμη της δημοκρατίας.

Θεώρησαν πολλοί ότι, μετά τις μεγάλες εθνικές τραγωδίες των προηγούμενων δεκαετιών, η περίοδος της μεταπολίτευσης θα ήταν ένας δημοκρατικός περίπατος στρωμένος με ροδοπέταλα. Μια γενιά νέων παιδιών που δεν πρόλαβαν τη δικτατορία, φαντασιώθηκαν νέα Πολυτεχνεία και νέες χούντες, «φοβούμενα» μήπως υστερήσουν επαναστατικά. Δεν χρειαζόταν. Η ζωή απέδειξε, με τον πιο επώδυνο τρόπο, ότι κάθε γενιά έχει τις δικές της μεγάλες προκλήσεις να αντιμετωπίσει για να υπερασπιστεί τους δημοκρατικούς θεσμούς. Ο μεταπολιτευτικός αγώνας κατά της τρομοκρατίας και του νεοναζισμού απέδειξε ότι κανένας εφησυχασμός δεν δικαιολογείται μπροστά στους μεγάλους κινδύνους που εξακολουθούν να παραμονεύουν και να απειλούν.

Οι οκτώ συνοδοιπόροι-συγγραφείς του βιβλίου «διαδρομές» συμμετείχαμε στη διάρκεια της προσωπικής πολιτικής μας περιπέτειας, σε μερικές από τις πιο κρίσιμες καμπές της 60χρονης σχεδόν σκυταλοδρομίας. Έχοντας διαφορετικές αφετηρίες, προσπαθήσαμε να αφήσουμε το στίγμα της δικής μας συμβολής και αγωνιστικής στάσης απέναντι στα γεγονότα, ακολουθώντας διαφορετικές διαδρομές. Διαδρομές που, ξεκινώντας για κάποιους από την ΕΔΑ και τους Λαμπράκηδες, πέρασαν, για τους περισσότερους, μέσα από τις παράνομες οργανώσεις της δικτατορίας και στη συνέχεια μέσα από κόμματα και πολιτικές οργανώσεις της μεταπολίτευσης. Κάποιες φορές οι διαδρομές μας διασταυρώθηκαν και ξαναχώρισαν στην πορεία. Μερικοί σταμάτησαν κάπου, άλλοι συνεχίζουμε.

Γιατί όμως αποφασίσαμε να μιλήσουμε τώρα για τις διαδρομές μας; Επειδή αισθανθήκαμε ότι τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μέσα στην οικονομική και την υγειονομική κρίση, τέθηκαν ξανά, μετά από καιρό, σε αμφισβήτηση βασικοί θεσμοί του δημοκρατικού πολιτεύματος. Και επειδή είναι καιρός, με αφορμή τις δικές μας και πολλές άλλες διαδρομές που ελπίζουμε να έρθουν στο φως, να ανοίξει ένας πολύπλευρος διάλογος για όλη αυτή τη χρονική περίοδο, όχι για να αποδοθούν τα εύσημα ή για να απαγγελθούν κατηγορίες, αλλά για να ξαναδούμε με κριτική και αυτοκριτική ματιά την πορεία μας και να βγάλουμε συμπεράσματα που ίσως προστατέψουν τη χώρα από νέες περιπέτειες. Άλλωστε, η μόνη βεβαιότητα που εξακολουθούμε να υποστηρίζουμε με τον ίδιο νεανικό φανατισμό, είναι η ανάγκη της υπεράσπισης των αρχών της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Αυτός είναι και ο στέρεος συνδετικός κρίκος των διαδρομών μας.

Στο βιβλίο «διαδρομές» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο γράφουν οι Νίκος Διακουλάκης, Σπύρος Καβουνίδης, Νίκος Κουτρέτσης, Γιάννης Μαρούκης, Γιάννης Μεϊμάρογλου, Λάμπης Ντόλκας, Βασίλης Στεφανής και Δημήτρης Ψυχογιός