Γιατί κάποιοι διστάζουν να κάνουν το εμβόλιο;

Στο προηγούμενο σημείωμά μας αναφερθήκαμε σε παράγοντες ασυμμετρίας που έφερε η πανδημία του covid. Σε στοιχεία που κουβαλάει ο ίδιος αυτό ο ιός ο οποίος, λόγω της ουσιώδους διαφοράς τους από τις καθιερωμένες νοητικές μας συμβάσεις και συνήθειες, δυσκόλεψαν την αποδοχή της πανδημικής πραγματικότητας και την αυτο-προστασία μας από τους κινδύνους που εμπεριέχει.

Στη συνέχεια αυτών διαγράφονται οι ασυμμετρίες του εμβολιασμού, εκείνες που αγγίζουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, εκείνο το σεβαστό ποσοστό του πληθυσμού στις χώρες της Δύσης το οποίο αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τη συμμετοχή του σε αυτή τη διαδικασία.

Οι ασυμμετρίες του εμβολίου προκύπτουν ως διαταραχή του πολιτισμικού χρόνου, του τρόπου που μαθαίνουμε και ξεμαθαίνουμε, που συνηθίζουμε και που ξεχνάμε, που νιώθουμε οικεία με κάτι ή ανοίκεια.

Η διαταραχή αυτή εκδηλώνεται εκεί που συναντώνται σύγχρονες πλην όμως καθιερωμένες αντιλήψεις από τη μια και εντελώς καινοφανείς συνθήκες από την άλλη. Όταν το καινούργιο εκτοπίζεται βίαια από το πολύ καινούργιο. Ακόμα, εκεί που πολύ παλιές δοξασίες γίνονται ξανά επίκαιρες από σύγχρονες τάσεις, ή όταν νεοαποκτηθείσες συνήθειες διασαλεύονται από μια εξουσία που άλλες φορές μας ζητάει να θυμηθούμε τον πολύ παλιό μας εαυτό και άλλες φορές απαιτεί να επινοήσουμε έναν ολοκληρωτικά νέο. Αυτές είναι οι γεννήτριες των ασυμμετριών της περίπλοκης πραγματικότητας της νόσου και του εμβολισμού εναντίον της, και είναι δυσανάγνωστες.

Αν καταφέρουμε όμως, έστω και στοιχειωδώς, να περιγράψουμε τις ανατροπές στα μεγέθη της ζωής μας, ίσως μπορέσουμε να συλλάβουμε και τις ποικίλες ποιότητες που συγκροτούν το πλέγμα του αντιεμβολιασμού.

Να κάνουμε, δηλαδή, κάτι πιο απαιτητικό –και πιο χρήσιμο– από το να ρίχνουμε –ενιαίο– ανάθεμα σε όλους εκείνους που δεν έχουν αποδεχτεί την αναγκαιότητα του εμβολίου.

Μια προσπάθεια να καταλάβουμε ειδικότερα εκείνο το κομμάτι των δυτικών κοινωνιών το οποίο, χωρίς να καταδικάζει αποφασιστικά τον εμβολιασμό (π.χ. ως το απόλυτο εργαλείο της υποταγής μας) το αντιμετωπίζει με επιφύλαξη, ενίοτε και με φόβο.

Με άλλα λόγια, να εντοπίσουμε με ακρίβεια τι είναι αυτό που, πέραν της κρίσης εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς και της διαλεκτικής λατρείας-καχυποψίας για την επιστήμη, με ειδικό και μοναδικό τρόπο παράγει αγωνίες και αντιστάσεις σχετικά με τον εμβολιασμό κατά του covid.   

Η σύγχυση που προκύπτει από τον «υγειονομικό ατομικισμό»

Το πρώτο είδος ασυμμετρίας αφορά την ίδια τη διαδικασία του εμβολιασμού, τη λογική και τη λειτουργία του εμβολίου.

Μπορεί από αρχαιοτάτων χρόνων ήδη, και με την «επινόηση» της ανοσίας από τον βασιλιά Μιθριδάτη, να γνωρίζουμε το πνεύμα του εμβολίου, μπορεί ο 20ός να είναι ο αιώνας που χάρη στα σύγχρονα εμβόλια προέκτεινε το προσδόκιμο ζωής κατά δύο και πλέον δεκαετίες, αλλά η βαθιά πολιτισμική μεταβολή του μεταμοντέρνου ανθρώπου έχει αμφισβητήσει το αυτονόητο αυτής της κοινής γνώσης.

Οι λεπτές ισορροπίες που οργάνωναν τις κοινές παραστάσεις για το τι είναι νόσος, τι είναι υγεία, τι θεραπεία, τι πρόληψη και τι ανοσία, έχουν πλέον ανατραπεί.

Μεταξύ γνώσης και νέου αναλφαβητισμού, μεταξύ υπερεπένδυσης στην ακαδημαϊκή επιστήμη και εναλλακτικών δοξασιών, το εμβόλιο σήμερα και οι μηχανισμοί του προκαλούν νοητική σύγχυση σε ολοένα και μεγαλύτερα τμήματα του δυτικού κόσμου.

Πράγματι, στην ιστορία των αναπαραστάσεων της ασθένειας εναλλασσόταν η ενδογενής και η εξωγενής προσέγγιση. Σε άλλες περιόδους ό,τι κακό συνέβαινε στην υγεία μας ήταν γέννημα του εαυτού μας και σε άλλες μια εξωτερική επίθεση. Οι σύγχρονες ιατρικές προσεγγίσεις και η επιστημονική έρευνα έχουν υπερβεί αυτόν τον δυισμό, έχουν ξεπεράσει το ερώτημα αν η ασθένεια γεννιέται μέσα στο σώμα μου ή αν εισέρχεται σε αυτό.

Τα αυτοάνοσα νοσήματα και οι καρκίνοι δεν έχουν –στην πλειονότητα των περιπτώσεων– εξωτερική προέλευση, σε αντίθεση με τις ιογενείς λοιμώξεις. Γνωρίζουμε δε ότι, στην πραγματικότητα οι περισσότερες ασθένειες είναι, εν τέλει, αποτέλεσμα κάποιας αλληλεπίδρασης εξωτερικού περιβάλλοντος και οργανικών διαταραχών που καταργούν τα σύνορα του δέρματός μας, το εντός και το εκτός του σώματός μας.

Όμως εδώ και δεκαετίες η αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας ρέπει σε έναν άτυπο υγειονομικό ατομικισμό. Για πολλούς ανθρώπους το σώμα καθιερώνεται ως μοναδική πηγή του καλού του και κακού, του υγιούς και του παθολογικού.

Η εναλλακτική ιατρική αλλά και άλλες ευρύτερες αντιλήψεις συναντήθηκαν με παλιές δοξασίες και προεπιστημονικές αντιλήψεις για την ασθένεια και την αμαρτία.

Αυτο-ίαση, διατροφική φροντίδα του βιολογικού κύκλου, άρνηση κάθε φαρμακοληψίας, σταθερή επίκληση της ψυχής ως παράγοντα νοσηρότητας και νέες (ή, όπως είπαμε, πολύ παλιές) πεποιθήσεις που χωρίζουν το μέσα μας με το έξω, δυσχεραίνουν σήμερα την αποδοχή του εμβολίου.

Αφενός δίνουν χώρο στην προσωπική κρίση επί ενός σύνθετου επιστημονικού ζητήματος και καθιστούν τον καθένα εκτιμητή κινδύνου, αποτελεσματικότητας και σκοπιμότητας το εμβολίου, αφετέρου παράγουν ανασφάλεια μπροστά στην ίδια τη λογική της εμβολιαστικής μεθόδου. Και δεν αναφέρομαι εδώ στη σύγχρονη τεχνολογία του mRNA αλλά στην ίδια την εμβολιαστική μηχανική, όπως ούτως ή άλλως την γνωρίζουμε από την εποχή του Παστέρ.

Η είσοδος στον οργανισμό ενός μικροσκοπικού και αποδυναμωμένου τμήματος μιας ασθένειας, το οποίο ο οργανισμός οικειώνεται και επεξεργάζεται ώστε να εκπαιδευτεί να αντιμετωπίσει ριζικά την κανονική νόσο όταν αυτή του επιτεθεί, είναι μια περίπλοκη αλληλουχία.

Που δεν μπορεί εύκολα να γίνει αποδεκτή στο νοητικό σύμπαν εκείνο που αποθεώνει το σώμα ως το απολύτως αναπαλλοτρίωτο κομμάτι μου, ως περιέχον της απόλυτης ψυχής μου και του είναι μου!

«Ναι στο εμβόλιο, αλλά ας περιμένουμε λίγο...»

Η δεύτερη ασυμμετρία σχετικά με τον εμβολιασμό έχει με αυτό που θα ονομάζαμε «συστολές και διαστολές του χρόνου στην εποχή του covid». Πράγματι, ένα σημαντικό τμήμα που πληθυσμού, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, δηλώνει πρόθυμο να εμβολιαστεί αλλά όχι άμεσα. Διεκδικεί «λίγο χρόνο» για να απαντήσει καταφατικά και να εμβολιαστεί.

Στην πράξη, με αρκετή δόση ωφελιμιστικού κυνισμού, ο κόσμος αυτός ζητάει μια άτυπη επέκταση των κλινικών δοκιμών του εμβολίου.

Η αμφιβολία για την ασφάλεια του εμβολίου δεν αίρει εδώ την προσδοκία για την αποτελεσματικότητά του αλλά προσανατολίζει τη συμπεριφορά σε μια διαφορετική σχέση με τον χρόνο από αυτήν που προσδιορίζεται από τον εθνικό προγραμματισμό.

Γιατί όμως αυτό το αίτημα, που κρατάει το υποκείμενο μεταξύ αποδοχής της ουσίας του εμβολιασμού και επιφύλαξης για την ασφάλειά του, να ανήκει στην ασύμμετρη γεωμετρία που παρουσιάζουμε εδώ;

Πρώτον, γιατί κινείται αντίθετα προς τον οικουμενικό πόθο να τελειώνουμε με την πανδημία μια ώρα νωρίτερα.

Πράγματι, από την πρώτη στιγμή που ο ιός ήρθε στην Ευρώπη της γρήγορης ζωής, τα ερωτήματα που διατυπώνονται συχνότερα απ’ όλα στις κοινωνικές μας συναναστροφές και στη δημόσια σφαίρα είναι «πότε θα τελειώσει η πανδημία», «πόσο θα κρατήσει η καραντίνα», «για πόσο καιρό θα είναι κλειστά τα μαγαζιά;».

Η διαστολή του χρόνου που προκάλεσε το λοκντάουν και η υποχρεωτική αργία τεράστιων κλάδων της οικονομίας, σε συνδυασμό με την περιστολή του ζωτικού χώρου στα οικεία τετραγωνικά του σπιτιού και στα κοντινά οικοδομικά τετράγωνα της βόλτας, οδήγησαν στην κυριαρχία της υπομονής ως βασικού συναισθήματος.

Μιας υπομονής, άλλοτε καρτερικής και άλλοτε νευρικής, που λειτουργούσε όλον αυτόν τον καιρό σαν εσωτερική πρόβα επιστροφής στην ζωή των γρήγορων ρυθμών.  

Στους ρυθμούς εκείνους που ανήκουν και οι συμπολίτες εκείνοι που θέλουν να «περιμένουν λίγο», και «μετά, ίσως κάνουν το εμβόλιο».

Σε ένα σύστημα μητροπολιτικής και ψηφιακής καθημερινότητας όπου μια αργή σύνδεση ιντερνέτ βιώνεται ως προσωπική προσβολή, η ουρά σε μια υπηρεσία δεν υποφέρεται, οι ανταπόκριση μιας υπερατλαντικής πτήσης οφείλει να είναι σύντομη και που όπου γενικά δεν υπάρχει κανένας χρόνος για χάσιμο, εμφανίζεται ένα αίτημα βραδύτητας και αναμονής.

Η ασυμμετρία αυτή όμως δεν προκαλείται από τους αρνητές. Οι τελευταίοι είναι απλά το σύμπτωμά της. Προέλευσή της ασυμμετρίας είναι κατά πάσα πιθανότητα οι συχνές εναλλαγές «προγράμματος» που μας ζητήθηκαν τελευταία.

Είχαμε μάθει όλοι ότι τρέχουμε και μας ζητήθηκε να διαστείλουμε τις ώρες σε ατελείωτες μέρες μέσα στα σπίτια μας, είχαμε μάθει στην υπομονετική εφαρμογή της προσδοκίας για τα εμβόλια που γνωρίζαμε ότι πάντοτε θέλουν χρόνια και χρόνια για να ανακαλυφθούν και τώρα, οι ίδιες εξουσίες και αυθεντίες, μας παρουσιάζουν την ταχύτητα ως αρετή, την έγκαιρη ανεύρεση ως ασφαλή θεραπεία.

Ο χρόνος της κοινωνικής αποστασιοποίησης και εκείνος της εμβολιαστικής προστασίας είναι δυο αντίπαλες δυνάμεις που σε αρκετούς φτιάχνουν το κενό νοήματος, την υποψία κάποιας δυσλειτουργίας και τον δισταγμό.