Μέτωπα σαν γραμμές Μαζινό

Είναι, λένε, πόλεμος. Παγκόσμιος πόλεμος. Τότε πώς αλλιώς μπορείς να τον κερδίσεις, εάν όχι συμμαχώντας; Πώς αλλιώς εάν όχι ενώνοντας τις δυνάμεις σου με όλους τους άλλους απέναντι στον κοινό εχθρό;

Είναι ένα ερώτημα στο οποίο φαίνεται να έχει απαντήσει η επιστήμη. Τα εργαστήρια δουλεύουν πυρετωδώς, αλλά δεν δουλεύουν πια μόνο για τον εαυτό τους. Ανταλλάσσουν πληροφορίες, δεδομένα, αποτελέσματα, μεθόδους. Η πρακτική αυτή, διαβάζω, είναι κοινή τουλάχιστον από το 2006, όταν μια η ιταλίδα λοιμωξιολόγος, η Ιλάρια Κάπουα, ξεκλείδωσε το DNA του ιού που προκαλούσε την γρίπη των πτηνών και έθεσε αμέσως την ανακάλυψή της στη διάθεση της επιστημονικής κοινότητας. Η απόφασή της μόνο τυχαία δεν ήταν. Από την Wikipedia μπορεί να πληροφορηθεί κανείς πως μέσα από το εργαστήριό της, στην Πάδοβα, έδωσε μια προσωπική μάχη για την ανοικτή πρόσβαση σε όλες τις γενετικές πληροφορίες που αφορούν νέους ιούς. Ο λόγος μοιάζει προφανής. Μοιράζεσαι τη γνώση για να αμυνθείς καλύτερα. 

Είναι σε αυτό το πνεύμα που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας λάνσαρε στις 18 Μαρτίου το δίκτυο Solidarity. Κι αυτό δεν είναι άλλο από μια συμμαχία ανάμεσα σε χώρες, οι οποίες ανταλλάσσουν πληροφορίες για τις κλινικές δοκιμές που πραγματοποιούν με διάφορα σκευάσματα για την καταπολέμηση του κορωνοϊού. Σε αυτό το κοινό μέτωπο συμμετέχουν η Γαλλία, ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Ισπανία, η Ελβετία, το Ιράν, το Μπαχρέιν, η Νότια Αφρική, η Ταϊλάνδη και η Αργεντινή. Μία εβδομάδα αργότερα, το γαλλικό ινστιτούτο υγείας δημιούργησε για τον ίδιο σκοπό ένα δίκτυο με άλλα ευρωπαϊκά ινστιτούτα. Το δίκτυο αυτό λέγεται Discovery και αναλύει την αποτελεσματικότητα κάποιων φαρμάκων σε 3.200 ασθενείς από το Βέλγιο, την Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Βρετανία, τη Γερμανία και την Ισπανία.

Ο πόλεμος είναι παγκόσμιος. Κι ακόμη και αν η επιστήμη έχει να κάνει πολλά ακόμη για να λειτουργήσει σαν μια παγκόσμια κοινότητα, τουλάχιστον δείχνει να έχει πάρει τον δρόμο – τον δρόμο που δυσκολεύεται ακόμη περισσότερο να ακολουθήσει η πολιτική. Το βλέπει εύκολα κανείς. Κάθε κρίση, κάθε παγκόσμιος πόλεμος, από την οικονομία έως τη δημόσια υγεία, ωθεί στην αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη των συμμαχιών. Οι δεσμοί χαλαρώνουν αντί να ενισχύονται. Ό,τι θα έπρεπε να είναι συμπαγές απέναντι στον κοινό εχθρό, γίνεται θρύψαλα. Το κοινό μέτωπο αποδεικνύεται πολύ γρήγορα μια γραμμή Μαζινό. Διαλύεται με την πρώτη πίεση.

Πώς το είπε ο Ζακ Ντελόρ, εκείνος ο πρόεδρος της Κομισιόν που υπηρέτησε όσο κανένας άλλος το πνεύμα των ιδρυτών πατέρων της ΕΕ; «Το κλίμα που φαίνεται να επικρατεί ανάμεσα στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων και η έλλειψη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης κάνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση να διατρέχει έναν θανάσιμο κίνδυνο».

Μπορεί να κάνει κανείς πολλά για τον εαυτό του – όπως φαίνεται να έκαναν η Γερμανία, η Ελλάδα ή κάποιες χώρες της νοτιανατολικής Ασίας για να σταματήσουν τον ιό. Μπορεί να κάνει λίγα, σαν τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιταλία, την Ισπανία και τη Βρετανία. Όλοι μαζί πάντως κάνουν ακόμη λιγότερα. Η μάχη για την επιβίωση δεν έχει συλλογικό χαρακτήρα, υπόκειται στους κανόνες της ατομικής σωτηρίας. Σαν η νίκη να είναι μια υπόθεση εθνικών συνόρων, σαν το κακό να μπορεί να κλειστεί απέξω. Και σαν αυτός ο πόλεμος να είναι μόνο μια υπόθεση εργαστηρίου.