Ο αφόρητος σεξισμός της τηλεόρασης

Την ταινία του 2019 Bombshell πρέπει να τη δει κάθε γυναίκα, ειδικά αν δουλεύει στην τηλεόραση ή στην ενημέρωση. Σε αυτήν, περιγράφεται γλαφυρά και ανατριχιαστικά το πραγματικό σκάνδαλο συνεχόμενης και επαναληπτικής σεξουαλικής παρενόχλησης, που συνέβη στο προπύργιο του αμερικανικού τηλεοπτικού (υποκριτικού) υπερσυντηρητισμού, το Fox News, την τελευταία δεκαετία. 

Πρωταγωνίστριες δύο anchorwomen, η Megyn Kelly (Charlize Theron) και η Gretchen Carlson (Nicole Kidman), που αποφασίζουν να καταγγείλουν ανοιχτά τα σεξουαλικά ανταλλάγματα που τους ζητούσε ο CEO του καναλιού, αλλά και τα γενικότερα κριτήρια με τα οποία κάθε δημοσιογράφος εκτοξευόταν ή υποβαθμιζόταν στο ανταγωνιστικό τηλεοπτικό περιβάλλον. Είναι χαρακτηριστικό οτι στο αγαπημένο τηλεοπτικό κανάλι του Donald Trump, εκεί όπου ήταν ιδιαίτερα άβολο να τολμήσεις να αμφισβητήσεις το δικαίωμα στην οπλοκατοχή, υπήρχε ειδική κάμερα (!) για να εστιάζει στα καλλίγραμμα πόδια των παρουσιαστριών, που συνήθως φορούσαν την όσο το δυνατόν πιο κοντή φούστα. 

Όπως κάθε ταινία βέβαια που αναφέρεται στο αμερικανικό τηλεοπτικό τοπίο, κι αυτή σε κάνει να μελαγχολήσεις, αν συγκρίνεις κατά τα άλλα τις δυνατότητες και τον επαγγελματισμό που διέπει ένα μεγάλο κανάλι, ακόμα κι αν είναι ιδιαίτερα στενόμυαλο. Και μόνο το γεγονός οτι για κάθε εκπομπή υπάρχει ένα πολυπληθές team, που εργάζεται για την προετοιμασία και την έρευνα αρκεί. Αλλά είπαμε, άλλες αγορές, άλλα μεγέθη, άλλη τηλεοπτική παράδοση και κουλτούρα, στη χώρα που εξέλιξε το μέσο, όσο καμία άλλη. 

Στη χώρα μας, αποφύγαμε σε μεγάλο βαθμό τα θετικά, όπως ο επαγγελματισμός, η δεοντολογία και η αξιοκρατία, αλλά κρατήσαμε τα μειονεκτήματα. Μπορεί να μην έχουμε κάμερες για τα πόδια, αλλά τριάντα και πλέον χρόνια μετά την «επανάσταση» των παραθύρων και την εγκατάλειψη του τότε σκουριασμένου μονοπωλιακού μοντέλου της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, εξακολουθούμε και κάνουμε, σε μεγάλο βαθμό, τα ίδια λάθη. 
Οι ίδιοι «κίτρινοι» ή συμπλεγματικοί διευθυντές προσλαμβάνονται από απαίδευτους ιδιοκτήτες, για να κάνουν μια δουλειά που πόρω απέχει από την απαραίτητη υπευθυνότητα. Το ίδιο «κίτρινοι» δημοσιογράφοι αναπαράγουν μόνον όσες πηγές τους συμφέρουν, δίνοντας ρεσιτάλ χαμηλών ενστίκτων και λαϊκισμού, σε πρωινές και απογευματινές εκπομπές. Τα τηλεοπτικά δελτία ανταγωνίζονται σε φλυαρία, κοινοτοπίες και πληθωρισμό αχρείαστων απευθείας συνδέσεων, προς εντυπωσιασμό (εξαιρούνται οι ελάχιστοι ανταποκριτές και απεσταλμένοι, που δίνουν εξαιρετικά δείγματα δουλειάς on the field). 

Οι λεγόμενες «λαϊκές» ζώνες κατακλύζονται από σαχλαμάρα και τρομολαγνικά ειδησεογραφικά βίντεο, με μουσικές που έχουν σκοπό να αποχαυνώσουν εκνευρίζοντας. Ακόμα και σοβαρά δελτία, με πολιτικό χαρακτήρα, επιχειρείται να γίνουν πιο δημοφιλή, με καταιγισμό αστυνομικών θεμάτων. Τα ασυμβίβαστα στις σχέσεις δεν τηρούνται, ενώ πολλοί από όσους έχουν προσωπικότητα, χάνονται μέσα στον πολτό ενός μέσου, που ολοένα και περισσότερο φτηναίνει, μη μπορώντας να αντιμετωπίσει την εποχή των νέων μέσων. 

Η περίπτωση της εκπομπής Λιάγκα, με τον χλευασμό της φοιτήτριας που δέχτηκε την αδιανόητη σεξουαλική παρενόχληση σε βιβλιοθήκη του ΑΠΘ, δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Σχεδόν όλο το μεσημεριανάδικο και μη entertainement διέπεται από την ίδια σαχλή, προσβλητική και ρηχή προσέγγιση των πραγμάτων, σε βαθμό που σταματάς να αναρωτιέσαι γιατί ο δημόσιος διάλογος στη χώρα είναι τόσο φτωχός. Και βεβαίως, ζει και βασιλεύει η επιλογή της γυναίκας ως «γλάστρας», κατά προτίμηση ξανθιάς και με αδυναμία άρθρωσης των στοιχειωδών.

Θα έλεγε κανείς οτι η ενημέρωση θα κρατούσε κάπως τα «μπόσικα», στον διάχυτο σεξισμό. Μπα, είναι πολύ σοβαρή δουλειά για να την εμπιστευθείς στις γυναίκες. Οι διευθύντριες είναι ακόμα λιγότερες από ότι σε άλλα τηλεοπτικά τμήματα, τις ψάχνεις με το κανοκυάλι. 
Και οι παρουσιάστριες; Α, εδώ το γυναικείο φύλο έχει καταγάγει έναν θρίαμβο. Όχι βέβαια επειδή αναγνωρίζεται ο ισότιμος ρόλος της γυναίκας, αλλά επειδή ακριβώς τα περισσότερα στελέχη είναι άνδρες. Οι οποίοι άνδρες σχεδόν πάντοτε θεωρούν υποχρέωση τους να πλασάρουν περήφανα μια καινούργια «ωραία» παρουσία, που να τέρπει το βλέμμα των ανδρών τηλεθεατών. Άραγε το βλέμμα των γυναικών που παρακολουθούν δεν μετράει;

Έτσι λοιπόν, φουσκωμένα χείλη και στήθη επιστρατεύονται για να αυξήσουν τη γοητεία του ενημερωτικού προϊόντος. Κατά προτίμησην καλλίπυγου. Ακόμα και αν υπάρχει πλήρης άγνοια ή έλλειψη εμπειρίας, απαραίτητα συστατικά για μια ευπρόσωπη παρουσία στα δύσκολα. Κι ενώ υπάρχουν πολλές και ικανές δημοσιογράφοι, σε περίπου ίση αναλογία με τους άνδρες, όπως συμβαίνει διεθνώς. Χώρια που υπάρχει και το σύνδρομο να βλέπουμε μόνο νέους στις οθόνες, ξεχνώντας οτι στα σοβαρά διεθνή δίκτυα, οι κορυφαίοι ρεπόρτερ και anchors έχουν άσπρα μαλλιά. 

Φυσικά όλα αυτά δεν αφορούν τις πολύ λίγες παρουσιάστριες, στις οποίες πολύ σωστά επενδύει ένα κανάλι, για την αξία και την ποιότητα τους, στο δρόμο που χάραξε κάποτε η Μαρία Χούκλη ή και άλλες πριν από αυτήν. Αλλά ρίξτε μια ματιά στα νούμερα, κόντρα σε κάθε παγκόσμια πρακτική: Υπάρχει κανάλι, που έχει 7 παρουσιάστριες και μέχρι πρότινος έναν μόνο άνδρα παρουσιαστή ειδήσεων (τώρα θα προστεθεί κι ένας δεύτερος).

Ακόμα κι εκεί που απαιτείται περισσότερη προσωπικότητα, στη ναυαρχίδα της ενημέρωσης κάθε καναλιού, τα κριτήρια δεν είναι αμιγώς δημοσιογραφικά ή τηλεοπτικά, με την πραγματική έννοια της ικανότητας. Από τα 7 καθημερινά κεντρικά δελτία ειδήσεων των πανελλαδικών καναλιών, τα 2 μόνον παρουσιάζονται από άνδρες. Αν προσθέσουμε και τους παρουσιαστές του Σαββατοκύριακου, η αναλογία γίνεται 5 άνδρες στις 14 θέσεις. Υπάρχει κανείς που να πιστεύει οτι απλώς αναγνωρίζεται ως υπερτερούσα η αδιαμφισβήτητη αξία των γυναικών; 

Η δουλειά του τηλεοπτικού δημοσιογράφου δεν απαιτεί να είμαστε μοντέλα ή καλλίφωνοι ωσάν τραγουδιστές. Το αντίθετο, μάλιστα. Απαιτεί απλώς η παρουσία να μην σαμποτάρει το προϊόν μας. Κι αυτό επιτυγχάνεται μόνο με ανθρώπους, που μπορεί να έχουν φωτογένεια, αλλά μέχρι εκεί - απαραίτητο συστατικό είναι να έχουν σοβαρότητα, καλλιέργεια και αισθητική. Με φυσική άνεση στο φακό, όχι ψεύτικη. Και κυρίως συγκροτημένο Λόγο, με λάμδα κεφαλαίο.

Ο κόσμος που έχουν φτιάξει οι άνδρες (και συντηρούν με την ανοχή τους και πολλές γυναίκες, όπως επιβεβαιώνει πρόσφατη έρευνα των Ηνωμένων Εθνών), είναι αναμφίβολα φαλλοκρατικός. Η τηλεοπτική του αντανάκλαση πολλαπλασιάζει το πρόβλημα, γιατί διαμορφώνει πρότυπα και συνειδήσεις. Τώρα που θα κάτσετε περισσότερο στο σπίτι, λόγω κορωνοϊού, σκεφτείτε πώς μπορείτε να αντισταθείτε, δίνοντας λίγο παραπάνω πόντους στην ποιότητα, όπου υπάρχει…