Παιδική χαρά για πλούσιους;

Δεν γνωρίζω αν οι αρχιτέκτονες που έκαναν το σχέδιο για τον ουρανοξύστη στο Ελληνικό το εμπνεύστηκαν πράγματι από τις Καρυάτιδες. Σίγουρα πάντως κατάφεραν να προκαλέσουν με μια αισθητική που προσωπικά μου φέρνει περισσότερο σε Ντουμπάι παρά σε Παρθενώνα. Αυτό όχι κατ’ ανάγκη για κακό, η δική τους άποψη μπορεί να εκφράζει καλύτερα αυτό που πρόκειται να γίνει. Μια παιδική χαρά για πλούσιους τουρίστες.

Τόσα χρόνια, δικαίως, υπερασπιζόμαστε την επένδυση για τις θέσεις εργασίας και το εισόδημα που θα φέρει στη χώρα. Όμως αυτή είναι η μία πλευρά. Αναρωτιέμαι για παράδειγμα πώς θα αντέδρασε βλέποντας το σχέδιο του ουρανοξύστη ένας κάτοικος της περιοχής ή του Πειραιά ο οποίος έχει μάθει να παίρνει το λεωφορείο και να κατεβαίνει στον Άγιο Κοσμά για να κάνει το μπάνιο του. Προσωπικά θα κατανοούσα απολύτως να νιώθει ότι πρόκειται για κάτι που όχι μόνο δεν τον αφορά αλλά τον αφήνει απέξω. Ένας διαφορετικός κόσμος φτιαγμένος για άλλους. Και φυσικά  να ανησυχεί  ότι η άνοδος των τιμών που θα επιφέρει θα τον κάνει ξένο στον τόπο του. Αυτό άλλωστε δεν συμβαίνει σε όλη την Ελλάδα; Νησιά ολόκληρα είναι πια απαγορευμένα για τον μέσο Έλληνα κι ένας τρόπος ζωής που για πολλά χρόνια ήταν ευρύτερα προσιτός, γίνεται σιγά-σιγά προνόμιο για όλο και πιο λίγους.

Αν μας ανησυχούν οι τιμές των ακινήτων που πήραν την ανηφόρα, αναρωτιέμαι πόσο πρέπει να μας τρομάζει η ακριβότερη κινητή τηλεφωνία στην Ευρώπη, τα πανάκριβα καύσιμα, τα διόδια που κοστίζουν πάνω από ένα μεροκάματο για να πας Θεσσαλονίκη, τα απαγορευτικά εισιτήρια των πλοίων, το φαγητό που πια το σκέφτεσαι στα δημοφιλή θέρετρα, ο κατάλογος είναι ανεξάντλητος. Όλα πια αποτιμώνται σε χρήμα και γίνονται δυσπρόσιτα για τον μέσο πολίτη.

Στην Ελλάδα τείνει να επικρατήσει η άποψη ότι φταίνε οι φόροι κι από εκεί η εντεινόμενη καχεξία της μεσαίας τάξης. Στην πραγματικότητα μιλάμε για ένα παγκόσμιο φαινόμενο το οποίο οφείλεται στο ότι τα μεσαία εισοδήματα, κυρίως δηλαδή τα εισοδήματα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, συμπιέζονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Την ίδια στιγμή ο πλούτος συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερα χέρια. Όσο για τη φορολογία συμβαίνει το αντίθετο: οι πλούσιοι πληρώνουν όλο και λιγότερους φόρους. Πριν από λίγες ημέρες οι New York Times δημοσίευσαν έναν εντυπωσιακό πίνακα από τον οποίο προκύπτει ότι οι 400 πλουσιότεροι Αμερικανοί πλήρωναν τον λιγότερο φόρο από όλους σαν ποσοστό του εισοδήματός τους! Στην Ευρώπη τα πράγματα είναι καλύτερα. Σε όλες σχεδόν τις χώρες, ωστόσο, η εισοδηματική ανισότητα έχει πάρει την ανηφόρα τις τελευταίες δεκαετίες. Προφανώς δεν αποτελεί εξαίρεση και η Ελλάδα με το επιπλέον στοιχείο της ανεργίας που έχει αυξήσει δραματικά και τα επίπεδα φτώχειας. Όσο για την ανισότητα, το πλουσιότερο 10% των πολιτών στην χώρα μας έχουν συνολικό εισόδημα όσο και το φτωχότερο 50%.

Ίσως η απάντηση, σε ό,τι αφορά το Ελληνικό, να μη βρίσκεται στις Καρυάτιδες αλλά σε ένα μοντέρνο κτίσμα, λίγα χιλιόμετρα πιο κοντά, του ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος

Προφανώς αυτά δεν είναι λόγος για να διώχνουμε επενδύσεις, το αντίθετο. Βοηθούν όμως να καταλάβουμε ότι ενδεχομένως η «ορθολογική οπτική» δεν είναι κατ’ ανάγκη ενιαία για όλους τους πολίτες. Για κάποιους, για παράδειγμα, ο νόμος για την παραχώρηση των παραλιών που αποσύρθηκε, θα συνέβαλε στην ανάπτυξη. Για άλλους θα σήμαινε ακόμα λιγότερες επιλογές, ακόμα περισσότερες κλειστές περιοχές. Η διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα της γης ή ορισμένων υπηρεσιών δεν είναι στενά οικονομικό θέμα. Κι ίσως η απάντηση, σε ό,τι αφορά το Ελληνικό, να μη βρίσκεται στις Καρυάτιδες αλλά σε ένα μοντέρνο κτίσμα, λίγα χιλιόμετρα πιο κοντά, του ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Ένα πρωτοποριακό αρχιτεκτονικά κτίριο του Ρέντσο Πιάνο το οποίο και αυτό αντιμετωπίστηκε αρχικά με καχυποψία προκαλώντας έντονες συζητήσεις. Σήμερα το έχει αγκαλιάσει ο κόσμος όχι αναγκαστικά επειδή συμφωνεί με την αισθητική του αλλά επειδή το νιώθει δικό του. Όποιος περάσει ένα απόγευμα από την περιοχή θα καταλάβει τι εννοώ. Εκεί θα κριθεί και η αποδοχή της επένδυσης του Ελληνικού από τους πολίτες. Αν θα γίνει μια κλειστή γειτονιά για λίγους ή αν θα μπορέσει να κάνει συμμέτοχους και αυτούς που σήμερα αντιδρούν. Οι προδιαγραφές, από όσα έχουμε μάθει, φαίνεται πως υπάρχουν, εφόσον υλοποιηθούν. Το πάρκο, τα γήπεδα, οι ανοικτές εγκαταστάσεις μπορεί να αποτελέσουν πόλο έλξης και για όσους δεν θα διανοούνταν ποτέ να μπουν στο καζίνο. Αυτό όμως δεν θα γίνει αυτόματα ούτε από μόνο του. Η προσφορά στην πόλη πρέπει να αποτελέσει έναν από τους πυλώνες της επένδυσης, ένα ξεχωριστό έργο προς υλοποίηση. Ενδεχομένως δεν θα αποτρέψει ορισμένες αρνητικές παρενέργειες, θα τις αντισταθμίσει ωστόσο σε μεγάλο βαθμό.