Brain Rot: Η λέξη της χρονιάς και ο ψυχισμός του διαδικτύου

Η Οξφόρδη ανέδειξε το brain rot ως λέξη της χρονιάς για το 2024. Ένας όρος που περιγράφει μια αδιόρατη, αλλά βαθιά επίδραση της ψηφιακής εποχής στον ανθρώπινο νου: τη σταδιακή πνευματική παρακμή που προκαλεί η αδιάκοπη κατανάλωση περιεχομένου χαμηλής ποιότητας στο διαδίκτυο. Η επιλογή της λέξης αυτής δεν είναι μόνο σημειολογική, αλλά και κοινωνικά αποκαλυπτική.

Οι λέξεις της χρονιάς που επέλεξαν και άλλα διάσημα λεξικά –όπως το manifest του Κέμπριτζ και το brat του Webster-Collins– συμπληρώνουν το παζλ του 2024. Όπως επισημαίνεται από ειδικούς, οι όροι αυτοί αντικατοπτρίζουν τη σχέση μας με την τεχνολογία και την επιρροή της στον ψυχισμό μας.

Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) και τα καθοδηγούμενα από αλγόριθμους κοινωνικά μέσα έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν την προσοχή μας «εγκλωβισμένη». Από τη διαρκή ροή ειδήσεων μέχρι τα memes που καταναλώνουμε, όλα λειτουργούν ως μηχανισμοί εθισμού, που επηρεάζουν όχι μόνο το τι βλέπουμε αλλά και το πώς σκεφτόμαστε.

Η Γαλλίδα φιλόσοφος Μυριάμ Ρεβώ ντ' Αλλόν περιγράφει τη σύγχρονη αυτή κατάσταση ως αποτέλεσμα πληροφοριακής υπερφόρτωσης, μια διαδικασία που αποδυναμώνει τη δυνατότητά μας να αξιολογούμε, να κρίνουμε και να συλλογιζόμαστε τον κόσμο γύρω μας. «Είναι σαν να κολυμπάς σε έναν ωκεανό δεδομένων χωρίς να έχεις πυξίδα ή χάρτη», σημειώνει εύστοχα.

«Αυτή η πληροφοριακή υπερφόρτωση μειώνει τον αυτοέλεγχο, οπότε ο καθένας μπορεί να είναι ευάλωτος σε υποδείξεις και άρα χειραγωγήσιμος», μας λέει ο Χαράλαμπος Τσέκερης, προεδρεύων της Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής. «Η δυνατότητα αντίληψης, αξιακής πρόσληψης και κριτικής αποτίμησης του πραγματικού κόσμου, όσο και ατομικής περισυλλογής, περιστέλλεται σε σημαντικό βαθμό από το πνεύμα της εποχής, αλλά και από την έλλειψη παιδείας και την υπερφόρτωση με πληροφορίες (με περιορισμένους χρονικούς και γνωστικούς πόρους επεξεργασίας τους). Όταν ο εγκέφαλος βομβαρδίζεται διαρκώς με περιεχόμενο, χωρίς την απαραίτητη παιδεία για την κριτική του επεξεργασία, χάνει σταδιακά την ικανότητα της αυτονομίας».

Η ψυχολογική επίδραση της τεχνολογίας δεν είναι απλή. Από τη μια, η τεχνητή νοημοσύνη (GenAI) προσφέρει εργαλεία που ενισχύουν την παραγωγικότητα και τη δημιουργικότητα. Από την άλλη, η ίδια τεχνολογία «χτίζει σχέσεις οικειότητας» με τους χρήστες, καθιστώντας τους όλο και πιο ευάλωτους σε συναισθηματική και διανοητική χειραγώγηση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σχεδιασμένα για να μεγιστοποιούν τη δέσμευση, λειτουργούν ως ένας καθρέφτης των προσωπικών μας προτιμήσεων, αλλά και των αδυναμιών μας.

Σχετικό Άρθρο

Βιβλιο Γιουβάλ Νόα Χαράρι - Nexus: Μια ανταπόκριση από το μέλλον

Λουκάς Βελιδάκης 31.10.2024, 18:38

Το brain rot δεν είναι απλώς μια μεταφορά για τον διανοητικό λήθαργο. Είναι μια κλήση αφύπνισης. Στον κόσμο του συνεχούς scrolling και των γρήγορων εντυπώσεων, η ποιότητα θυσιάζεται στον βωμό της ποσότητας. Το ερώτημα που τίθεται: πώς μπορούμε να επαναφέρουμε την ισορροπία; Πώς μπορούμε να ξαναβρούμε το νήμα της κριτικής σκέψης και της ατομικής περισυλλογής σε έναν κόσμο που συνεχώς μας τραβάει προς την αντίθετη κατεύθυνση;

Η φετινή επιλογή της Οξφόρδης μας καλεί να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Να επανεκτιμήσουμε τη σχέση μας με την τεχνολογία και να δώσουμε προτεραιότητα όχι μόνο στην πληροφόρηση αλλά και στη διανοητική υγεία. Γιατί, τελικά, το μυαλό μας δεν είναι απλώς ένα πεδίο κατανάλωσης δεδομένων. Είναι ο πυρήνας της ανθρώπινης ύπαρξης. Και δεν πρέπει να το αφήσουμε να σαπίσει.