Τσουκαλάς και Ράμφος: Δύο διανοούμενοι απέναντι στον διχασμό
Είναι φορές που η έκφραση «φτώχυνε η Ελλάδα», που ακούγεται συχνά με αφορμή τον χαμό μιας προσωπικότητας, αδυνατεί να περιγράψει το μέγεθος της απώλειας. Αυτό ακριβώς συνέβη το τελευταίο χρονικό διάστημα με τον ταυτόχρονο σχεδόν θάνατο δύο ξεχωριστών διανοουμένων. Του σπουδαίου συγγραφέα και φιλόσοφου Στέλιου Ράμφου, καθώς και του μεγάλου διανοητή, κοινωνιολόγου και πολιτικού επιστήμονα Κωνσταντίνου Τσουκαλά.
Είναι οι επώδυνες στιγμές που ο πολιτικός κόσμος, η ακαδημαϊκή και επιστημονική κοινότητα, η κοινωνία των πολιτών, σκύβουν με σεβασμό το κεφάλι σε δύο ανθρώπους που φώτισαν, μέσα από τις δικές τους παράλληλες διαδρομές, κρίσιμα ζητήματα της ιστορικής, πολιτικής και κοινωνικής εξέλιξης.
Δυστυχώς, η επίδειξη του οφειλόμενου σεβασμού δεν υπήρξε ομόθυμη και καθολική. Αντίθετα, ένας υφέρπων διχασμός που ξεκίνησε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μαζικής ενημέρωσης, φτάνοντας έως την κορυφή της πολιτικής πυραμίδας, αποκάλυψε την πνευματική φτώχεια μιας κοινωνίας που περιφέρει προκλητικά την άγνοια και τη γύμνια της παιδείας της.
Η «ανάγκη» να διαχωριστούν με πολιτικά κριτήρια μέχρι και οι νεκροί διανοητές υπερίσχυσε σε πολλές περιπτώσεις της στοιχειώδους υποχρέωσης για την αναγνώριση του έργου τους και της πνευματικής τους συνεισφοράς. Η αυτοκτονική λογική «ή εμείς ή αυτοί» που τόσο ακριβά πλήρωσε η χώρα μεταπολεμικά εξακολουθεί να δηλητηριάζει την κοινωνία.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς δεν έκρυψε ποτέ ότι είναι διανοητής της Αριστεράς, συμμετέχοντας ενεργά στους φορείς της, χωρίς να υποχωρήσει στο παραμικρό από τις διατυπωμένες απόψεις του. Γι’ αυτό, άλλωστε, και, όντας βουλευτής Επικρατείας στην πρώτη επτάμηνη περίοδο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, δεν δίστασε να υποστηρίξει ανοιχτά την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας απέναντι στο κόμμα του που την αμφισβήτησε με το δημοψήφισμα.
Και όμως, βρέθηκαν κάποιοι να προσάψουν στον Τσουκαλά την έντιμη πολιτική του στάση για να διαγράψουν το παγκόσμιο έργο του. Όπως βρέθηκαν κάποιοι άλλοι που δυσαρεστήθηκαν από τον συγκινητικό επικήδειο αποχαιρετισμό του στον Κώστα Σημίτη: «Σε μια εποχή που όλα στο τέλος καταλήγουν σε μια εικόνα ή ένα ολόγραμμα, εσύ ήσουν αλλού». Δεν ήταν πλέον παρά ένας «δεξιός εκσυγχρονιστής».
Εκείνο, όμως, που εξόργισε κυριολεκτικά τους «γνήσιους εκφραστές» της αριστερής ιδεολογίας ήταν η φράση του: «Αν υπήρχε δυτικό ρεύμα στην Ελλάδα, θα είχαμε βάλει τάξη στη ζωή μας». Η καταδίκη του Ράμφου, ενός από τους πιο σημαίνοντες στοχαστές της σύγχρονης εποχής, για συνεργασία με τη Δεξιά και προσχώρηση στην ιδεολογία της υπήρξε έκτοτε οριστική.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς και ο Στέλιος Ράμφος δεν ήταν οι μόνοι που αντιμετώπισαν, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, τη μήνιν μιας κοινωνίας που τρέφεται από τον διχασμό. Άνθρωποι των γραμμάτων, του καλλιτεχνικού χώρου και του πολιτισμού γενικότερα βρέθηκαν συχνά στο στόχαστρο των κάθε λογής λαϊκιστών.
Ακόμα και οι τεράστιοι Θεοδωράκης και Χατζιδάκις λιθοβολήθηκαν όσες φορές θεωρήθηκε ότι δεν συντάχθηκαν με τον χώρο στον οποίο «ανήκαν». Ο τροβαδούρος της γενιάς του Πολυτεχνείου και της μεταπολίτευσης Διονύσης Σαββόπουλος κατηγορήθηκε από τους «ιδιοκτήτες» του -καταρρακωμένου- ηθικού πλεονεκτήματος ως «υποστηρικτής του Μητσοτάκη».
Είναι θετικό το γεγονός ότι, έστω και καθυστερημένα, ο Πρωθυπουργός της χώρας αναγνώρισε, ως όφειλε, την παράλειψή του να πει δυο λόγια για την πρόσφατη απώλεια του Κωνσταντίνου Τσουκαλά: «Ο Τσουκαλάς ανέλυε τις αντιφάσεις της ελληνικής κοινωνίας μέσα στο διεθνές περιβάλλον», έγραψε, εντάσσοντάς τον σε εκείνους που «συνέβαλαν να κοιταχτούμε με μεγαλύτερη ειλικρίνεια και ρεαλισμό στον συλλογικό μας καθρέφτη».
17°
