Είστε υπέρ ή κατά της θανατικής ποινής;

Η τελευταία εκτέλεση θανατικής ποινής στην Ελλάδα έγινε το 1972. Η θεσμική κατάργηση της θανατικής ποινής στην Ελλάδα έλαβε χώρα το 1993. Και όμως το 2022 το θέμα μοιάζει να κατατάσσεται μεταξύ εκείνων που διχάζουν εντονότερα την ελληνική κοινή γνώμη. Τα ευρήματα πρόσφατου κύματος της έρευνας «People of Greece» από την qed αποκαλύπτουν ότι το 45% των Ελλήνων τάσσονται κατά της επαναφοράς της θανατικής ποινής, ενώ το 55% τοποθετούνται θετικά, με λίγο λιγότερους από αυτούς να υπεραμύνονται της επαναφοράς και τους υπόλοιπους να αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επιστροφής της συγκεκριμένης ποινής για ορισμένα αδικήματα. Διαχρονικές συγκρίσεις των κατανομών απαντήσεων επί του θέματος της θανατικής ποινής αποτυπώνουν μια αύξηση του ποσοστού εκείνων που τοποθετούνται υπέρ, εξέλιξη που συναρτάται πιθανώς της αυξημένης προβολής ακραίων εγκλημάτων από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κατά το τελευταίο διάστημα. Όμως ποιο είναι το προφίλ των ανθρώπων που επιθυμούν την επιστροφή της θανατικής ποινής; Και για ποια εγκλήματα θα εισηγούνταν μια τέτοια τιμωρία;

Ο μέσος υπερασπιστής της επαναφοράς της θανατικής ποινής στην Ελλάδα δεν μπορεί να περιγραφεί καθαρά. Μπορεί να είναι άνδρας ή γυναίκα, μεγαλύτερος ή νεότερος, δεξιός ή αριστερός κατά δήλωσή του. Παρότι παρατηρούνται ενδιαφέρουσες διαφορές ως προς την επιλογή από διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες των εγκλημάτων για τα οποία θα πρέπει να επιβάλλεται η ποινή του θανάτου, η υποστήριξη της θανατικής ποινής είναι μια θέση που διαθέτει ισχυρά ερείσματα σε μεγάλα τμήματα όλων των στρωμάτων. Οι άνδρες είναι σημαντικά πιθανότερο από τις γυναίκες και οι baby boomers από τη γενιά Ζ να επιλέγουν ως εγκλήματα που θα πρέπει να τιμωρούνται με θάνατο την εμπορία ναρκωτικών και την εθνική προδοσία. Από την άλλη η γενιά Ζ επιλέγει πολύ συχνότερα από τους baby boomers την σεξουαλική κακοποίηση και τον βιασμό ως εγκλήματα για τα οποία θα πρέπει να γίνει χρήση της θανατικής ποινής.

Αν υπάρχει ένας παράγοντας που διαφοροποιεί τις απόψεις για τη θανατική ποινή, αυτός είναι το επίπεδο τυπικής μόρφωσης. Τα ποσοστά υπέρ της επαναφοράς της θανατικής ποινής καταγράφονται ως υψηλότερα μεταξύ των ατόμων χαμηλότερης μόρφωσης (πάνω από τα 2/3 αυτών είναι θετικοί στην επαναφορά), ένδειξη της εντονότερα αξιακής παρά γενεακής ή έμφυλης βάσης της ερμηνείας των τοποθετήσεων στο ζήτημα. Η συσχέτιση με την πολιτική αυτό-τοποθέτηση είναι επίσης περιορισμένη, καθώς κατά της επαναφοράς της θανατικής ποινής τάσσονται τα 2/3 εκείνων που δηλώνουν «αριστεροί», αλλά και το 1/3 εκείνων που δηλώνουν «δεξιοί». Οι όροι «αριστερά» και «δεξιά» μοιάζουν να αδυνατούν να συμπεριλάβουν στο περιεχόμενό τους την αξιακή διαίρεση, μένοντας προσκολλημένοι ως όροι είτε σε ιστορικές αναφορές, είτε σε μια γενικευμένη θεώρηση για τον ρόλο του κράτους. Πρόκειται για μια ακόμα ένδειξη της αδυναμίας του παραδοσιακού σχήματος να καθρεφτίσει τις πιο ισχυρές διαιρέσεις στη σημερινή ελληνική κοινωνία. Η ταύτιση των δύο πλευρών του διπόλου «αριστερά-δεξιά» με συγκεκριμένα κόμματα, και όχι με αξίες και πολιτικές υπεράσπισης των αξιών αυτών, στερεί από το σχήμα την ικανότητα να συνοψίσει μια σημαντική αξιακή διαίρεση, όπως αυτή που αφορά το θέμα της επαναφοράς της θανατικής ποινής.