Είναι η «ESG» συνέχεια της ΕΚΕ ή μιλάμε για διαφορετικές έννοιες;

H έννοια της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ) υπάρχει εδώ και χρόνια στις μεγάλες εταιρείες και κυρίως τις πολυεθνικές. Ακόμα και αν εργάζεστε σε έναν τελείως διαφορετικό κλάδο, θα έχετε ακούσει για δράσεις ΕΚΕ οι οποίες συνήθως σχετίζονται με την προτροπή των εργαζομένων να ενταχθούν σε μια εθελοντική ομάδα και να προσφέρουν. Η ΕΚΕ έχει να κάνει λοιπόν με την ανάπτυξη μιας ισχυρής εταιρικής κουλτούρας που παροτρύνει το ανθρώπινο δυναμικό να προσφέρει για το κοινωνικό καλό. Μέσα από αυτές τις πράξεις, στόχος είναι οι εργαζόμενοι να ανοίξουν τους ορίζοντές τους, να προσφέρουν και να αισθανθούν ότι είναι χρήσιμοι στην κοινωνία. 

Η ΕΚΕ είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις για δύο βασικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ότι έχει υπάρξει πράγματι αρωγός για πολύ σημαντικές δράσεις στη χώρα μας, όπως για παράδειγμα οι μαζικές δενδροφυτεύσεις σε καμένα δάση, η εθελοντική εργασία σε νηπιοτροφεία και οίκους ευγηρίας, η συλλογή και μεταφορά τροφίμων ειδών πρώτης ανάγκης και φαρμάκων σε μεγάλες καταστροφές – χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση τις πρώτες δραματικές ώρες μετά τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι τον Ιούλιο του 2018 οπότε και οι περισσότερες εταιρείες συστράτευσαν το προσωπικό τους για να βοηθήσει. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι μέσα από τα προγράμματα ΕΚΕ που εφαρμόζει η εκάστοτε εταιρεία, οι εργαζόμενοι χτίζουν ισχυρούς δεσμούς μεταξύ τους, παραμένουν πιστοί και αλλάζουν δυσκολότερα δουλειά, τονώνεται το ηθικό και η παραγωγικότητά τους. Ενώ η ΕΚΕ αποτελεί εξατομικευμένο πρόγραμμα της κάθε εταιρείας, επηρεάζει τις εσωτερικές διαδικασίες, τη σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ των ομάδων των εργαζομένων και δημιουργεί ένα «feel good» αίσθημα εσωτερικά και εξωτερικά, εν μέσω πανδημίας κάνει την εμφάνισή της και «σαρώνει» (με την καλή έννοια) στο πέρασμά της η ESG.

Η έννοια σημαίνει Περιβάλλον, Κοινωνία, Διακυβέρνηση (Environmental, Social, Governance) και αποτελεί ένα μετρήσιμο σύνολο κριτηρίων που εξετάζουν οι εξωτερικοί εταίροι και οι επενδυτές σχετικά με τη βιωσιμότητα μιας εταιρείας. Στο Περιβάλλον, λαμβάνονται υπόψη τα κριτήρια που αφορούν στις δράσεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, την ενεργειακή απόδοση, τη ρύπανση του αέρα των υδάτων, τη διαχείριση αποβλήτων κ.ά. Στην Κοινωνία, περιλαμβάνονται οι συνθήκες εργασίας, ασφάλειας και η υγεία των εργαζομένων, η προστασία προσωπικών δεδομένων τόσο του προσωπικού όσο και των πελατών, ο μηδενισμός των φυλετικών, σεξιστικών και μισθολογικών ανισοτήτων, τα εργασιακά και ανθρώπινα δικαιώματα και η ποικιλομορφία (diversity) στην επιλογή εργαζομένων, συνεργατών, προμηθευτών κ.ά. Τέλος, στη Διακυβέρνηση συγκαταλέγονται τα κριτήρια που αξιολογούν τον τρόπο διοίκησης, τη σύνθεση των Διοικητικών Συμβουλίων (αν ένα ΔΣ αποτελείται μόνο από άνδρες, αν υπάρχει μικρή γυναικεία εκπροσώπηση κ.λπ.), τη διαφάνεια, τη δωροδοκία και τις σχέσεις των στελεχών με τα κόμματα, το lobbying κ.ά. 

Οι τρεις άξονες της ESG μοιάζουν λίγο ή πολύ με έλεγχο επιδόσεων που δίνει μια εταιρεία σχετικά με τη βιωσιμότητά της και τον θετικό και ηθικό αντίκτυπο που έχει ή σχεδιάζει να αποκτήσει. Αυτός ο «έλεγχος», όμως, φτάνει στα χέρια των μικρών και μεγάλων επενδυτών. 

Τα αποτελέσματα της έρευνας της Morgan Stanley (ESG Progress and Outlook - 2021 Report, Απρίλιος 2021) έδειξαν ότι το 97% των Μillennials, ενδιαφέρονται για επενδύσεις σε εταιρείες με υψηλή βαθμολογία ESG και, καθώς περισσότεροι millennials και Gen Z εισέρχονται στο εργατικό δυναμικό, αναζητούν εταιρείες που είναι περιβαλλοντικά και κοινωνικά υπεύθυνες. Την ίδια ώρα, επενδυτές και επενδυτικά funds ζητούν όλο και πιο ουσιαστική ποσοτικοποίηση των διαφανών εταιρικών πολιτικών που να επικεντρώνονται στα ESG κριτήρια και τις οικονομικές και κοινωνικές τους επιπτώσεις. Αυτό συμβαίνει γιατί, πολύ απλά, σε μια επιχείρηση με υψηλή ESG βαθμολογία είναι λιγότερες πιθανότητες να  επιβληθεί πρόστιμο για το ενεργειακό της αποτύπωμα, θα της είναι πιο εύκολο να προσαρμοστεί στους μελλοντικούς περιβαλλοντικούς κανόνες, είναι μειωμένοι οι δικαστικοί κίνδυνοι και βέβαια απολαμβάνει προνόμια χαμηλού δανειακού κόστους, έχει πρόσβαση σε πηγές χρηματοδότησης και σε αγορές κεφαλαίου. Κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις, ηθική και περιβαλλοντική ευαισθησία θα είναι εφεξής συγκοινωνούντα δοχεία με την κερδοφορία.

Στο δημόσιο διάλογο, ακούγεται συχνά ότι χωρίς την ΕΚΕ δεν θα υπήρχε ESG, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που λένε ότι η ESG είναι απόρροια της πανδημίας και του παγκόσμιου κινήματος για τη διάσωση του πλανήτη που «χτυπά την πόρτα» των επιχειρήσεων από τις μικρομεσαίες και τις startups, μέχρι τους κολοσσούς. Στην ουσία, η ολοένα αυξανόμενη σημασία της βιωσιμότητας, κάνει τις εταιρείες, θέλοντας και μη, να μετατοπίζουν το κέντρο βάρους από τη διαμόρφωση εταιρικής κουλτούρας μέσα από τον εθελοντισμό για το κοινό καλό (ΕΚΕ) σε μια πιο τυποποιημένη και ποσοτικοποιημένη πρακτική αναφοράς των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και διαφανών διοικητικών πολιτικών τους (ESG) με στάνταρ κριτήρια και μετρήσιμα δεδομένα. Σε κάθε περίπτωση, δεν πρόκειται για μια στροφή αλλά για μια ολική μετατόπιση προς αυτή την κατεύθυνση που θα επηρεάσει το μέλλον όλων των επιχειρήσεων.