Εκλογές στο Ισραήλ 2026: Το πολιτικό σύστημα, τα κόμματα, οι πιθανότητες, η επόμενη μέρα

Το 2027 είναι χρονιά εκλογών –όχι μόνον δικών μας, αλλά και πάρα πολλών χωρών– που αφορούν το μέλλον της Ευρώπης και της ευρύτερης περιοχής της: Γερμανία (30/1), Γαλλία (18/4), Ιταλία, Αλβανία, Ινδία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Παλαιστίνη (11/9). Τα όργανα έχουν όμως αρχίσει ήδη: Σερβία, Ισπανία και κατεχόμενη Κύπρος πάνε στις κάλπες μέχρι τα τέλη του 2026, όπως φυσικά και οι ΗΠΑ, στις ενδιάμεσες εκλογές της 4ης Νοεμβρίου.

Τον χορό των (πολύ) πιθανών ανακατατάξεων σέρνει το Ισραήλ, στις 27 Οκτωβρίου. Μιλήσαμε με τον δημοσιογράφο Βίκτορα Ελιέζερ, από τους πιο οξυδερκείς αναλυτές του Ισραήλ, για να καταλάβουμε τι ακριβώς διακυβεύεται.

— Ας αρχίσουμε με τα βασικά, Βίκτορα: Ποιο είναι το εκλογικό σύστημα στο Ισραήλ;

Από την ίδρυση του κράτους, η απλή αναλογική. Απλά στο παρελθόν το όριο εισόδου στην Κνεσέτ, τη βουλή, ήταν το 1%· κι επειδή η κατάσταση αυτή παρήγε χαοτικά αποτελέσματα, κάποια στιγμή αποφάσισαν και το αύξησαν στο 3,25%.

— Υπάρχουν εκλογικές περιφέρειες ή όχι; Σταυροδοσία;

Είναι μία ενιαία περιφέρεια όλο το Ισραήλ. Και δεν υπάρχει σταυροδοσία, μόνο ιεραρχική λίστα υποψηφίων, η οποία σε κάποια κόμματα καθορίζεται από τα εγγεγραμμένα μέλη του κόμματος, ενώ σε άλλα τα ορίζει απλά ο αρχηγός ή κάποια κεντρική επιτροπή.

Ο πολιτικός χάρτης του Ισραήλ και η μάχη για την εξουσία

— Γιατί βλέπουμε αυτή τη συνεχή μεταμόρφωση των κομμάτων; Κόμματα ιδρύονται, κόμματα κλείνουν, δημιουργούνται καινούργια. Γιατί γίνεται αυτό συνεχώς;

Εδώ πρέπει ν’ ανατρέξουμε λίγο στην ιστορία. Μέχρι και το 2010 υπήρχαν στο Ισραήλ δύο βασικοί πυλώνες κυβερνητικής αντιπαλότητας: το Λικούντ, οι συντηρητικοί, και οι Εργατικοί. Κατά καιρούς υπήρχαν κι άλλες μορφές «αντίπαλου δέους» προς το Λικούντ, όπως το Καντίμα («Εμπρός») επί Εχούντ Ολμέρτ και Τζίπι Λίβνι, μετά επανήλθαν οι «ατόφιοι» Εργατικοί, αλλά γενικά αυτοί ήταν οι δύο πυλώνες. Μέχρι που το Εργατικό Κόμμα κατέρρευσε ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη και αναδείχθηκαν, από το κέντρο και την αριστερά, δυνάμεις ως επί το πλείστον προσωπογενείς: πρώτα το Γες Ατίντ («Υπάρχει Μέλλον»), κεντρώο κόμμα του Γιαΐρ Λαπίντ, μετά άλλοι σχηματισμοί.

Και σήμερα ακόμα, δεξιά του Λικούντ πάλι προσωπογενή κόμματα θα βρούμε: το ακροδεξιό Ότζμα Γιεχουντίτ («Εβραϊκή Ισχύς») του πρ. υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Μπεν Γκβιρ, το κόμμα των Θρησκευτικών Σιωνιστών του Σμότριτς, και τώρα εμφανίστηκε κι ένα άλλο κόμμα, το Αμχά Ισραέλ («Λαός του Ισραήλ»), του πρ. ταξίαρχου Οφέρ Βίντερ.

— Και από την άλλη πλευρά του πολιτικού χάρτη;

Από την άλλη πλευρά του πολιτικού χάρτη δημιουργήθηκε πριν από λίγους μήνες το κόμμα Γιασάρ! («ίσιο», «ευθύ», «ντόμπρο»), του πρώην αρχηγού των ισραηλινών αμυντικών δυνάμεων (IDF), Γκάντι Άιζενκοτ – το οποίο εξοστράκισε, ως αντίπαλο δέος του Λικούντ, την κεντρώα συμμαχία Μπεγιάχαντ («Μαζί») των πρ. πρωθυπουργών Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ. Αυτή τη στιγμή, στο δεξιό στρατόπεδο κυριαρχεί το Λικούντ, το κόμμα του Νετανιάχου, και στην απέναντι πλευρά κυριαρχεί το Γιασάρ του Άιζενκοτ.

Βεβαίως, δίπλα του υπάρχει το επίσης προσωποπαγές κόμμα Γισραέλ Μπεϊτένου («Ισραήλ, το Σπίτι μας») του Άβιγκντορ Λίμπερμαν, το οποίο απευθύνεται κυρίως σε Εβραίους που έχουν προέλθει από την πρώην Σοβιετική Ένωση και αντιτίθεται σε οποιαδήποτε συνεργασία με τα υπερορθόδοξα κόμματα. Και πιο αριστερά του υπάρχει επίσης το πρώην Εργατικό Κόμμα – το οποίο έχει μεταλλάξει το όνομά του αφότου ενώθηκε με το Μέρετς, το κόμμα της αριστεράς, και δημιούργησαν το κόμμα των Δημοκρατών, με επικεφαλής τον Γιαΐρ Γκολάν.

Αυτή είναι η κεντρική πολιτική σκηνή. Υπάρχει κι ένα νεοσύστατο κόμμα, οι Έφεδροι και Οικονομολόγοι, έτσι ονομάζεται, στο οποίο είναι επικεφαλής ένας πρώην στρατιωτικός και ένας καθηγητής οικονομικών. Αυτοί είναι στο όριο να μπουν ή να μη μπουν στην Κνεσέτ. Είναι κεντρώοι που λένε ότι το Ισραήλ θα σωθεί μόνο εάν γίνει κυβέρνηση εθνικής ενότητας.

Υπερορθόδοξοι και αραβικά κόμματα: Οι ρυθμιστές των κυβερνήσεων

— Έχουμε όμως και υπερορθόδοξα και αραβικά κόμματα· και αυτά ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις, σωστά;

Σωστά. Έχουμε σημαντικά εκλογικά ποσοστά σε δύο θρησκευτικά κόμματα που εκπροσωπούν τους υπερορθόδοξους Εβραίους: το ένα, το Γιαχαντούτ Χα Τορά («Ο Ιουδαϊσμός της Τορά») απευθύνεται στους Ασκενάζι υπερορθόδοξους, δηλαδή τους Εβραίους που προέρχονται από την Ανατολική Ευρώπη, και το άλλο, το Σας, απευθύνεται στους υπερορθόδοξους Εβραίους Σεφαραδίτες και Μιζραχί, που προέρχονται από τη Βόρεια Αφρική και από τις άλλες αραβικές χώρες, Υεμένη, Ιράκ, Συρία και τα λοιπά.

— Αυτά είναι τα δύο κόμματα που αντιτίθενται στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία;

Ακριβώς. Στην προηγούμενη τετραετία και τα δύο αυτά κόμματα είχαν ασκήσει πιέσεις ώστε να υπάρξει νόμος που θα απάλλασσε τους φοιτητές των θρησκευτικών σχολών από την υποχρεωτική θητεία στον στρατό. Να τονίσω εδώ ότι τα θρησκευτικά κόμματα πάντα είχαν σταθερή συμμετοχή σε κυβερνήσεις συνασπισμού, και με τον Νετανιάχου αλλά και με τους Εργατικούς. Παλαιότερα υπήρχε νόμος βάσει του οποίου συγκεκριμένο ποσοστό σπουδαστών υπερορθόδοξων σχολών υποχρεωνόταν να πηγαίνει στον στρατό, πράγμα που επέτρεπε σε οποιαδήποτε σιωνιστική κυβέρνηση να κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τους μη-σιωνιστές υπερορθόδοξους.

— Και τα αραβικά κόμματα;

Και στα αραβικά κόμματα έχουμε πάλι δύο: το ένα, το Ρα’άμ ή Ενωμένη Αραβική Λίστα με αρχηγό τον Μανσούρ Αμπάς, είναι ένα μετριοπαθές κόμμα που συμμετείχε άλλωστε και στην κυβέρνηση του δεξιού Ναφτάλι Μπένετ στις εκλογές του 2021. Αλλά και επί Εργατικών υπήρξε –είτε διά ψήφου ανοχής, είτε ενεργά– συμμετοχή αραβικών κομμάτων στην κυβέρνηση. Το δεύτερο, η Ενιαία Λίστα, είναι το Αραβικό Δημοκρατικό Μέτωπο και η Κομμουνιστική Παράταξη. Αυτός είναι, πάνω κάτω, ο πολιτικός χάρτης του Ισραήλ σήμερα.

— Τα αραβικά κόμματα είναι και τα δύο αντισιωνιστικά;

Το κόμμα του Μανσούρ Αμπάς αποδέχεται τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Ισραήλ. Άρα δεν είναι αντισιωνιστικό. Δεν είναι όμως και σιωνιστικό. Αφού αποδέχεται τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Ισραήλ, σημαίνει ότι αποδέχεται απευθείας τον εβραϊκό και δημοκρατικό χαρακτήρα του κράτους του Ισραήλ, αλλά δεν ασπάζεται τη σιωνιστική ιδεολογία· απλώς δεν την απορρίπτει. Εξάλλου μετέχουν και Εβραίοι στο Ρα’άμ: το νούμερο δύο είναι στέλεχος του πρώην κεντρώου κόμματος του Λαπίντ. Είναι ένα αραβικό κόμμα που τίθεται οπωσδήποτε υπέρ της λύσης δύο κρατών, είναι σαφώς εναντίον της τρομοκρατίας και δεν έχει διστάσει ποτέ να καταδικάσει την τρομοκρατία. Γι’ αυτό άλλωστε συμμετείχε και στην κυβέρνηση του Μπένετ. Ο Μπένετ, υπενθυμίζω, ήταν και εξακολουθεί να είναι ένας δεξιός πολιτικός. Ενώ η Ενιαία Λίστα, το άλλο αραβικό κόμμα, δεν αποδέχεται τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του Ισραήλ.

— Παρ’ όλα αυτά συμμετέχει στις εκλογές;

Βεβαίως. Από τη στιγμή που είναι ένα δημοκρατικό κόμμα και δεν αμφισβητεί τη δημοκρατία στο Ισραήλ, συμμετέχει. Από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ μετέχουν αραβικά κόμματα στη βουλή, δεν είναι κάτι καινούργιο.

— Τότε, φαντάζομαι ότι θα θέλει ένα ενιαίο κράτος χωρίς εβραϊκό χαρακτήρα.

Δεν το έχει πει ευθέως, γιατί και αυτό είναι υπέρ των δύο κρατών. Απλώς, για να το πω λίγο παραστατικά, δεν θεωρεί αυτομάτως τρομοκρατική ενέργεια κάθε πλήγμα εναντίον αμάχων πολιτών του Ισραήλ. Ο πρώην αρχηγός του κόμματος, ας πούμε, απέφυγε να καταδικάσει την 7η Οκτωβρίου και στις πρώτες του δηλώσεις την παρουσίαζε ως πράξη αντίστασης. Γι’ αυτόν τον λόγο η εκλογική επιτροπή που εγκρίνει τη συμμετοχή κομμάτων και βουλευτών στις εκλογές (σσ.: όπως κάνει εδώ το πολιτικό τμήμα του Αρείου Πάγου) συνέστησε τον αποκλεισμό αυτού του αρχηγού.

Το θέμα έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ –γιατί οι απορρίψεις της εκλογικής επιτροπής πρέπει να εγκρίνονται απ’ αυτό– ωστόσο η πρόταση της εκλογικής επιτροπής δεν υιοθετήθηκε και η υποψηφιότητα του ανθρώπου αυτού δεν απορρίφθηκε, αλλά του έγινε σύσταση να αποσυρθεί. Κι αυτός αποδέχτηκε, έκανε διορθωτικές δηλώσεις και αποσύρθηκε. Γενικώς, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ και οι αποφάσεις του γίνονται σεβαστές και από Άραβες και από Εβραίους Ισραηλινούς. Θα σου έλεγα ότι περισσότερο αμφισβητούνται από την άκρα δεξιά παρά από τα αραβικά κόμματα.

Σιωνισμός, θρησκεία και οι αντιφάσεις της ισραηλινής κοινωνίας

— Θα κάνω την ίδια ερώτηση και για τα δύο υπερορθόδοξα κόμματα: είναι αντισιωνιστικά;

Όχι. Θα μπορούσα να τα χαρακτηρίσω «μη σιωνιστικά». Έτσι αυτοχαρακτηρίζονται εξάλλου. Δεν απορρίπτουν τον σιωνισμό, απλώς δεν τον υιοθετούν. Για λόγους καθαρά θεολογικούς.

— Ναι, γιατί υποτίθεται ότι, αν υπάρχει κράτος του Ισραήλ, δεν θα έρθει ο Μεσσίας. Εδώ όμως ας πούμε, για χάρη της συζήτησης, ότι έχω ένα μικρό πρόβλημα κατανόησης: Αν κάποιος δεν απορρίπτει τον σιωνισμό, πώς είναι μη-σιωνιστής;

Το σιωνιστικό κίνημα, αφότου δημιουργήθηκε, είχε πάρα πολλές εκφάνσεις. Από την άκρα αριστερά μέχρι την άκρα δεξιά, και από τον πλέον φιλελεύθερο Εβραίο μέχρι τον πλέον θρησκευόμενο Εβραίο.

— Ναι, θυμάμαι που ο Άμος Οζ έλεγε ότι ο σιωνισμός είναι ένα οικογενειακό επώνυμο: πρέπει να ξέρεις το μικρό όνομα για να καταλάβεις τον χαρακτήρα καθενός ατόμου.

Πολύ σοφή ρήση. Θα προσπαθήσω να το εξηγήσω: οι υπερορθόδοξοι έφτασαν στο Ισραήλ ως αποτέλεσμα των διωγμών και των διακρίσεων. Δεν ήταν επιλογή τους να πάνε να εγκατασταθούν στη γη του Ισραήλ. Η επιλογή να πάει κάποιος να εγκατασταθεί στο Ισραήλ, ανεξαρτήτως αν είναι αριστερός ή δεξιός, αυτό σημαίνει σιωνισμός. Οι υπερορθόδοξοι προφανώς έχουν αναγκαστεί να συνυπάρχουν στο Ισραήλ, γιατί πού αλλού να πάνε; Δεν είχαν κι άλλες επιλογές. «Και η Αμερική;» θα μου πεις. Μα στην Αμερική αυτό ακριβώς γίνεται: εκεί τα κινήματα των υπερορθοδόξων δεν υπερασπίζονται το Ισραήλ, συμμετέχουν στις διαδηλώσεις του Free Palestine, ψήφισαν ως επί το πλείστον Μαμντάνι για δήμαρχο της πόλης: αυτή είναι η μεγάλη διαφορά.

Να γιατί δεν θέλουν να πάνε και στο στρατό: γιατί η κύρια προτεραιότητά τους δεν είναι η υπεράσπιση της ασφάλειας των πολιτών· είναι η μελέτη των Γραφών. Θεωρούν ότι με τη μελέτη, με την αφιέρωσή τους στις Γραφές, υπερασπίζονται την ανθρώπινη υπόσταση του λαού του Ισραήλ, με την ευρεία έννοια του «Ισραήλ». Τα λέω όλα αυτά για να εξηγήσω με τον πλέον παραστατικό τρόπο τι σημαίνει να ζεις στο Ισραήλ ή να είσαι υπερορθόδοξος και να μην υιοθετείς τον σιωνισμό.

— Οι υπερορθόδοξοι έχουν όμως προνομιακή αντιμετώπιση από το κράτος, όχι;

Έχουν άνιση αντιμετώπιση, θα έλεγα. Πολλαπλώς. Αρνούνται να υπηρετήσουν στον στρατό, όμως η αστυνομία υπερασπίζεται τη γειτονιά τους. Απολαμβάνουν δικαιώματα και απορρίπτουν τις υποχρεώσεις τους. Πέραν αυτού, απολαμβάνουν χρηματοδοτήσεις: το ισραηλινό δημόσιο χρηματοδοτεί τις γεσίβα, τις θρησκευτικές σχολές, επειδή τα κόμματα αυτά μετέχουν στις κυβερνήσεις. Έτσι όπως είναι διαχωρισμένη η ισραηλινή κοινωνία με το σύστημα της απλής αναλογικής, κανείς δεν μπορεί να κυβερνήσει χωρίς την υποστήριξη είτε τον υπερορθόδοξων είτε των αραβικών κομμάτων. Ακόμα και ο Μπεν Γκουριόν, ο πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, και η Γκόλντα Μέιρ: όλοι είχαν υπερορθόδοξα κόμματα στις κυβερνήσεις συνασπισμού.

Η βία στη Δυτική Όχθη και ο ρόλος των εποίκων

— Και η βία που ασκούν οι υπερορθόδοξοι; Εσύ μου λες ότι οι υπερορθόδοξοι δεν είναι σιωνιστές κι εγώ βλέπω τους Hilltop Youth, τους εθνικιστές Χαρεντί εποίκους στη Δυτική Όχθη, να θέλουν να ιδρύσουν το Μεγάλο Ισραήλ τρομοκρατώντας τους Παλαιστινίους.

Μισό λεπτό, για να λυθεί η παρεξήγηση: τα υπερορθόδοξα κόμματα δεν ασχολούνται καθόλου με το παλαιστινιακό. Δεν τους απασχολεί αν θα είναι ένα κράτος, αν θα είναι δύο κράτη, αν δεν είναι κανένα κράτος. Την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης και της Γάζας στο Ισραήλ την υποστηρίζουν οι ακροδεξιοί, ο Μπεν Γκβιρ και ο Σμότριτς. Καμία σχέση με τους υπερορθόδοξους. Η βία που ασκούν οι υπερορθόδοξοι είναι εναντίον της αστυνομίας, που πάει να συλλάβει τους ανυπότακτους όταν αρνούνται να παρουσιαστούν στον στρατό.

— Αυτό είναι εντός του Ισραήλ. Εγώ μιλώ για τη Δυτική Όχθη, όπου βλέπουμε υπερορθόδοξους να τα κάνουν γυαλιά καρφιά.

Πολλοί από αυτούς είναι υπερορθόδοξοι, ναι, αλλά όχι όλοι. Υπάρχει όμως όντως μια μερίδα υπερορθόδοξων που τάσσεται υπέρ του Μεγάλου Ισραήλ. Αυτοί είναι οι διάδοχοι και μαθητές του ραβίνου Καχάνε. Αλλά θέλω εδώ να ξεκαθαρίσω κάτι, παρακαλώ: υπάρχουν οι μετριοπαθείς θρησκευόμενοι, οι θρησκευόμενοι που κυκλοφορούν με το καπελάκι, το κιπά τους, όπως ο Ναφτάλι Μπένετ, και αυτοί μετέχουν σε όλα τα κόμματα, από τη δεξιά ως την αριστερά, δεν είναι εξτρεμιστές.

— Θα επιμείνω λίγο, γιατί μου κάνει εντύπωση που υπάρχει αυτός ο διαχωρισμός εντός της ίδιας της υπερορθόδοξης κοινότητας: αυτοί που δεν θέλουν καν να υφίσταται το Ισραήλ και αυτοί που θέλουν το Μεγάλο Ισραήλ.

Γιατί σου κάνει εντύπωση; Δεν ξέρεις την παροιμία που λέει τρεις Εβραίοι, τέσσερις γνώμες; Εδώ υπάρχουν υπερορθόδοξοι που κάνουν παρέα με τον Αχμαντινετζάντ, τον πρώην πρόεδρο του Ιράν, και συμμετείχαν σε εκδηλώσεις που αποσκοπούσαν στην καταστροφή «του σιωνιστικού καρκινώματος».

Νετανιάχου: Οι υποθέσεις διαφθοράς και η σύγκρουση με τη δικαιοσύνη

— Ας πάμε σε κάτι άλλο, εν όψει των εκλογών. Είχαμε και στην Ευρώπη Qatargate (σσ.: χρηματισμό Ευρωπαίων αξιωματούχων, μεταξύ αυτών και της Εύας Καϊλή, από το Κατάρ για προώθηση των συμφερόντων του), αλλά εγώ δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι η βασική κατηγορία διαφθοράς εναντίον του Νετανιάχου –και κυρίως εναντίων στενών συνεργατών του– ήταν ότι βρίσκονταν στο payroll του Κατάρ. Του Κατάρ! Που χρηματοδοτεί και τη Χαμάς, θέλω να πω.

Κοίταξε, αυτός ο φάκελος δεν έχει ανοίξει δικαστικά. Είναι ακόμη στο επίπεδο της έρευνας, στο στάδιο των ανακρίσεων. Ορισμένοι σύμβουλοί του έχουν ήδη προφυλακιστεί, ανακριθεί και μετά αφέθηκαν ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους, ο ίδιος όμως δεν έχει παραπεμφθεί, ούτε έχει σχηματιστεί ακόμα δικογραφία εναντίον του.

— Επειδή είναι αργή η διαδικασία ή επειδή την παρακωλύει ο ίδιος;

Δεν μπορώ να σου το απαντήσω αυτό. Εκείνο που ξέρω είναι πως, όταν έληξε η θητεία του προηγουμένου αρχηγού της εσωτερικής υπηρεσίας πληροφοριών, της Σιν Μπετ, ο Μπίμπι τον αντικατέστησε με τον Νταβίντ Ζίνι, άνθρωπο της απόλυτης εμπιστοσύνης του. Αλλά αυτά, όπως καταλαβαίνεις, είναι στο επίπεδο δημοσιογραφικών σχολίων. Οι παραπομπές που του έχουν γίνει σε διάφορες δίκες δεν προδικάζουν και ενοχή.

— Κι όλες αυτές οι διαδηλώσεις που γίνονταν πριν από την 7η Οκτωβρίου και πάλι μετά την επιστροφή των ομήρων από τη Γάζα;

Οι μεγάλες διαδηλώσεις που γίνονταν στο Ισραήλ πριν από την 7η Οκτωβρίου αφορούσαν κάτι άλλο: την απόπειρα να ανατραπεί το δικανικό σύστημα στο Ισραήλ. Δεν ήταν βάλτε φυλακή τον Νετανιάχου. Όπως γίνεται και εδώ αλλά και παντού, το να κατηγορείται ένας πρωθυπουργός για διαφθορά είναι συχνά μέρος της πολιτικής αντιπαράθεσης. Στο θέμα της δικαιοσύνης, όλες οι υποθέσεις που αφορούν τον Νετανιάχου είναι ακόμα στο ακροαματικό στάδιο. Δεν έχει αθωωθεί, αλλά ούτε και καταδικαστεί. Θα σου πω όμως κάτι: ο Νετανιάχου δεν μπορεί να γίνει υπουργός. Υπάρχει νόμος του Ισραήλ που απαγορεύει να υπηρετήσει ως υπουργός άνθρωπος που είναι υπόδικος.

— Μια χαρά υπηρετεί ως πρωθυπουργός, όμως.

Ο νόμος δεν είχε προβλέψει τι γίνεται με τον πρωθυπουργό. Ψηφίστηκε μετά την καταδικαστική απόφαση εναντίον του Αριέλ Σαρόν για τη Σάμπρα και τη Σατίλα (σσ.: τον Σεπτέμβριο του 1982 χριστιανοί μαρωνίτες του Λιβάνου δολοφόνησαν 2.500- 3.500 αμάχους στους παλαιστινιακούς προσφυγικούς καταυλισμούς της Σάμπρα και της Σατίλα στη Βηρυτό, με την εναέρια υποστήριξη του IDF. Ο Αριέλ Σαρόν ήταν τότε υπουργός Αμύνης στο Ισραήλ). Απαγορεύτηκε διά βίου στον Σαρόν να υπηρετήσει ξανά ως υπουργός Άμυνας. Και το 2001 εκλέχτηκε πρωθυπουργός. Ο Εχούντ Ολμέρτ, λίγους μήνες μετά το τέλος της πρωθυπουργικής του θητείας, καταδικάστηκε για διαφθορά και φυλακίστηκε. Θέλω να πω, κι άλλοι έχουν τέτοια «μπουμπούκια» στο πολιτικό τους ρόστερ. Η διαφορά είναι ότι στο Ισραήλ τα μπουμπούκια αυτά πάνε φυλακή.

Γκάντι Άιζενκοτ: Ο αντίπαλος του Νετανιάχου και το μέλλον της Γάζας

— Πες μου και λίγα παραπάνω ακόμα για τον Άιζενκοτ. Φαίνεται ότι μάλλον αυτός θα είναι, στο νήμα, ο νικητής των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου.

Ο Γκάντι Άιζενκοτ ήταν αρχηγός του γενικού επιτελείου του στρατού μεταξύ 2015 και 2019, διορισμένος από τον Νετανιάχου. Φημιζόταν για την αναλυτική του ικανότητα και για την επιμονή του να τιμωρούνται τα πειθαρχικά παραπτώματα εντός του στρατού. Επί θητείας του, στρατιώτες παραπέμπονταν στη στρατιωτική δικαιοσύνη για το παραμικρό παράπτωμα εναντίον των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη, με πιο τρανταχτό παράδειγμα εκείνο του Ελόρ Αζαρία, που πυροβόλησε εν ψυχρώ έναν Παλαιστίνιο στη Χεβρώνα το 2016. Ο Αζαρία καταδικάστηκε και φυλακίστηκε και γι’ αυτό άλλωστε είναι κόκκινο πανί για την άκρα δεξιά (σσ.: Πρόσφατα ο πρόεδρος του Ισραήλ απένειμε, αναδρομικά, χάρη στον Αζαρία).

Ο Άιζενκοτ είναι φρέσκος στην πολιτική ζωή. Έχασε τον γιο του και δυο ανιψιούς στον Πόλεμο της Γάζας. Ήταν βουλευτής του κόμματος της αντιπολίτευσης του Μπένι Γκαντζ, που, μετά την 7η Οκτωβρίου, εντάχθηκε στο πολεμικό κυβερνητικό συμβούλιο, μέχρι την αποχώρησή του τον Ιούνιο του 2024, και ήταν αυτός που πίεσε τον Νετανιάχου για να γίνουν και χερσαίες επιχειρήσεις στη Γάζα, πιστεύοντας ότι η Χαμάς δεν επρόκειτο να πληγεί αν δεν έμπαινε μέσα ο στρατός να καταστρέψει τις σήραγγες, τις υποδομές κ.λπ. Και στην πρώτη χερσαία επιχείρηση σκοτώθηκε ο γιος του.

— Στο παλαιστινιακό πού τοποθετείται;

Είναι ένας άνθρωπος μετριοπαθής, του διαλόγου. Βεβαίως δεν έχει ταχθεί –ειδικά μετά την 7η Οκτωβρίου– υπέρ των δύο κρατών, αλλά έχει ταχθεί υπέρ του διαλόγου με την Παλαιστινιακή Αρχή. Και επίσης, σε ό,τι αφορά τη Γάζα, μιλάει για μια επόμενη μέρα χωρίς την παρουσία ισραηλινών στρατευμάτων.

— Πώς δηλαδή; Ποια είναι η λύση του για τη Γάζα;

Αυτή τη στιγμή υπάρχει αυτή η διεθνής επιτροπή που πρέπει, υποτίθεται, να αναλάβει την ανασυγκρότηση της Γάζας, το Συμβούλιο της Ειρήνης, που κάποια στιγμή θα έβρισκε και τον άνθρωπο που θα σχημάτιζε παλαιστινιακή κυβέρνηση χωρίς τη συμμετοχή της Χαμάς. Όλα αυτά, όπως ξέρουμε, έχουν παγώσει γιατί δεν έχει αφοπλιστεί η Χαμάς – που είναι ο επόμενος όρος του σχεδίου εκεχειρίας των είκοσι σημείων, μετά την επιστροφή των ομήρων και μετά την αποχώρηση του Ισραήλ από το 60% της Λωρίδας, στην «κίτρινη γραμμή». Αλλά, τέλος πάντων, ο Άιζενκοτ πιστεύει ότι μόνο με τη συμμετοχή παλαιστινιακών δυνάμεων αντίθετων προς τη Χαμάς μπορεί να ανασυγκροτηθεί η Γάζα.

— Βάζει δηλαδή το αντίθετο στοίχημα απ’ αυτό που είχε βάλει ο Νετανιάχου, ο οποίος στοιχημάτισε στη Χαμάς για να πάει κόντρα στη Φατάχ (Παλαιστινιακή Αρχή).

Ακριβώς. Βεβαίως σήμερα ο Νετανιάχου πιέζεται από τις ακροδεξιές δυνάμεις που μετέχουν στην κυβέρνησή του και οι οποίες αποσκοπούν στη μόνιμη παρουσία του ισραηλινού στρατού στη Γάζα, αποκλείοντας οποιοδήποτε σύστημα παλαιστινιακής εξουσίας. Τους ενδιαφέρει η Γάζα να ξαναβρεθεί.

— Και στη Δυτική Όχθη; Είπες ότι ο Άιζενκοτ δεν είναι υπέρ της λύσης των δύο κρατών. Συνεπώς είναι υπέρ της λύσης του ενός κράτους; Τι προβλέπει όμως αυτό;

Όχι, στο θέμα των οικισμών στη Δυτική Όχθη ο Άιζενκοτ είναι προσκολλημένος σε όσα συμφωνήθηκαν στο Όσλο – συμφωνία, να τονίσουμε, που έγινε αμοιβαία αποδεκτή από Ισραηλινούς και Παλαιστίνιους: μια Δυτική Όχθη σε τρεις ζώνες, μία όπου επιτρέπονται οι οικισμοί, μία όπου απαγορεύονται και η μεικτή ζώνη. Δεν είναι όλοι οι οικισμοί παράνομοι. Ο Άιζενκοτ αποκλείει λοιπόν κάθε οικισμό σε ζώνη που απαγορεύεται και δήλωσε ότι δεν θα περιμένει να γίνονται προσφυγές στα δικαστήρια για να επέμβει ο στρατός εναντίον των παράτυπων εποίκων, όπως γίνεται σήμερα. Όπου απαγορεύεται απαγορεύεται· οι παράνομοι θα απομακρύνονται. Ενώ σήμερα ο Σμότριτς στο Υπουργείο Αμύνης ενθαρρύνει και χρηματοδοτεί τέτοιους οικισμούς.

Μπορούν Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι να εμπιστευτούν ξανά ο ένας τον άλλον;

— Έχω και μια τελευταία ερώτηση. Πολλές φορές η ιστορία μάς εκπλήσσει. Είδαμε την Αίγυπτο να σφίγγει χέρια με το Ισραήλ και να το αναγνωρίζει έπειτα από τέσσερις πολέμους. Βλέπουμε ίσως τώρα τον Λίβανο να προσπαθεί να αφοπλίσει, με τη βοήθεια του ισραηλινού στρατού, τη Χεζμπολάχ για να υπάρξει επιτέλους σύγκλιση της λιβανέζικης κυβέρνησης με το Ισραήλ. Θεωρείς ότι θα έρθει μια μέρα που θα εκπλαγούμε όλοι και θα δούμε μια τέτοια σύγκλιση μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών;

Όταν θα έρθει αυτή η μέρα, δεν θα είναι πια έκπληξη. Αλλά η 7η Οκτωβρίου μάς πήγε πολλά χρόνια πίσω. Όχι μόνο τους Ισραηλινούς, αλλά και τους Παλαιστίνιους. Έχασαν οι μεν την εμπιστοσύνη τους στους δε –γιατί οι Χαμασίτες έσφαξαν ακριβώς εκείνους τους Ισραηλινούς Εβραίους που συνεργάζονταν με τους Παλαιστινίους της Γάζας, που τους φιλοξενούσαν και αντάλλασσαν επισκέψεις και έπιναν καφέ μαζί τους και τους συνόδευαν στα ισραηλινά νοσοκομεία για να θεραπευτούν: τα κιμπούτς που δέχτηκαν επίθεση ήταν ο πυρήνας του ειρηνευτικού κινήματος του Ισραήλ.

Οπότε ο μέσος Ισραηλινός έρχεται και σου λέει «Δείτε τι έγινε. Σκότωσαν τους ανθρώπους με τους οποίους τρώγανε και πίνανε μαζί και ήταν μαζί στα νοσοκομεία. Σκότωσαν τα παιδιά τους, βίασαν τις γυναίκες τους, τους κατέστρεψαν. Και θέλετε εμείς να τους εμπιστευτούμε;» Κι από την άλλη πλευρά, η 7η Οκτωβρίου δημιούργησε στους Παλαιστίνιους την ψευδαίσθηση ότι το Ισραήλ μπορεί να καταστραφεί. Σαν να τους έλεγε «κάντε υπομονή». Αυτή η αίσθηση διατυπώνεται πάρα πολύ έντονα σήμερα στη Δυτική Όχθη, οξύνοντας την κατάσταση.

Συνεπώς οι μεν Ισραηλινοί δεν εμπιστεύονται τους Παλαιστινίους, οι δε Παλαιστίνιοι έρχονται και λένε, «καλά κάνεις και δεν με εμπιστεύεσαι, γιατί εγώ μπορώ να σε καταστρέψω». Μέχρι οι Παλαιστίνιοι να προσγειωθούν στην πραγματικότητα ότι δεν μπορούν να καταστρέψουν το Ισραήλ και οι Εβραίοι Ισραηλινοί να ξαναπιστέψουν ότι μπορούν να συμβιώσουν με τους Παλαιστινίους, θέλει τουλάχιστον μία γενιά.

Θα περάσουν πολλά χρόνια για να μπορέσει να επανέλθει το κλίμα εμπιστοσύνης που υπήρχε – και δε θα επανέλθει αν οι Παλαιστίνιοι δεν αποκηρύξουν τον ένοπλο αγώνα και πάψουν να διδάσκουν στα σχολεία τους τα παιδιά τους πώς να μισούν τους Εβραίους, και αν οι Ισραηλινοί δεν πάψουν να χτίζουν οικισμούς στα εδάφη που, σύμφωνα με τις συμφωνίες του Όσλο, θεωρούνται ζώνη παλαιστινιακού ελέγχου.