Σαν σήμερα 16 Οκτωβρίου | Η δολοφονία της δημοσιογράφου Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίτσια στη Μάλτα
Εννέα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 16 Οκτωβρίου, από τη δολοφονία της Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίτσια. Η δημοσιογράφος, μπλόγκερ και ακτιβίστρια κατά της διαφθοράς από τη Μάλτα εξέθεσε τη διαφθορά, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, το οργανωμένο έγκλημα, την πώληση ιθαγένειας μέσω «χρυσών διαβατηρίων» και τις διασυνδέσεις της κυβέρνησης της Μάλτας με τα Panama Papers.
Η Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίτσια σκοτώθηκε σε βομβιστική επίθεση σε αυτοκίνητο στις 16 Οκτωβρίου 2017. Ασκώντας κριτική για τις ελλείψεις στην διερεύνηση της δολοφονίας, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε την Επιτροπή να αναλάβει δράση ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019. Έκτοτε, οι ευρωβουλευτές έχουν επανέλθει στο ζήτημα σε κάθε ευκαιρία — μεταξύ άλλων σε ψήφισμα του 2023 που καταδικάζει την περιορισμένη πρόοδο όσον αφορά την προσαγωγή των υπευθύνων στη δικαιοσύνη.
Ποια ήταν η Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίτσια
Η Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίτσια γεννήθηκε στις 26 Αυγούστου 1964 στη Σλίμα, με πατέρα τον Μάικλ Άλφρεντ Βέγια (Michael Alfred Vella) και μητέρα τη Ρόουζ Μαρί Βέγια (Rose Marie Vella), το γένος Μάμο (Mamo). Σπούδασε στο Μοναστήρι της Αγίας Ντόροθι στη Μντίνα και στο Κολλέγιο του Αγίου Αλοΰσιου στην Μπιρκιρκάρα, πριν συνεχίσει στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας και αποφοιτήσει με BA (Hons.) στην αρχαιολογία το 1997.
Παντρεύτηκε τον Πίτερ Καρουάνα Γκαλιζία (Peter Caruana Galizia) το 1985 και απέκτησε τρεις γιους: τον Μάθιου Μαρκ Τζον (Matthew Mark John), τον Άντριου Μάικλ Λούις (Andrew Michael Louis) και τον Πολ Άντονι Έντουαρντ (Paul Anthony Edward). Ο Μάθιου είναι μέλος της Διεθνούς Κοινοπραξίας Ερευνητικών Δημοσιογράφων (International Consortium of Investigative Journalists, ICIJ). Η Ντάφνι ζούσε στην Μπίτνιγια, ένα χωριουδάκι στα όρια της Μόστα.
Η Καρουάνα Γκαλίτσια άρχισε να εργάζεται ως δημοσιογράφος το 1987. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν τακτική αρθρογράφος με την εφημερίδα The Sunday Times of Malta και συνεργαζόμενη συντάκτης της The Malta Independent. Παρέμεινε αρθρογράφος με τις The Malta Independent και The Malta Independent on Sunday και συντάκτης του περιοδικού Taste & Flair. Διατηρούσε ένα ιστολόγιο με τίτλο Running Commentary, το οποίο περιλάμβανε ερευνητικό ρεπορτάζ και σχόλια σχετικά με ορισμένα άτομα, κάποια από τα οποία κατηγορήθηκαν ως προσωπικές επιθέσεις. Το ιστολόγιο ήταν μία από τις πιο δημοφιλείς ιστοσελίδες στη Μάλτα. Το ιστολόγιό της είχε ως αποτέλεσμα πολλές νομικές διαμάχες. Το 2010 σε αυτό επέκρινε την Ανακρίτρια Σκέρι Χερέρα (Magistrate Dr Consuelo Scerri Herrera), η οποία στη συνέχεια τη μήνυσε για συκοφαντία και δυσφήμιση. Η μήνυση αποσύρθηκε τον Νοέμβριο του 2011.
Συνελήφθη στις 8 Μαρτίου 2013 για παραβίαση της προεκλογικής σιωπής την ημέρα πριν από τις γενικές εκλογές του 2013, αφότου ανάρτησε βίντεο τα οποία σατίριζαν τον τότε ηγέτη της αντιπολίτευσης Τζόζεφ Μουσκάτ. Ανακρίθηκε από την αστυνομία πριν αφεθεί ελεύθερη μετά από λίγες ώρες.
Μέσω της σχέσης του γιου της με την ICIJ, η Καρουάνα Γκαλίτσια γνώριζε την εμπλοκή του Υπουργού Κόνραντ Μίτσι (Konrad Mizzi) και του Προσωπάρχη του Γραφείου του Κιθ Σέμπρι (Keith Schembri) με εταιρείες στον Παναμά, πριν από τη διαρροή των Εγγράφων του Παναμά τον Απρίλιο του 2016. Στις 22 Φεβρουαρίου άφησε να εννοηθεί στο ιστολόγιό της Running Commentary ότι ο Μίτσι είχε διασυνδέσεις με τον Παναμά και τη Νέα Ζηλανδία. Αυτό ανάγκασε τον Υπουργό να αποκαλύψει την ύπαρξη του Καταπιστεύματος Ροτορούα (Rotorua Trust), ένα οικογενειακό καταπίστευμα καταχωρημένο στη Νέα Ζηλανδία, δύο μέρες αργότερα. Στις 25 Φεβρουαρίου η Καρουάνα Γκαλίτσια αποκάλυψε ότι ο Σκέμπρι ήταν επίσης ιδιοκτήτης ενός άλλου καταπιστεύματος στη Νέα Ζηλανδία, το οποίο με τη σειρά του εμφανιζόταν ως ιδιοκτήτης μιας εταιρείας στον Παναμά.
Η διαρροή του Απριλίου του 2016 επιβεβαίωσε ότι ο Μίτσι κατείχε την παναμέζικη εταιρεία "Hearnville Inc." και ότι ο Μίτσι και ο Σκέμπρι είχαν επίσης ανοίξει μια άλλη εταιρεία, την "Tillgate Inc." Οι εταιρείες ήταν επίσης ιδιοκτησία της "Orion Trust New Zealand Limited", η οποία είναι η ίδια καταπιστευματοδόχος εταιρεία των Μίτσι και Σκέμπρι, για τις εταιρείες τους "Rotorua" και "Haast", αντίστοιχα. Ως το πρώτο άτομο που δημοσίευσε την είδηση για την εμπλοκή των Μίτσι και Σκέμπρι στον Παναμά, κατονομάστηκε από το Politico ως ένας από τους «28 ανθρώπους που διαμορφώνουν, διαταράσσουν και ανακατεύουν την Ευρώπη». Το Politico την περιέγραψε ως «μόνη-γυναίκα WikiLeaks, σταυροφόρο ενάντια στην αδιαφάνεια και διαφθορά στη Μάλτα».
Το 2017 ισχυρίστηκε ότι η "Egrant", μια άλλη εταιρεία στον Παναμά, ανήκε στη Μισέλ Μούσκατ (Michelle Muscat), τη σύζυγο του Πρωθυπουργού Τζόζεφ Μούσκατ. Αυτοί οι ισχυρισμοί οδήγησαν τον Μούσκατ να προκηρύξει τις γενικές εκλογές του Ιουνίου του 2017, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την παραμονή του Εργατικού Κόμματος του στην κυβέρνηση. Μετά τις εκλογές η Καρουάνα Γκαλιζία ήταν επίσης σκληρή κριτικός του νέου ηγέτη της αντιπολίτευσης του Εθνικιστικού Κόμματος, Άντριαν Ντίλια (Adrian Delia).
Γύρω στις 3 μ.μ. στις 16 Οκτωβρίου 2017, η Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίτσια δολοφονήθηκε κοντά στο σπίτι της στην Μπίτνιγια, στο νοικιασμένο Peugeot 108 της, όταν το παγιδευμένο αυτοκίνητο εξερράγη. Η μεγάλη έκρηξη άφησε το όχημα διάσπαρτο σε πολλά κομμάτια, στα κοντινά χωράφια. Ήταν στη θέση του οδηγού. Λείψανά της βρέθηκαν από το γιο της Μάθιου 80 μέτρα μακριά από το σημείο της έκρηξης, αφότου άκουσε την έκρηξη από το σπίτι τους. Εγραψε στο Facebook: «κοίταξα κάτω και εκεί ήταν μέρη του σώματος της μητέρας μου παντού τριγύρω μου».
Η δημοσιογράφος φέρεται να είχε καταγγείλει στην αστυνομία ότι απειλείτο περίπου δύο εβδομάδες πριν το θάνατό της. Εκτός της περιόδου των εκλογών, το σπίτι της δεν ήταν υπό αστυνομική προστασία από το 2010. Ο δράστης είναι προς το παρόν άγνωστος. Η τελευταία ανάρτηση στο ιστολόγιό της πριν φύγει για το αυτοκίνητο της έγραφε «Υπάρχουν παντού απατεώνες όπου και να κοιτάξει κανείς τώρα. Η κατάσταση είναι απελπιστική.»
Η επίθεση καταδικάστηκε από τον πρωθυπουργό Τζόζεφ Μουσκάτ, ο οποίος δήλωσε «δεν θα ησυχάσω προτού αποδοθεί δικαιοσύνη», παρά την παρελθούσα κριτική της προς το πρόσωπό του. Η Πρόεδρος Μαρία Λουίζα Κολέιρο Πρέκα, ο Αρχιεπίσκοπος Τσάρλς Σκικλούνα και μια σειρά από πολιτικούς εξέφρασαν επίσης τα συλλυπητήριά τους ή καταδίκασαν τη δολοφονία. Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Άντριαν Ντέλια περιέγραψε τον φόνο ως «κατάρρευση της δημοκρατίας και της ελευθερίας της έκφρασης» και δήλωσε ότι «τα όργανα της χώρας μας απογοήτευσαν». Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Αντόνιο Ταγιάνι αποκάλεσε το θάνατο «τραγικό παράδειγμα μιας δημοσιογράφου που θυσίασε τη ζωή της για να αναζητήσει την αλήθεια». Ο Τζέραρντ Ράιλ (Gerard Ryle), διευθυντής του ICIJ, δήλωσε ότι η οργάνωση είναι «σοκαρισμένη» από τον θάνατο της Καρουάνα Γκαλιζία και ότι ο ίδιος είναι «βαθιά ανήσυχος για την ελευθερία του τύπου στη Μάλτα».
Ο ιδρυτής του Wikileaks, Τζούλιαν Ασάνζ, ανακοίνωσε ότι θα πληρώσει μια αμοιβή 20.000 ευρώ «για πληροφορίες που θα οδηγήσουν στην καταδίκη των δολοφόνων της Καρουάνα Γκαλίτσια». Μια καμπάνια crowdfunding ξεκίνησε με σκοπό τη συγκέντρωση ενός εκατομμυρίου ευρώ, τα οποία θα δοθούν ως αμοιβή για πληροφορίες οι οποίες θα οδηγήσουν «στην επιτυχή δίωξη του δολοφόνου και του προσώπου ή των προσώπων που διέταξαν τη δολοφονία.»
Τον Δεκέμβριο του 2017 τρεις άνδρες συνελήφθησαν σε σχέση με την επίθεση με παγιδευμένο αυτοκίνητο. Τον Απρίλιο του 2018 μια διεθνής κοινοπραξία 45 δημοσιογράφων δημοσίευσε το Σχέδιο Ντάφνι, μια συνεργασία για την ολοκλήρωση του ερευνητικού έργου της Καρουάνα Γκαλίτσια. Ο επιφανής Μαλτέζος επιχειρηματίας Γιόργκεν Φένεκ συνελήφθη στις 20 Νοεμβρίου 2019 σε σχέση με την επίθεση με παγιδευμένο αυτοκίνητο κατά της Καρουάνα Γκαλιζία. Ο Γενικός Διευθυντής Προσωπικού του πρωθυπουργού, ο Κιθ Σκέμπρι, παραιτήθηκε από την κυβερνητική του θέση στις 26 Νοεμβρίου 2019 και στη συνέχεια συνελήφθη από την αστυνομία για ανάκριση. Αργότερα ανακοινώθηκε ότι στον Φένεκ δεν θα χορηγηθεί ασυλία για να αποκαλύψει τι γνώριζε για την υπόθεση. Ο Φένεκ, στη δήλωσή του στο δικαστήριο, κατηγόρησε τον Σκέμπρι ότι ήταν ο εγκέφαλος πίσω από τη δολοφονία της Καρουάνα Γκαλιζία. Του απάγγέλθηκαν κατηγορίες το 2021, αλλά αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση στις 24 Ιανουαρίου 2025, καθώς η μαλτέζικη νομοθεσία απαιτεί να χορηγείται εγγύηση σε υπόπτους που κρατούνται για περισσότερο από 30 μήνες.
Πολλές μαζικές διαμαρτυρίες πραγματοποιήθηκαν ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Τζόζεφ Μούσκατ, εν μέρει λόγω της υποτιθέμενης σχέσης του με τη δολοφονία της Καρουάνα Γκαλίτσια. Ο Μούσκατ ανακοίνωσε την 1η Δεκεμβρίου 2019 ότι θα παραιτηθεί σε σχέση με την πολιτική κρίση, δηλώνοντας ότι θα παραμείνει στο αξίωμα μέχρι να εκλεγεί νέος ηγέτης του Εργατικού Κόμματος τον Ιανουάριο και θα παραιτηθεί επίσημα από πρωθυπουργός λίγες ημέρες μετά τις 12 Ιανουαρίου 2020.
Στις 23 Φεβρουαρίου 2021 ο Βινς Μούσκατ, γνωστός ως il-Koħħu, καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκισης αφού ομολόγησε την ενοχή του για τη δολοφονία της δημοσιογράφου. Στην κατάθεσή του, ο Μούσκατ ισχυρίστηκε ότι ο Άλφρεντ Ντετζόρτζιο, ο οποίος κατηγορείται επίσης για την εκτέλεση της βομβιστικής επίθεσης με αυτοκίνητο, έλαβε πληροφορίες από τον πρώην υπουργό Κρις Καρντόνα σχετικά με το πού βρισκόταν η Καρουάνα Γκαλίτσια πριν από τη δολοφονία της, και στη συνέχεια πληροφορίες πριν από τις συλλήψεις του Δεκεμβρίου 2017. Ο Καρντόνα απέρριψε αυτούς τους ισχυρισμούς ως "καθαρή κακή μυθοπλασία". Μια έρευνα από πρώην δικαστές "κατηγόρησε το μαλτέζικο κράτος ότι δημιούργησε μια διάχυτη "ατμόσφαιρα ατιμωρησίας" που επέτρεψε στους δολοφόνους της να πιστεύουν ότι θα αντιμετωπίσουν ελάχιστες συνέπειες".
Τον Ιούλιο του 2022 ο αδελφός του Άλφρεντ Ντετζόρτζιο, ο Τζορτζ Ντετζόρτζιο, μιλώντας από τη φυλακή, ομολόγησε ότι πυροδότησε τη βόμβα στο αυτοκίνητο που σκότωσε την Γκαλιζία και σημείωσε ότι θα δήλωνε ένοχος για να προσπαθήσει να μειώσει τις ποινές τη δική του και του αδελφού του. Τον Οκτώβριο του 2022, κατά την πρώτη ημέρα της δίκης στο κεντρικό δικαστήριο της Βαλέτας, τόσο ο Τζορτζ όσο και ο Άλφρεντ Ντετζόρτζιο άλλαξαν δραματικά τις δηλώσεις τους σε "ένοχοι" για κατηγορίες που περιλάμβαναν ανθρωποκτονία εκ προθέσεως, πρόκληση θανατηφόρας έκρηξης, παράνομη κατοχή εκρηκτικών και εγκληματική συνωμοσία. Καταδικάστηκαν σε 40ετή φυλάκιση, την κατάσχεση των προϊόντων του εγκλήματός τους και διατάχθηκαν να πληρώσουν τα δικαστικά έξοδα. Στις 5 Ιουνίου 2025, έπειτα από μια δίκη που διήρκεσε περισσότερο από έξι εβδομάδες, ένα δικαστήριο έκρινε ένοχους τον Τζέιμι Βέλα και τον Ρόμπερτ Άγκιους για την προμήθεια της βόμβας αυτοκινήτου που χρησιμοποιήθηκε στη δολοφονία της δημοσιογράφου και τους καταδίκασε σε ισόβια κάθειρξη.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο ο επιχειρηματίας Γιόργκεν Φένεκ, ο οποίος κατηγορούνταν ότι είχε αναθέσει τη δολοφονία της ερευνήτριας δημοσιογράφου κρίθηκε αθώος. Ο 44χρονος Φένεκ δικαζόταν για συνέργεια σε δολοφονία, καθώς και για τη μικρότερης βαρύτητας κατηγορία της εγκληματικής συνωμοσίας με σκοπό τη διάπραξη δολοφονίας. Σε περίπτωση καταδίκης του, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ακόμη και ισόβια κάθειρξη. Ύστερα από οκτώ ώρες διαβουλεύσεων, οι ένορκοι τον απάλλαξαν και από τις δύο κατηγορίες με ψήφους 8 υπέρ της αθώωσης και 1 κατά.
17°
