Επιζώσες βιασμού παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους

Η τρομακτική ιστορία της Ζιζέλ Πελικό, επιζώσας ομαδικών βιασμών, ενορχηστρωμένων από τον ίδιο της τον σύζυγο, ενώ ήταν ναρκωμένη, δεν ήταν η αρχή, αλλά το πανωσήκωμα μιας παγκόσμιας κουρτίνας που από πίσω κρυβόταν αυτό που κάθε θηλυκότητα τρέμει: ότι μπορεί και να μην είναι ασφαλής πουθενά. Ούτε στο ίδιο της το σπίτι.

Ακολούθησε η Ακαδημία Βιαστών, η συγκλονιστική δημοσιογραφική έρευνα του CNN που ξεσκέπασε εκατομμύρια άντρες που αντάλλασσαν συμβουλές και βίντεο, τεχνογνωσία και συναντήσεις για το πώς να βιάσουν τις συζύγους, τις συντρόφους, ανίδεες γυναίκες που όταν έκλειναν τα μάτια τους με τη βοήθεια της χημείας έχαναν τη σωματική τους αυτονομία, γίνονταν βορά σε διεστραμμένους και τώρα προσπαθούν να βρουν κουράγιο να καταγγείλλουν τους ίδιους τους ανθρώπους με τους οποίους απέκτησαν παιδιά, περιουσίες, ζωές που δεν υπάρχουν πια – δεν υπήρξαν ποτέ.

Και τώρα, μετά από αυτές τις δύο αλληλοσυνδεόμενες θηριωδίες αναδύεται μία τάση που προβληματίζει τις Αρχές και τους θεσμούς, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται δεν συγκρατείται και δεν πισωγυρίζει. Εκατοντάδες γυναίκες, η μία μετά την άλλη, εδώ και εβδομάδες έχουν αρχίσει να κατονομάζουν τους βιαστές τους στα social media. Να ανακαλούν περιστατικά, τοποθεσίες, ημερομηνίες, τα πάντα, με όνομα και επώνυμο.

Όλα ξεκίνησαν, αμέσως μετά τις καταιγιστικές αποκαλύψεις του CNN και με την ανάρτηση μίας γυναίκας στα Threads που εξαπλώθηκε σαν τη φωτιά, δίνοντας θάρρος και σε άλλες επιζώσες βιασμού να καταφύγουν στα social media. Αμφιλεγόμενη κίνηση; Αυτοδικία; Ακόμα και αν σε αυτές τις ερωτήσεις η απάντηση είναι «ναι», όλες οι επιζώσες βιασμού και σεξουαλικής βίας γνωρίζουν ότι η δικαίωσή τους είτε θα αργήσει πολύ, είτε θα τις επανατραυματίσει, είτε δεν θα έρθει ποτέ.

Επιζώσες βιασμού κάνουν την αρχή και η αναρτήσεις τους γίνονται viral 

Ένα πρώτο μάζεμα των αναρτήσεων αυτών έγινε από τη χρήστρια Fly_Sistah, η οποία έκανε λόγο για ένα εξαιρετικό  φαινόμενο που περιγράφει ως βίωμα «εκατοντάδων γυναικών» που καταφεύγουν στο Threads για να κατονομάσουν τους φερόμενους ως βιαστές τους. Σύμφωνα με την ανάρτηση, αυτές οι αποκαλύψεις δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά μέρος ενός ραγδαία αυξανόμενου φαινομένου, καθώς οι επιζώσες αντιδρούν άμεσα  αυτστην κλίμακα και την ατιμωρησία που υποδηλώνουν τα ευρήματα του CNN.

Οι αναρτήσεις που ακολούθησαν περιλαμβάνουν συχνά λεπτομερείς καταγγελίες, κατονομάζοντας άτομα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφέροντας τοποθεσίες ή παλαιότερα περιστατικά. Ενώ ορισμένοι χρήστες παρουσιάζουν τις αποκαλύψεις τους ως προειδοποιήσεις προς τους άλλους, άλλοι τις περιγράφουν ως πράξεις ανάκτησης της εξουσίας μετά από χρόνια σιωπής, ατιμωρησίας των δραστών και ατέρμονης αναμονής για δικαίωση.

Την ίδια στιγμή, η γαλλίδα βουλεύτρια Sandrine Josso, επιζώσα σεξουαλικής επίθεσης η ίδια και αφού πρώτα ναρκώθηκε από γαλλό γερουσιαστή, περιέγραψε το δίκτυο ως «παγκόσμια ακαδημία βιασμού». Το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών δήλωσε στις X ότι «το CNN τεκμηρίωσε αυτό που οι οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών που υποστηρίζουμε αναφέρουν εδώ και καιρό».

Και επιστρέφουμε στο ζητούμενο: τι γίνεται με την απόφαση εκατοντάδων –μέχρι στιγμής- γυναικών να κατονομάσουν δημοσίως τους φερόμενους ως βιαστές τους μέσω των social media; Πού θα οδηγήσει αυτό το κύμα, το πρώτο που φαίνεται να προκύπτει μετά το #MeToo; Η συζήτηση μόλις άνοιξε και φυσικά έχει διχάσει για την έκταση που παίρνει το φαινόμενο και τις συνέπειες που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι επιζώσες (και πάλι!) σε περίπτωση που οι δράστες αποφασίσουν να προσφύγουν νομικά εναντίον των «ισχυρισμών» τους.

Οι υποστηρικτές αυτής της κίνησης επιμένουν ότι τέτοιες ενέργειες μπορούν να λειτουργήσουν ως μια μορφή λογοδοσίας, ειδικά σε περιπτώσεις όπου οι επίσημες νομικές διαδικασίες έχουν αποτύχει / καθυστερήσει τραγικά ή δεν κινητοποιήθηκαν ποτέ για διάφορους λόγους.

Η αντίθετη φωνή υποστηρίζει –και δυστυχώς έχει δίκιο- ότι τέτοιου είδους καταγγελίες μέσω των social media μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τις επιζώσες, αλλά και να «σπιλώσει» υπολήψεις, να κινήσει μηχανισμούς δικαιοσύνης εναντίον των γυναικών και πάει λέγοντας. Ό,τι δηλαδή βλέπουμε να συμβαίνει πολύ συχνά και μέσα στις δικαστικές αίθουσες, αλλά σε μη θεσμικό πλαίσιο αυτή τη φορά.

Από το συγκεχυμένο στο συγκεκριμένο: βιαστές με ονοματεπώνυμο

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει και η πραγματικότητα της αντεπίθεσης, μιας οργανωμένης αντεπίθεσης εναντίον φαινομένων όπως το revenge porn, οι Ακαδημίες Βιαστών, η σκληρή κακοποίηση γυναικών στις πιο σκοτεινές μεριές του διαδικτύου. Στην ίδια αρένα, στο ίντερνετ, οι επιζώσες σεξουαλικής βίας παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους, στρέφονται όλο και πιο συχνά στις ψηφιακές πλατφόρμες για να μοιραστούν τις εμπειρίες τους και να διεδικήσουν δικαιοσύνη, έστω και δια του εκβιασμού των εξελίξεων.

Έτσι κι αλλιώς, μπορούν να ελπίζουν, το #MeToo ως κίνημα το έχει αποδείξει αυτό, το τι, δηλαδή, μπορεί να συμβεί στον δημόσιο διάλογο, όταν η αφήγηση γίνεται μαζική, ασυγκράτητη, όχι εύκολα διαχειρίσιμοι από Νόμους, νομικά παράθυρα και ρυθμιστές εξουσίας στη δημόσια σφαίρα.

Σε αυτή τη φάση, με αυτή την τρέχουσα αλλαγή, εκείνο που αλλάζει είναι οι όροι της αφήγησης. Το διαδίκτυο και οι χρήστες του δεν είναι πια αντιμέτωποι με το συγκεχυμένο, αλλά με το συγκεκριμένο. Δεν έχουν πια να κάνουν με ανώνυμες καταγγελίες και μαρτυρίες φρίκης στη σκιά, αλλά με πράξεις με ονοματεπώνυμο, τοποθεσία και ημερομηνία. Και αυτό είναι που διαφοροποιεί αυτή την τάση απ’ όσα ζήσαμε με τα κινήματα στο παρελθόν – η οργή και η αποφασιστικότητα, το επίπεδο στοχοπροσήλωσης, ο τερματισμός της ανοχής σε φαινόμενα όπως αυτά της Πελικό, της Ακαδημίας Βιαστών και όσων διακινούν τέτοιο κτηνώδες υλικό στο Telegram και σε άλλες πλατφόρμες.

Για την ιστορία και μέχρι αυτή τη στιγμή, το Threads και η Meta δεν έχουν σχολιάσει δημοσίως το πώς σκοπεύουν να διαχειριστούν αυτό το κύμα αποκαλύψεων, ως αντίλογο στη φρικαλεότητα της Ακαδημίας Βιαστών. Και ίσως αυτό να λέει κάτι για τις προθέσεις τους. Απομένει να φανεί αν θα συνεχιστεί αυτή η τάση, με τι όρους, με τι είδους αντιδράσεις από την πλευρά των δραστών και κυρίως ποιες χώρες, με ποιες συλλογικότητες θα αποφασίσουν να βουτήξουν σε αυτή τη «θάλασσα»...

Και μάλλον θα χρειαστεί. Άλλωστε, είναι οι τερατώδεις αριθμοί που υπαγορεύουν παρεμβάσεις θεσμικές, νομικές, κάθε είδους. 62 εκ. προβολές βίντεο βιασμών στη συγκεκριμένη ιστοσελίδα μόνο για τον μήνα Φεβρουάριο, απλώς αποκαλύπτουν το πρόβλημα με την «ανδρόσφαιρα» που εξασκείται στην ταπείνωση και στις εξισώσεις εξουσίας πάνω σε γυναικεία σώματα – χωρίς τις αισθήσεις τους, φυσικά.