Explainer: Μπορεί ο Τραμπ να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ;

Η νέα απειλή του Ντόναλντ Τραμπ για αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί ένας Αμερικανός πρόεδρος να πάρει μια τέτοια απόφαση μόνος του; Η αφορμή αυτή τη φορά είναι η ένταση γύρω από το Ιράν και τη στάση των Ευρωπαίων συμμάχων, όμως το ζήτημα έχει βαθύτερες θεσμικές και νομικές προεκτάσεις.

Η συζήτηση δεν είναι θεωρητική. Για πρώτη φορά τίθεται τόσο ανοιχτά το ενδεχόμενο αποχώρησης από το ΝΑΤΟ με τους ειδικούς να επισημαίνουν ότι το νομικό πλαίσιο είναι ασαφές και πιθανόν θα οδηγούσε σε σύγκρουση μεταξύ προεδρίας και Κογκρέσου.

Τι λέει το Σύνταγμα των ΗΠΑ;

Το αμερικανικό Σύνταγμα δίνει στον πρόεδρο την εξουσία να συνάπτει διεθνείς συνθήκες, με την έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας. Ωστόσο, δεν προβλέπει ρητά τι ισχύει για την αποχώρηση από αυτές. Αυτό το «κενό» αφήνει περιθώριο ερμηνειών για το αν ο πρόεδρος μπορεί να αποσύρει τη χώρα μονομερώς.

Τι προβλέπει η συνθήκη του ΝΑΤΟ;

Το Άρθρο 13 της Συνθήκης του 1949 προβλέπει ότι κάθε κράτος-μέλος μπορεί να αποχωρήσει, εφόσον ενημερώσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και περάσει περίοδος ενός έτους. Μέχρι σήμερα, καμία χώρα δεν έχει αποχωρήσει από τη συμμαχία.

Τι ισχύει με βάση την αμερικανική νομοθεσία;

Το 2023, το Κογκρέσο ψήφισε νόμο που απαγορεύει σε οποιονδήποτε πρόεδρο να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ χωρίς έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας. Επιπλέον, απαγορεύεται η χρήση ομοσπονδιακών πόρων για μια τέτοια ενέργεια χωρίς αυτή τη συναίνεση.

Μπορεί ο Τραμπ να το παρακάμψει;

Υπάρχει νομική διαμάχη. Στο παρελθόν, νομική γνωμοδότηση (2020) υποστήριξε ότι η εξουσία αποχώρησης από διεθνείς συνθήκες ανήκει αποκλειστικά στον πρόεδρο. Από την άλλη, ο νόμος του 2023 επιχειρεί να περιορίσει αυτή τη δυνατότητα. Αν υπάρξει σύγκρουση, είναι πιθανό να κριθεί στα δικαστήρια.

Έχει συμβεί κάτι αντίστοιχο στο παρελθόν;

Αμερικανοί πρόεδροι έχουν αποχωρήσει από διεθνείς συμφωνίες χωρίς έγκριση του Κογκρέσου, όπως η αποχώρηση από τη Συνθήκη Open Skies το 2020. Ωστόσο, η περίπτωση του ΝΑΤΟ είναι διαφορετική λόγω της στρατηγικής και πολιτικής του σημασίας.

Τι ρόλο παίζει η πολιτική βούληση;

Πέρα από το νομικό σκέλος, οι ειδικοί τονίζουν ότι καθοριστικό είναι το κατά πόσο ο πρόεδρος και η στρατιωτική ηγεσία παραμένουν δεσμευμένοι στη συμμαχία. Ακόμη και χωρίς τυπική αποχώρηση, η στάση των ΗΠΑ μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη λειτουργία του ΝΑΤΟ.

Τι μπορεί να συμβεί από εδώ και πέρα;

Εάν υπάρξει επίσημη κίνηση αποχώρησης, είναι πιθανό να ακολουθήσει δικαστική διαμάχη για το ποιος έχει την αρμοδιότητα. Το ζήτημα θα μπορούσε να φτάσει μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο μέχρι σήμερα δεν έχει αποφανθεί επί της ουσίας σε παρόμοια υπόθεση.

Πηγή: Reuters