Γιατί ο Νικολάς Μαδούρο δεν μπορεί να αφήσει την εξουσία

Για πρώτη φορά, μετά από 26 χρόνια, το καθεστώς της Βενεζουέλας δείχνει να αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη απειλή για την παραμονή του στην εξουσία. Ο Νικολάς Μαδούρο, απομονωμένος, χωρίς να έχει καμία αναγνώριση από τη διεθνή κοινότητα, εξακολουθεί να διώκει τους πολιτικούς του αντιπάλους, την ίδια στιγμή που, σύμφωνα με ανεξάρτητους οργανισμούς, στις φυλακές βρίσκονται 893 πολιτικοί κρατούμενοι.

Η απονομή του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης στο Όσλο στην ηγέτιδα της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, αποτελεί ένα ακόμη διπλωματικό ράπισμα στο καθεστώς. Έχει αποδειχθεί όμως ότι ο Μαδούρο δεν ενοχλείται από διπλωματικές πιέσεις.

Την ίδια στιγμή, η έντονη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή πυροδοτεί σημαντικές εξελίξεις, καλλιεργώντας προσδοκίες στο εσωτερικό της Βενεζουέλας για οικειοθελή αποχώρηση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία. Ωστόσο, κάτι τέτοιο, δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ο Μαδούρο, αν και φαντάζει πανίσχυρος, στην πραγματικότητα παραμένει δέσμιος του σκληρού πυρήνα του «τσαβισμού». Οι γνωρίζοντες το πολιτικό παρασκήνιο της Βενεζουέλας υποστηρίζουν πως, ακόμη και αν ο Μαδούρο συμφωνούσε με τους Αμερικανούς να επιβιβαστεί σε ένα αεροσκάφος μαζί με την οικογένειά του και να εγκαταλείψει τη χώρα, όπως διέρρευσε ότι του πρότεινε ο Ντόναλντ Τραμπ, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα μπορούσε να το πράξει.

Ο Μαδούρο οφείλει την παραμονή του στην εξουσία και σε δύο ανθρώπους, που από την εποχή του Ούγο Τσάβες βρίσκονταν ψηλά στην πυραμίδα του σοσιαλιστικού κόμματος PSUV. Πρόκειται για τον Διοσδάδο Καβέγιο, νούμερο δύο του καθεστώτος, και τον Βλαδιμίρ Παδρίνο, επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων. Όπως αναλύεται και στο νέο μου βιβλίο με τίτλο «Ιστορίες από τη Λατινική Αμερική. Από τον Πινοσέτ και τον Εσκομπάρ στις σύγχρονες Δημοκρατίες», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος, χωρίς τη στήριξη αυτών των δύο τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Όπως μου έλεγε αξιόπιστη πηγή από το Καράκας, πρώτοι εκείνοι οι δύο δεν θα επέτρεπαν στον Μαδούρο να εγκαταλείψει τη χώρα. Τόσο ο Μαδούρο όσο και ο στενός πυρήνας του καθεστώτος κατηγορούνται για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Επιπλέον, οι αμερικανικές Αρχές κατηγορούν περίπου 100 άτομα του καθεστώτος ότι ελέγχουν τη διακίνηση κοκαΐνης προς τις ΗΠΑ, κυρίως μέσω του λεγόμενου καρτέλ de los Soles. Για τον Μαδούρο δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση να εγκαταλείψει τους «συντρόφους» του και να διαφύγει από τη χώρα, ακόμη και αν το επεδίωκε. Όταν και αν αφήσει την εξουσία, ο Μαδούρο και οι συνεργάτες του θα πρέπει να λογοδοτήσουν, μεταξύ άλλων, για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχουν συντελεστεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια.

Η ιστορία στη Λατινική Αμερική έχει δείξει πως αυταρχικοί ηγέτες και δικτάτορες συνήθως με δύο τρόπους απομακρύνονται από την εξουσία. Πρώτον, όταν τα καθεστώτα ξεπερνιούνται από την εποχή τους, δρομολογούν οι ίδιοι τη διάδοχη κατάσταση, όπως για παράδειγμα συνέβη στη Χιλή με τον δικτάτορα Αουγούστο Πινοσέτ, αφού έχουν εξασφαλίσει όμως πρώτα ασυλία και ατιμωρησία. Δεύτερον, ανατρέπονται εσωτερικά από τον στρατό, όταν τα συμφέροντα έχουν αλλάξει.

Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, είναι προφανές ότι το πολιτικό και οικονομικό μοντέλο που έχει επιβάλλει ο «τσαβισμός» στη χώρα εδώ και 26 χρόνια, έχει προ πολλού ξεπεραστεί. Άλλωστε αποδείχθηκε πως έχει αποτύχει, καταδικάζοντας στην ανέχεια εκατομμύρια πολίτες και περίπου 7,8 εκατομμύρια Βενεζουελάνους που αναγκάστηκαν να φύγουν από τη χώρα τα τελευταία χρόνια. Η πολιτική αλλαγή μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί μια ειρηνική, πολιτική λύση στην παρατεταμένη κρίση στη Βενεζουέλα, όπου άλλωστε έχει μεγάλα συμφέροντα. Αυτή τη στιγμή η Βενεζουέλα παραμένει παράγοντας αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή και όλοι οι παίκτες, ακόμη και οι παραδοσιακοί σύμμαχοι του Μαδούρο στη Λατινική Αμερική, επιθυμούν να δοθεί μια λύση.