Ο αποικιοκρατικός ιταλικός Οκτώβριος του 1935: Η Ιταλία εισβάλλει στην Αιθιοπία

Η δεύτερη ιταλική εισβολή στην Αιθιοπία (1935-1936) είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της επιθετικότητας του φασιστικού καθεστώτος πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Μουσολίνι την παρουσίασε ως αποκατάσταση του εθνικού κύρους της Ιταλίας και ως επέκταση του «Νέου Ρωμαϊκού Imperium» που είχε ξεκινήσει με την κατάκτηση της Λιβύης.

Στις 3 Οκτωβρίου 1935, ιταλικά στρατεύματα εισέβαλαν από την Ερυθραία (βόρεια) και τη Σομαλία (νότια) και προήλασαν κάνοντας χρήση χημικών όπλων (μουστάρδας) κατά των αιθιοπικών στρατευμάτων και των αμάχων. Τελικά, μπήκαν στην Αντίς Αμπέμπα πολλούς μήνες αργότερα, στις 5 Μαΐου: ο Μουσολίνι ανακήρυξε την ίδρυση της Αφρικανικής Ανατολικής Ιταλίας (Africa Orientale Italiana) της οποίας χρίστηκε αυτοκράτορας από τον βασιλιά της Ιταλίας Βίκτορα Εμμανουήλ Γ’. Ο δε αυτοκράτορας της Αιθιοπίας, Χαϊλέ Σελασιέ, εγκατέλειψε τη χώρα, πήγε στην Ιερουσαλήμ και στη συνέχεια στη Γενεύη, και  στις 30 Ιουνίου 1936 μίλησε στην Κοινωνία των Εθνών καταγγέλλοντας την ιταλική βαρβαρότητα. Στο μεταξύ, στα ορεινά οι Αιθίοπες συνέχισαν την αντίσταση εναντίον των εισβολέων. Αλλά οι διεθνείς αντιδράσεις ήταν μάλλον χλιαρές. Η Κοινωνία των Εθνών διαφώνησε με την πολιτική της Ιταλίας, αλλά επέβαλε επιεικείς κυρώσεις χωρίς εμπάργκο πετρελαίου – το οποίο ήταν κρίσιμο για τη λειτουργία του στρατού. Η Βρετανία και η Γαλλία δεν ήθελαν να έρθουν σε ρήξη με την Ιταλία και άφησαν τον Μουσολίνι να δράσει ανεξέλεγκτα, προχωρώντας σε εκτελέσεις αιχμαλώτων και αμάχων και σε καταστροφή ολόκληρων χωριών.

Η ιταλική κατοχή της Αιθιοπίας διήρκεσε μέχρι το 1941 όταν βρετανικά και αιθιοπικά στρατεύματα εκδίωξαν τους Ιταλούς και ο Χαϊλέ Σελασιέ επανήλθε στον θρόνο. Η εκστρατεία είχε αποκαλύψει την υποκρισία της Κοινωνίας των Εθνών (προδρόμου του ΟΗΕ), είχε δημιουργήσει στους Ιταλούς την αυταπάτη ότι ήταν αποικιοκράτες όπως οι Βρετανοί, οι Γάλλοι, οι Ολλανδοί και οι Γερμανοί, και είχε ενθαρρύνει τον Χίτλερ στις ιμπεριαλιστικές του βλέψεις.

Η Ιταλία είχε επιλέξει τη Λιβύη και την Αιθιοπία ως βασικούς στόχους αποικιακής επέκτασης για στρατηγικούς, πολιτικούς, οικονομικούς και συμβολικούς λόγους που σχετίζονταν με τη θέση της στον διεθνή ανταγωνισμό, καθώς και με το εθνικιστικό ιδεώδες του ιταλικού “imperium". Η προσπάθεια για επεκτατισμό είχε ξεκινήσει με την κοντινή, εύκολη και «ορφανή» Λιβύη για την οποία το 1911–1912 η Ιταλία κήρυξε πόλεμο στους Οθωμανούς που την κατείχαν εκείνη την εποχή. Όταν με τη Συνθήκη του Ουσί η Ιταλία απέκτησε την Κυρηναϊκή, την Τριπολίτιδα και τη Φεζάν, στράφηκε προς το μεγάλο της απωθημένο, την Αιθιοπία που, μαζί με τη Λιβερία, παρέμενε ανεξάρτητη χώρα· η υπόλοιπη Αφρική ήταν ήδη αποικιοκρατούμενη. Καθώς η Ιταλία είχε ηττηθεί στην Άντουα το 1896, το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι ήθελε, με την «ένδοξη» εκστρατεία στην Αιθιοπία, να αποκαταστήσει την τιμή του έθνους. Αλλά, αν και η κατάληψη των παραλίων της Λιβύης είχε αποδειχθεί σχετικά εύκολη, το κόστος της εκστρατείας στην Αιθιοπία απέβη υπερβολικά υψηλό.

Οι εκστρατείες αυτές όξυναν το αντιδυτικό μίσος τόσο στη Λιβύη όσο και στην Αιθιοπία. Στη Λιβύη οι Ιταλοί κατηγορήθηκαν για γενοκτονικές μεθόδους —συγκέντρωση πληθυσμών σε στρατόπεδα, καταστροφή καλλιεργειών, λιμοκτονία, μαζικές εκτελέσεις, αεροπορικούς βομβαρδισμούς, εκτοπισμούς και τοποθέτηση συρματοπλεγμάτων κατά μήκος του λιβυκοαιγυπτιακού συνόρου για να αποκοπούν οι επαφές με εξωτερικούς υποστηρικτές— εντείνοντας τον λιβυκό ισλαμοεθνικισμό. Η εκτέλεση του Ομάρ Μουχτάρ, ηγέτη της αντίστασης των Σενουσιτών στην Κυρηναϊκή, είναι ένα γεγονός που οι Λίβυοι δεν έχουν ξεχάσει. Ομοίως, η παρουσία των Ιταλών στην Αιθιοπία έχει συνδεθεί με ωμότητες όπως η σφαγή της 19ης Φεβρουαρίου 1937, μετά την απόπειρα δολοφονίας του αντιβασιλέα Rodolfo Graziani από δύο Αιθίοπες νεαρούς: ο Graziani διέταξε αντίποινα και τουλάχιστον 20.000 άμαχοι σφαγιάστηκαν σε τρεις ημέρες. Ο Graziani αποκαλείται ακόμη και σήμερα «ο χασάπης της Αιθιοπίας».