Το ευάλωτο Λος Άντζελες: Η 5η πλουσιότερη πολιτεία με το φτωχό δημόσιο ταμείο

Το σενάριο της ταινίας «Chinatown» του Roman Polanski (1974) βασίζεται σε ένα σκάνδαλο σχετικό με το νερό, εμπνευσμένο από πραγματικά γεγονότα των αρχών του 20ού αιώνα στο Λος Άντζελες. Σ' αυτή την κλασική ταινία, ο Robert Towne, που βραβεύτηκε με Όσκαρ Σεναρίου, περιέγραφε ένα περίπλοκο δίκτυο διαφθοράς, χειραγώγησης και απληστίας. Η επίλυση του προβλήματος του νερού ήταν θεμελιώδης: χωρίς την εκτροπή του από την κοιλάδα Owens μέσω του υδραγωγού, το Λος Άντζελες δεν θα είχε αναπτυχθεί όπως αναπτύχθηκε. Αλλά, ταυτοχρόνως, η εκτροπή του ποταμού και της λίμνης Owens προκάλεσε τεχνητή ξηρασία στις γεωργικές περιοχές της Νότιας Καλιφόρνιας κοντά στη Sierra Nevada, πολλοί αγρότες αναγκάστηκαν να πουλήσουν τα χωράφια τους για ένα κομμάτι ψωμί, ενώ πλούσιοι επιχειρηματίες αγόρασαν φτηνή γη στην κοιλάδα San Fernando μέσω εικονικών εταιρειών, προκειμένου να αποκομίσουν τεράστια κέρδη όταν η αξία της θα εκτοξευόταν. Το Λος Άντζελες χτίστηκε και επεκτάθηκε μέσω αυτής της κερδοσκοπίας, χωρίς να ληφθούν υπόψη οι τοπικές περιβαλλοντικές ιδιαιτερότητες: οι λιγοστές βροχοπτώσεις, οι ξηροί και σφοδροί άνεμοι Santa Ana, το έδαφος που αποτελεί επέκταση της ερήμου Mojave, η ενεργή σεισμολογική ζώνη του ρήγματος San Andreas. Το Λος Άντζελες ήταν και παραμένει ένας γίγαντας με πήλινα πόδια, παραδομένο στις φλόγες και στους σεισμούς.

Το «Chinatown» επικεντρωνόταν σε μια από τις μεγάλες εντάσεις στην ιστορία του Λος Άντζελες. Αλλά οι εντάσεις ήταν πολλές και διάφορες. Μερικές προκλήθηκαν από τις γεωτρήσεις πετρελαίου εντός των ορίων της πόλης, άλλες από την αισχροκέρδεια που συνδέθηκε με το σύστημα των freeways, με την υποβάθμιση των συγκοινωνιών, με την υπερεντατική δόμηση και με την κατασπατάληση πόρων στα προάστια των πολυτελών επαύλεων. Το Malibu, το Pacific Palisades, το Beverly Hills, το Brentwood, το Bel Air καταναλώνουν δεκαπλάσια ενέργεια από οποιαδήποτε άλλη μικρή πόλη της ενδοχώρας. Οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές δεν είναι άσχετες με αυτή την κατανομή πόρων, με την ιστορία και τη μορφολογία της Νότιας Καλιφόρνιας: πλήθος δασών και φαραγγιών με εύφλεκτη βλάστηση (πεύκα, συκομουριές, κυπαρίσσια, φρυγανώδεις θάμνους), μπαζωμένα ποτάμια και υπερκατανάλωση ύδατος. (Η πλήρωση μιας τυπικής οικιακής πισίνας απαιτεί δεκάδες χιλιάδες λίτρα νερού, ενώ η εξάτμιση και η συντήρηση οδηγούν, παρά την ανακύκλωση, σε καταχρήσεις.)

Η πυρκαγιά στα Palisades στους λόφους Santa Monica και στο κοντινό Malibu, η πρώτη και μεγαλύτερη από μια σειρά πυρκαγιών μέσα και γύρω από την πόλη του Λος Άντζελες, προκλήθηκε από ένα ακραίο αιολικό γεγονός των ανέμων Santa Ana. Από την αρχή του Ιανουαρίου, οι Santa Ana, καταβατικοί άνεμοι που αναπτύσσονται όταν ψυχρότερος, πυκνός αέρας της ενδοχώρας διοχετεύεται μέσα από ορεινά περάσματα και φαράγγια προς τις θερμότερες παράκτιες περιοχές, εξελίχθηκαν σε ανεμοθύελλα. Και καθώς στη νότια ακτή δεν είχε βρέξει επί οκτώ μήνες, δημιουργήθηκαν οι τέλειες συνθήκες για φωτιά επικών διαστάσεων. Αν και δεν έλειψαν τα μέτρα και οι προειδοποιήσεις, σύμφωνα με τα στοιχεία της Wildfire Alliance οι τελευταίες μέρες ήταν οι πιο καταστροφικές στην ιστορία του Λος Άντζελες, ξεπερνώντας εκείνες του Νοεμβρίου του 2008 στο Sylmar, στην κοιλάδα San Fernando. Στις περιοχές Pacific Palisades και Malibu κάηκαν περίπου 12.000 στρέμματα δάσους και πάνω από 1.000 κτίρια, ενώ δημιουργήθηκαν εστίες φωτιάς στους λόφους του Hollywood, στο Αcton, στο Eaton (κοντά στην Pasadena) και στους πρόποδες των λόφων San Gabriel. Σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση, η φωτιά έχει καταστρέψει 146.800 στρέμματα γης —μια έκταση μεγαλύτερη από εκείνη του δήμου της Αθήνας μαζί με δυο τρία προάστια— και 13.600 κτίρια, ενώ έχουν χάσει τη ζωή τους 25 άτομα και αγνοούνται άλλα 16. Πολλά από τα καμένα κτίρια ήταν τοπόσημα της καλιφορνέζικης αρχιτεκτονικής, της ιστορίας του κινηματογράφου και του ροκ εντ ρολ· στοιχεία της ανθρωπογεωγραφίας που κάνει το Λος Άντζελες μοναδικό: το σπίτι στο Alma Real Drive όπου ο Robbie Krieger έγραψε το «Light My Fire» καταστράφηκε, όπως κι εκείνο που έχτισε ο Robert Bridges στην κορυφή της λεωφόρου Sunset — ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της αρχιτεκτονικής του ακατέργαστου σκυροδέματος. To Eames House και οι επαύλεις του Richard Neutra υπέστησαν ζημιές.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι πυρκαγιές στην Καλιφόρνια έγιναν πιο επικίνδυνες λόγω της συσσώρευσης καύσιμου ξύλου στα δάση, της αύξησης της πληθυσμιακής πυκνότητας (η Kομητεία του Λος Άντζελες είναι η πολυπληθέστερη στις ΗΠΑ), καθώς και της γήρανσης και συχνά πλημμελούς συντήρησης γραμμών μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. Αν και, όπως είπα, η μορφολογία και οι κλιματικές συνθήκες, ανεξάρτητα από την κλιματική κρίση, ευνοούν τις πυρκαγιές, φαίνεται ότι τα τελευταία 30 χρόνια η συχνότητα, η έκταση και η σφοδρότητά τους έχουν επιδεινωθεί. Σήμερα πάνω από 2,7 εκ. άνθρωποι ζουν σε «ζώνες υψηλού κινδύνου πυρκαγιών» τα αίτια των οποίων είναι, ως συνήθως, ανθρώπινα λάθη και ατυχήματα σε συνδυασμό με καιρικά και τυχαία φαινόμενα όπως οι κεραυνοί. Ανάμεσα στις αιτίες που αναφέρονται για όλες τις πυρκαγιές στην Καλιφόρνια —για όλες τις πυρκαγιές παντού στον κόσμο— είναι οι εμπρησμοί (εκείνη που εκδηλώθηκε κοντά στα West Hills οφείλεται σε εγκληματική ενέργεια), η αμέλεια, η καταπάτηση γης και οι βλάβες των υποδομών. Προστίθεται το πρόβλημα που έχει ανακύψει από την πολιτική της πυρόσβεσης στο πέρασμα του χρόνου: έπειτα από δεκαετίες καταστολής πυρκαγιών έχει συσσωρευτεί βλάστηση που λειτουργεί σαν καύσιμο και που, μαζί με την παραμέληση του δημόσιου χώρου, καθιστά το Λος Άντζελες ακόμα πιο εύφλεκτο. Στη Νότια Καλιφόρνια οι φωτιές είναι μια από τις πραγματικότητες της ζωής — όπως είναι οι κυκλώνες στη Φλόριντα και οι ανεμοστρόβιλοι στην Οκλαχόμα.

Τι πρέπει να γίνει; Νομίζω ότι κατ’ αρχάς χρειάζεται αυστηρότερος πολεοδομικός έλεγχος, βιομηχανική και εταιρική υπευθυνότητα (η Pacific Gas & Electric θεωρείται αμελής ως προς τη συντήρηση του εξοπλισμού της), αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και ενίσχυση των Πόρων Έκτακτης Ανάγκης. Στην Καλιφόρνια, οι υπηρεσίες πυρόσβεσης υποχρηματοδοτούνται, κάτι που είναι σχεδόν αναμενόμενο: ο φορολογικός συντελεστής για τα υψηλότερα εισοδήματα δεν ξεπερνά το 13,3%· αν και είναι ένας από τους υψηλότερους στις ΗΠΑ, παραμένει υπερβολικά χαμηλός για να εξασφαλίσει την καλή λειτουργία των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. (Εξάλλου, το 31% των Καλιφορνέζων δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος: συνεισφέρουν με άλλους, έμμεσους (ΦΠΑ) ή άμεσους (ιδιοκτησίας, δημοτικούς κτλ.) φόρους).

Η Καλιφόρνια έχει σχετικά εύπορους ανθρώπους (διάμεσο εισόδημα: 90.000 δολάρια), αλλά φτωχό δημόσιο ταμείο. Και παρότι τα προβλήματα δεν λύνονται με το να τους ρίχνεις λεφτά, ένας πληθυσμός 40 εκατομμυρίων μαζί με ένα τόσο εκτεταμένο δίκτυο υποδομών σημαίνει τεράστιες δημόσιες ανάγκες —ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, πρόληψη και αντιμετώπιση καταστροφών, διαχείριση πόρων, αποκατάσταση ζημιών, έλεγχο ποιότητας του αέρα— και επομένως χρειάζεται πολυδάπανους μηχανισμούς. Εκτός του ότι, έπειτα από τόσες αλλεπάλληλες καταστροφές, οι Καλιφορνέζοι ίσως πρέπει να μεταρρυθμίσουν τη δημοσιονομική τους πολιτική, θα ήταν χρήσιμο να σκεφτούν γιατί και πώς όλες τους οι αρετές, όλα τους τα πλεονεκτήματα στρέφονται εναντίον τους.