Θρησκεία στις ΗΠΑ: Τι δείχνουν οι έρευνες

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ευρεία λαϊκή βάση και έχει προσελκύσει τους ευαγγελιστές και άλλους φανατικούς χριστιανούς, αλλά το θρησκευτικό τοπίο των Ηνωμένων Πολιτειών αλλάζει γοργά. Αν και οι πρόσφατες έρευνες του Pew Research Center δείχνουν ότι το 65% των Αμερικανών ενηλίκων περιγράφουν τον εαυτό τους ως χριστιανό —σίγουρα ένα μεγάλο ποσοστό— το 26% δηλώνουν είτε άθρησκοι είτε αγνωστικιστές. Το 2009, η δεύτερη κατηγορία κυμαινόταν γύρω στο 17%. Μουσουλμάνοι θεωρούνται περί 1,5% των Αμερικανών και Εβραίοι όχι πάνω από 1%. Αλλά οι μεγαλύτερες απώλειες σημειώνονται στον προτεσταντισμό και στον Καθολικισμό: το 43% των ενηλίκων δηλώνουν προτεστάντες έναντι 51% το 2009, ενώ ένας στους πέντε ενήλικες (20%) είναι Καθολικοί — το 2009 οι Καθολικοί ήταν το 23%. Έχει αυξηθεί το ποσοστό των χριστιανών χωρίς συγκεκριμένο δόγμα, πράγμα που ίσως ακούγεται πρόοδος αλλά δεν είναι: φυτρώνουν όλο και περισσότερες αυτοσχέδιες εκκλησίες που μοιάζουν με απόκρυφες αιρέσεις και επιδίδονται σε αλλόκοτες τελετουργίες. Πάντως, οι «άθεοι» αντιπροσωπεύουν σήμερα το 4% των ενηλίκων των ΗΠΑ, σημειώνοντας αύξηση από το 2% το 2009. Οι αγνωστικιστές αποτελούν το 5% των ενηλίκων: πριν από μια δεκαετία ήταν 3%. Το 17% των Αμερικανών περιγράφουν τώρα τη θρησκεία τους ως «τίποτα συγκεκριμένο» πέρα από μια γενική πίστη σε ανώτερη δύναμη — το 2009 ήταν 12%.

Οι έρευνες του Pew Research Center έχουν δείγμα περίπου 35.000 άτομα και περιλαμβάνουν λεπτομερείς ερωτήσεις σχετικά με την πίστη και τις θρησκευτικές πρακτικές. Έτσι, οι απαντήσεις στην ερώτηση «Εκτός από γάμους και κηδείες, πόσο συχνά παρευρίσκεστε στις θρησκευτικές λειτουργίες; Πάνω από μία φορά την εβδομάδα, μία φορά την εβδομάδα, μία ή δύο φορές το μήνα, μερικές φορές το χρόνο, σπάνια ή ποτέ;» δείχνουν ότι το ποσοστό των εκκλησιαζομένων μειώθηκε κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε μια δεκαετία. Πράγματι, ένα μεγάλο ποσοστό συγκριτικά με την Ευρώπη, λένε ότι εκκλησιάζονται μια φορά τουλάχιστον κάθε μήνα: 45%.

Η μείωση του εκκλησιασμού αφορά όλες τις δημογραφικές ομάδες: λευκούς, μαύρους και Ισπανόφωνους, άνδρες και γυναίκες σε όλες τις περιοχές της χώρας· τόσο μεταξύ των πτυχιούχων όσο και εκείνων με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Όπως είναι αναμενόμενο, οι Δημοκρατικοί είναι λιγότερο θρησκευόμενοι από τους Ρεπουμπλικανούς και οι νέοι λιγότερο από τους ηλικιωμένους. Περισσότερα από οκτώ στα δέκα μέλη της Silent Generation (όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1928 και 1945) περιγράφουν τον εαυτό τους ως χριστιανό (84%), όπως και τα τρία τέταρτα των Baby Boomers (76%). Μόνο οι μισοί από τους Millennials (49%) περιγράφουν τον εαυτό τους ως χριστιανό και ένας στους δέκα Millennials ταυτίζεται με μη χριστιανική θρησκεία. Μόνο ένας στους τρεις Millennials λένε ότι παρακολουθούν θρησκευτικές λειτουργίες τουλάχιστον μία ή δύο φορές το μήνα. Περίπου τα δύο τρίτα των Millennials (64%) παρακολουθούν τις τελετές μερικές φορές το χρόνο ή λιγότερο συχνά, ενώ το 22% δεν πατάνε ποτέ το πόδι τους σε εκκλησία.

Ένα άλλο φαινόμενο που πρέπει να τονιστεί είναι η ανάπτυξη μιας μη εκκλησιαστικής θρησκευτικότητας η οποία προκύπτει από μεταφυσική κοσμοθεώρηση και πολλά στοιχεία ανορθολογισμού. Στο μεταξύ, σταθερά ποσοστά φαίνεται ότι διατηρούν οι Μορμόνοι (2%) και οι βουδιστές (1%), ενώ ο Καθολικισμός δεν είναι πια κυρίαρχος στην κοινότητα των ισπανοφώνων: σήμερα μόνο το 47% των Ισπανόφωνων περιγράφουν τον εαυτό τους ως Καθολικό, έναντι 57% πριν από μια δεκαετία· το 23% δηλώνουν «άσχετοι». Υπάρχει ακόμη κάποιο χάσμα μεταξύ των φύλων στην αμερικανική θρησκεία: οι γυναίκες είναι ελαφρώς πιο θρησκευόμενες από τους άνδρες και φαίνεται ότι οι Αφροαμερικανές είναι ελαφρώς πιο θρησκευόμενες από τις λευκές.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο των ερευνών για τη θρησκεία στις ΗΠΑ είναι ότι οι μισοί περίπου προτεστάντες δηλώνουν «αναγεννημένοι χριστιανοί», πράγμα που σημαίνει συνήθως «ευαγγελιστές». Η εν λόγω αίρεση έχει αποκτήσει ορμή από την εποχή του Τζορτζ Γ. Μπους και αποτελεί τη βασική συνιστώσα του κοινού του Ντόναλντ Τραμπ, μολονότι ο ίδιος ο Τραμπ δεν σχετίζεται με τη θρησκεία.

Πρέπει να σημειωθεί ότι  οι ερωτήσεις σχετικά με τη θρησκευτική ταυτότητα, τις πεποιθήσεις και την πρακτική είναι ευαίσθητες και ορισμένοι ερωτηθέντες είναι απρόθυμοι να παραδεχτούν στους συνεντεύκτες ότι δεν είναι θρησκευόμενοι. Στις ΗΠΑ το να είσαι θρησκευόμενος είναι κοινωνικά επιθυμητό, επομένως οι ερωτήσεις σχετικά με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και πρακτικές θεωρούνται υπερβολικά αδιάκριτες και πιθανώς πηγή «κοινωνικής προκατάληψης».