Γιατί δεν ακούμε για κρούσματα Covid-19 στην Αφρική;

Είναι η Αφρική πιο υγιής από τον υπόλοιπο κόσμο ή παραμένει ακόμα η άγνωστη ήπειρος; Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, από την αρχή της πανδημίας, στις αφρικανικές χώρες έχουν εντοπιστεί μόνο 8,5 εκατομμύρια κρούσματα Covid-19. Για μια ήπειρο με πληθυσμό σχεδόν 1,4 δισεκατομμύριο ανθρώπους, ο αριθμός φαίνεται πολύ καλός για να είναι αληθινός — και όπως αποδεικνύεται, δεν είναι αληθινός. Τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) δείχνουν ότι καταγράφονται λιγότερο από το 15% των κρουσμάτων Covid-19 στις αφρικανικές χώρες. Συνολικά, υπολογίζεται ότι στην Αφρική έχουν προσβληθεί από τον ιό 60 εκατομμύρια άνθρωποι αν και αυτός ο αριθμός δεν είναι ακριβής: στην Αφρική γίνονται πάρα πολύ λίγα τεστ.

Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι στην Αφρική έχουν γίνει 70 εκατομμύρια τεστ Covid-19 – δηλαδή, λιγότερα από 6 ανά 100 άτομα, από την αρχή της πανδημίας. Στην Γκαμπόν, στη χώρα που έκανε τα περισσότερα τεστ, αντιστοιχούν 50 τεστ ανά 100 άτομα και στη Νότια Αφρική περίπου 30 τεστ ανά 100 άτομα. Συγκριτικά, η Αυστρία διεξήγαγε έως και 1.038 τεστ ανά 100 άτομα, η Βρετανία 412 τεστ ανά 100 άτομα και οι ΗΠΑ 170 τεστ ανά 100 άτομα: οι περισσότεροι Ευρωπαίοι έχουν κάνει τεστ πάνω από μία φορά.

Ο λόγος για τη μη καταγραφή και την έλλειψη τεστ είναι ο ίδιος: οι περιορισμένοι πόροι υγειονομικής περίθαλψης. Οι περισσότερες αφρικανικές χώρες στερούνται βασικών υποδομών υγειονομικής περίθαλψης, όπως νοσοκομεία ή ακόμη και ιατρικά κέντρα εκτός πόλεων, γεγονός που καθιστά δυσκολότερα τα τεστ και τις διαγνώσεις για τον Covid-19.

Ένας δείκτης του πόσα κρούσματα Covid-19 μπορεί να μην έχουν γίνει γνωστό προέρχεται από τη Νότια Αφρική. Ακόμη και η χώρα με την καλύτερη υποδομή υγειονομικής περίθαλψης στην υποσαχάρια Αφρική υποτίμησε σοβαρά τον αριθμό των μολύνσεων και των θανάτων από τον Covid-19. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, 90.000 άνθρωποι πέθαναν από την αρχή της πανδημίας, αν και μια ανάλυση των «υπεράριθμων» θανάτων που διεξήχθη από ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν διαπίστωσε ότι συνολικά σχεδόν 240.000 θάνατοι θα μπορούσαν να συνδέονται με τον ιό.

Αν και δεν είναι τόσο αμελητέα όσο δείχνουν τα επίσημα στοιχεία, η συχνότητα του Covid-19 ήταν πιθανότατα χαμηλότερη στην Αφρική από ό,τι σε άλλες χώρες. Αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί από τον νεότερο πληθυσμό: σε σύγκριση με την Ευρώπη «διάμεση» ηλικία είναι στις αφρικανικές χώρες είναι 19,7 χρόνια, γεγονός που ίσως βοήθησε στην αποφυγή σοβαρής νόσησης. Όμως, καθώς η παραλλαγή δέλτα εξαπλώνεται στην ήπειρο, θέτοντας υψηλότερους κινδύνους για τους νεότερους, εγείρει ανησυχίες, ιδίως αν λάβουμε υπόψη τη συχνότητα του HIV, ο οποίος αποτελεί παράγοντα κινδύνου όταν πρόκειται για σοβαρές περιπτώσεις Covid-19.

Με τις εκστρατείες εμβολιασμού να υστερούν σε όλη την ήπειρο, ο κίνδυνος μιας μεγάλης επιδημίας είναι υπαρκτός. Προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση, ο ΠΟΥ έχει ανακοινώσει μια πρωτοβουλία να προσεγγίσει 7 εκατομμύρια ανθρώπους με διαγνωστικές εξετάσεις τον επόμενο χρόνο σε 20 αφρικανικές χώρες όπου επί του παρόντος υπάρχει μικρή έως καθόλου δυνατότητα τεστ. Αν και περιορισμένο, το πρόγραμμα στοχεύει στην εφαρμογή της λεγόμενης «στρατηγικής δακτυλίου», η οποία εντοπίζει και απομονώνει νέα κρούσματα με βάση την εγγύτητα – τα απομακρύνει από τους υγιείς σε ακτίνα 100 μέτρων. Αυτή η στρατηγική λειτούργησε για την εξάλειψη της ευλογιάς και χρησιμοποιήθηκε και κατά τη διάρκεια επιδημιών Έμπολα. Αλλά, ακόμη και η αυξημένη ικανότητα δοκιμών δεν αναπληρώνει την έλλειψη εμβολίων. Επί του παρόντος, ενώ σχεδόν 7 δισεκατομμύρια δόσεις εμβολίων Covid-19 έχουν χορηγηθεί παγκοσμίως και σχεδόν ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός έχει λάβει τουλάχιστον μία δόση, η διαφορά μεταξύ πλούσιων και φτωχών  χωρών παραμένει τεράστια. Οι πλούσιες χώρες χορηγούν τώρα ενισχυτικά εμβόλια και αφήνουν τις δόσεις εμβολίων να πάνε χαμένες καθώς ομάδες αρνητών δεν κάνουν τα εμβόλια που έχουν αγοραστεί γι’ αυτούς, ενώ οι φτωχές πρέπει να περιμένουν τα υπολείμματα. Στις αφρικανικές χώρες συνολικά, μόνο το 5% του πληθυσμού έχει λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου, αν και το ποσοστό εμβολιασμών ποικίλλει δραματικά από χώρα σε χώρα. Στη Νότια Αφρική, σχεδόν το 9% του πληθυσμού έλαβε και τις δύο δόσεις του εμβολίου, ενώ στη Νιγηρία το ποσοστό είναι μικρότερο από 1%.