Γιατί αυξάνονται η βία και τα εγκλήματα τιμής κατά των γυναικών

Τον περασμένο Μάρτιο η Τουρκία αποχώρησε από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, τη διεθνή συμφωνία που αποσκοπεί στην προστασία των γυναικών από τη βία. Ήταν μια ηχηρή δήλωση που εκφράζει μεγάλο μέρος του αναπτυσσόμενου κόσμου στον οποίον, σύμφωνα με το Ταμείο Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών (UNFPA) πάρα πολλές γυναίκες και κορίτσια στερούνται αυτό το βασικό δικαίωμα σεβασμού και ακεραιότητας του σώματός τους. Σε συνέντευξη Τύπου στην πρωτεύουσα της Υεμένης, Σαναά, η Ναταλία Κανέμ, εκτελεστική διευθύντρια του Ταμείου Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών, δήλωσε το αυτονόητο, ότι δηλαδή οι γυναίκες πρέπει να μπορούν να παίρνουν αποφάσεις για τον εαυτό τους χωρίς την απειλή βίας. «Άλλοι φορείς λήψης αποφάσεων -σύζυγοι, μέλη της οικογένειας, κοινωνία και κυβέρνηση- δεν πρέπει να παρεμβαίνουν σε αποφάσεις των γυναικών σχετικά με την προσωπικότητα και το σώμα τους.» 

Η δήλωση έχει ακουστεί άπειρες φορές αλλά η κατάσταση παραμένει ζοφερή: σε μια καινούργια έκθεση, «Το σώμα μου μου ανήκει», το UNFPA εξέτασε δεδομένα από σχεδόν 60 χώρες, που αντιστοιχούν στο ένα τέταρτο του παγκοσμίου πληθυσμού. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά της, οι μισές γυναίκες στον κόσμο δεν έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν τις δικές τους αποφάσεις σχετικά με την υγειονομική τους περίθαλψη, την αντισύλληψη, το σεξ και την οικογένεια. «Οι γυναίκες που έχουν τον έλεγχο του σώματός τους είναι πιθανό να έχουν δύναμη και σε άλλους τομείς της ζωής τους», δήλωσε η Κανέμ. «Αλλά όταν τους αρνούνται αυτό το δικαίωμα, ενισχύονται οι ανισότητες και διαιωνίζεται η έμφυλη βία που αποτελεί τη ρίζα του προβλήματος.»

Στα εγκλήματα και στις πρακτικές που παραβιάζουν τη σωματική αυτονομία των γυναικών περιλαμβάνονται οι φόνοι «τιμής», οι αναγκαστικοί γάμοι, η «παρθενία» και οι χειρουργικές επεμβάσεις στα γυναικεία γεννητικά όργανα. Οι αναγκαστικές εγκυμοσύνες, οι αναγκαστικές αμβλώσεις ή η απαγόρευση των αμβλώσεων παραβιάζουν επίσης τα δικαιώματα των γυναικών, αλλά δεν ποινικοποιούνται: θεωρούνται μέρος της κάθε τοπικής κουλτούρας στον Τρίτο Κόσμο. Παραλλήλως, ο βιασμός, αν και μπορεί να ποινικοποιηθεί, σπανίως τιμωρείται: παρά τις συνταγματικές εγγυήσεις για την ισότητα των φύλων σε πολλές χώρες, η έκθεση αναφέρει ότι, κατά μέσον όρο, οι γυναίκες απολαμβάνουν μόνο το 75% των νομικών δικαιωμάτων των ανδρών.

Η Κανέμ είπε ότι η πανδημία COVID-19 έχει επιδεινώσει την κατάσταση για εκατομμύρια γυναίκες, αυξάνοντας τη σεξουαλική βία, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του λοκντάουν, δημιουργώντας καινούργια εμπόδια στην πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, καθώς και απώλεια θέσεων εργασίας και εκπαίδευσης. Η έκθεση σημειώνει ότι η σωματική αυτονομία είναι ζήτημα που δεν αφορά μόνο τις γυναίκες, άλλες και συχνά περιθωριοποιημένες ομάδες, όπως είναι οι ανύπαντρες μητέρες, οι ΛΟΑΤΚΙ+ και τα άτομα με αναπηρία.

Καμία χώρα δεν έχει επιτύχει την πλήρη ισότητα των φύλων, αλλά μεταξύ εκείνων με το καλύτερο ιστορικό είναι η Σουηδία, η Ουρουγουάη, η Καμπότζη, η Φινλανδία και οι Κάτω Χώρες. Αλλά ακόμα και σε αυτές σημειώνεται κατακόρυφη αύξηση των διακρίσεων και των εγκλημάτων τιμής εξαιτίας των μουσουλμάνων μεταναστών που εφαρμόζουν ατύπως τη σαρία στο ευρωπαϊκό έδαφος. Στη Σουηδία, μετά από μια υπόθεση το 2016, όταν έξι άτομα καταδικάστηκαν για δολοφονία «τιμής» -δύο σε ισόβια, ένα σε κάθειρξη 14 ετών ενώ τα υπόλοιπα τρία απελάθηκαν- το κοινό έχει ευαισθητοποιηθεί για ένα κοινωνικό και νομικό πρόβλημα που έχει μεταφερθεί στη Σουηδία από τις χώρες της Ανατολής. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του κεντροδεξιού Κόμματος των Μετριοπαθών Ουλφ Κρίστερσον, «δύο τομείς στους οποίους εμείς (το Κόμμα των Μετριοπαθών) δίνουμε προτεραιότητα είναι ο νόμος και η τάξη, καθώς και η κοινωνική ενσωμάτωση: τα μεγαλύτερα προβλήματα της Σουηδίας παρατηρούνται τώρα σε αυτούς τους τομείς. Το 2018 σημειώθηκαν 306 πυροβολισμοί και 45 άτομα έχασαν τη ζωή τους σε βίαια εγκλήματα: ο αριθμός των νεκρών από βίαια εγκλήματα έχει διπλασιαστεί από το 2014. Κατά την ίδια περίοδο, ο αριθμός των γυναικών που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση έχει τριπλασιαστεί: σύμφωνα το Σουηδικό Συμβούλιο Πρόληψης του Εγκλήματος, το γεγονός οφείλεται σε έλλειψη κοινωνικής ενσωμάτωσης πληθυσμών με διαφορετικά ήθη. Αν και η Σουηδία θεωρούνταν ο παράδεισος της ισότητας των φύλων, σήμερα οι γυναίκες φοβούνται να κυκλοφορήσουν μόνες τη νύχτα. «Οι Σοσιαλδημοκράτες,» καταλήγει ο Κρίστερσον, «αρνούνται να δουν τη θλιβερή κατάσταση των μεταναστριών η οποία επεκτείνεται αργά και σταθερά σε ολόκληρη τη σουηδική κοινωνία.»