Από τις χρυσές εποχές του Παναθηναϊκού έως τη μεγάλη επιστροφή: η διαδρομή του Ζέλικο Ομπράντοβιτς και η κληρονομιά του.
Ο χρόνος δεν είναι μια αμείλικτη ευθεία γραμμή που καταπίνει τα πάντα στο πέρασμά της, είναι ένας αέναος κύκλος που επιστρέφει νομοτελειακά στην αφετηρία του. Αυτή η φιλοσοφική θεώρηση των Στωικών φαντάζει συχνά σαν μια ρομαντική, σχεδόν αφελής ψευδαίσθηση. Έχουμε εκπαιδευτεί πια να αποδεχόμαστε πως οι μύθοι ρευστοποιούνται γρήγορα σε εφήμερα ψηφιακά αποτυπώματα και τα μεγάλα κεφάλαια της ιστορίας κλείνουν οριστικά, δίχως δικαίωμα σε δεύτερες αναγνώσεις και συναισθηματικές επιστροφές σε βαθιές πληγές.
Όλα τούτα όμως είναι κανόνες που αφορούν αποκλειστικά τους κοινούς θνητούς. Γιατί όταν το ίδιο το πεπρωμένο αναλαμβάνει να σκηνοθετήσει την πραγματικότητα, κάθε τεχνοκρατική λογική καταρρέει.
Η είδηση της επιστροφής του Ζέλικο Ομπράντοβιτς στον Παναθηναϊκό δεν διέρρηξε απλώς την καθημερινότητα ως μια ηχηρή είδηση «επιστροφής». Είναι μια σπάνια, σχεδόν μεταφυσική ρωγμή στη ροή του χρόνου. Η απόλυτη θριαμβευτική επαλήθευση πως ο αληθινός, ο πραγματικός νόστος δεν εμπεριέχει θλίψη ή παραίτηση, αλλά εκείνη τη μοναδική, ακατανίκητη δύναμη που οδηγεί τους αληθινούς Βασιλείς πίσω στον θρόνο που δικαιωματικά τους ανήκει.
Η ίδια η λέξη «νόστος» εμπεριέχει από τη φύση της ένα ανεπαίσθητο, σχεδόν μεταφυσικό βάρος. Στην αρχαιοελληνική της ρίζα, δεν υποδηλώνει απλώς την πράξη της επιστροφής. Κουβαλάει οργανικά μέσα της το «άλγος», τον πόνο της μακροχρόνιας απουσίας, τη σπαρακτική προσμονή για το ασφαλές καταφύγιο, την άσβεστη επιθυμία της επανένωσης με τις ρίζες.
Το μέγεθος αυτού του συναισθηματικού σεισμού ξεπέρασε τα ειωθότα, ακούμπησε στην ίδια τη θεσμική έκφραση ενός Συλλόγου όπως ο Παναθηναϊκός, με την ΠΑΕ την ίδια να υπερβαίνει τα αυστηρά στεγανά των επιμέρους τμημάτων και να αποδεικνύει την οργανική ενότητα. Αναρτήθηκε και κοινοποιήθηκε άμεσα σε όλα τα επίσημα δίκτυα το απόλυτο καλωσόρισμα που παραπέμπει στο διαχρονικό ρητό του Παύλου: «ο Παναθηναϊκός είναι ένας και αδιαίρετος».
Τα λόγια είναι του ίδιου του Σέρβου από ένα παλαιότερο, εμβληματικό του ξέσπασμα: «Hey, you play in Panathinaikos, you are starting for Panathinaikos. Can you imagine? Can you imagine?»
Αυτό το μήνυμα δεν αποτελεί μια τυπική κίνηση επικοινωνιακής αβρότητας ή μια άκρως στρατηγική κίνηση marketing. Είναι η θεσμική, αδιαπραγμάτευτη αναγνώριση ότι ο Ομπράντοβιτς δεν είναι απλώς ένας προπονητής. Είναι ένας πυλώνας της ίδιας ιδέας, το ζωντανό DNA ενός οργανισμού που έμαθε να τρέφεται από το τελευταίο εναπομείναν συναισθηματικό φορτίο του σύγχρονου αθλητικού business, απογυμνώνοντας το γεγονός από την αμιγώς αθλητική, τεχνοκρατική του διάσταση.
Όλα τα χρόνια που μεσολάβησαν από την αποχώρησή του υπήρξαν μια περίοδος βίαιης ενηλικίωσης για τον Σύλλογο. Ο Παναθηναϊκός αναγκάστηκε να πορευτεί στην έρημο της εσωστρέφειας, να διαχειριστεί την απώλεια της κυριαρχίας του, να παλέψει με τα δικά του φαντάσματα σε ένα ευρωπαϊκό μπάσκετ που άλλαζε με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.
Σε μια εποχή που ο αθλητισμός παραδίδεται ολοένα και περισσότερο σε στείρα μηδενικά σε συμβόλαιο, σε επενδυτικά funds και σε μια ψυχρή, εταιρική λογική που συχνά αγνοεί το θυμικό και τον ρομαντισμό, η απουσία μιας συγκολλητικής ουσίας με το «τότε» φάνταζε ακόμα πιο ηχηρή.
Ο Ομπράντοβιτς εκπροσωπεί μια εποχή πάθους, εμμονής στη λεπτομέρεια, αδιαπραγμάτευτης πίστης στο σύνολο, συστατικών που μπορούσαν να διαλύσουν οποιονδήποτε προϋπολογισμό ή και τις ίδιες τις τρέλες του Παύλου και του Θανάση.
Κι αυτό είναι το σπουδαιότερο ίσως κεφάλαιο σε αυτή την επική διαδρομή, η ιερή χορδή που δονείται με την επιστροφή του. Η σχέση του με τον αείμνηστο Παύλο και τον «τυφώνα» Θανάση Γιαννακόπουλο.
Δεν επρόκειτο ποτέ για μια συμβατική, ψυχρή σχέση εργοδοτών και εργαζομένου. Ήταν ένας ακατάλυτος δεσμός αίματος, μια βαθιά ανθρώπινη σύνδεση, δομημένη πάνω σε έναν κοινό αξιακό κώδικα τιμής, σεβασμού και ανιδιοτέλειας.
Ο Παύλος ήταν ο Πατριάρχης. Ο άνθρωπος που λειτουργούσε σαν την αδιαπέραστη ασπίδα του Συλλόγου, έτοιμος να απορροφήσει κάθε κραδασμό, κάθε ανορθογραφία της ελληνικής πραγματικότητας, προσφέροντας ασφάλεια και θαλπωρή σαν «πατέρας» όλων. Αυτό το πράγμα έβγαζε, τον ένιωθες συγγενή σου, κοντά σου, δίπλα σου και στις χαρές και στις λύπες.
Και ο Ζέλικο ήταν ο Στρατηγός του. Ο απόλυτος ενορχηστρωτής της τελειότητας στο παρκέ.
Η εικόνα του Παύλου να δακρύζει σαν μικρό παιδί, αγκαλιάζοντας τον Ζέλικο μετά από κάθε ευρωπαϊκό έπος -από τη μυθική νύχτα στη Μπολόνια το 2002 και το απόλυτο ξέσπασμα της Αθήνας το 2007, μέχρι τη μπασκετική συμφωνία του Βερολίνου το 2009 και τη ραψωδία της Βαρκελώνης το 2011- παραμένει το ιερότερο εικονοστάσι της σύγχρονης ιστορίας του Συλλόγου.
Συνεπώς, η επιστροφή του Σέρβου αποτελεί και τον υπέρτατο εν ζωή φόρο τιμής στη μνήμη του Παύλου. Είναι σαν να επιστρέφει για να ανάψει το αόρατο καντήλι της μνήμης, για να συνεχίσει το έργο που ονειρεύτηκαν και έχτισαν μαζί, μετατρέποντας τον Παναθηναϊκό στο απόλυτο ευρωπαϊκό μέγεθος.
Διότι η γιγάντωση του Παναθηναϊκού πανευρωπαϊκά φέρει ανεξίτηλη την υπογραφή του Ομπράντοβιτς. Δεν είναι οι ευρωπαϊκοί τίτλοι υπό την καθοδήγησή του το ζήτημα. Είναι η εγκαθίδρυση μιας κουλτούρας νικητή που μόνο ιερά τέρατα του αθλητισμού έχουν κατορθώσει να υποστηρίξουν. Ο Ομπράντοβιτς παρότι ήρθε ως ήδη επιτυχημένος και πολυνίκης, άλλαξε τον ρου της ευρωπαϊκής μπασκετικής ιστορίας. Εφάρμοσε τη διανόησή του με μεθοδικότητα επιστήμονα και ένταση οπαδού. Γιατί το πιο μαγικό στοιχείο απ’ όλα ήταν η βαθιά διασύνδεσή του με το κοινό, ο συναισθηματικός δεσμός που χτίστηκε με φυσικό τρόπο και μετέτρεψε το ΟΑΚΑ σε έναν χώρο σχεδόν μυσταγωγικό, όπου κάθε αντίπαλος γνώριζε πριν καν σκάσει η μπάλα στο παρκέ ότι έχει απέναντι τον «Παναθηναϊκό του Ομπράντοβιτς».
Με τη φλέβα στον λαιμό να χτυπάει, με το χαρακτηριστικό μελιτζανί χρώμα στο πρόσωπο να μαρτυρά την απόλυτη έκκριση αδρεναλίνης, με την οργή να ξεχειλίζει μετά από ένα αμυντικό λάθος ακόμα κι όταν η ομάδα προηγούνταν με είκοσι πόντους διαφορά, ο Ομπράντοβιτς δίδαξε ότι η κορυφή δεν είναι τελικός προορισμός, αλλά μια αέναη, εξαντλητική διαδρομή χωρίς την παραμικρή έκπτωση.
Και αυτό ακριβώς συμπυκνώνεται στην εμβληματική φράση που ανάρτησε η ΠΑΕ.
Το «Hey, you play in Panathinaikos, you are starting for Panathinaikos. Can you imagine?» δεν είναι ένα απλό motivational quote που είναι και της μόδας, για να ανεβάσει το ηθικό των παικτών. Είναι η ωμή υπενθύμιση της αίσθησης καθήκοντος.
Κουβαλάει το βάρος μιας ολόκληρης ιστορίας, απαιτεί από τον αθλητή να κατανοήσει πλήρως το προνόμιο αλλά και το τεράστιο βάρος της φανέλας που φοράει. Επιζητά την υποταγή του «εγώ» στο «εμείς». Στην αρχαία Ελλάδα, η επιδίωξη της δόξας, της τιμής και της υπεροχής ταίριαζε απόλυτα στον ελεύθερο άνθρωπο και οι αθλητές αγωνίζονταν για να εξασφαλίσουν τη θέση τους στην ιστορία, αγγίζοντας όρια ηρωισμού.
Επιτρέψτε μου ωστόσο να θεωρώ ως το πιο συγκινητικό, το πιο βαθύ κοινωνιολογικό διακύβευμα αυτής της επιστροφής κάτι που ξεπερνά τα τρόπαια, τα λάβαρα στην οροφή και τις τακτικές αναλύσεις και ακουμπάει ευθέως στον πυρήνα της διαδοχής. Των γενεών.
Όταν ο Ζέλικο Ομπράντοβιτς περπατήσει ξανά από τη φυσούνα προς τον πάγκο, στις εξέδρες του ΟΑΚΑ θα συναντηθούν, θα αγκαλιαστούν και θα δακρύσουν μαζί τρεις διαφορετικές γενιές ανθρώπων.
Θα είναι εκεί ο παππούς. Εκείνος που είδε τα πρώτα σπέρματα της ομάδας στον ιστορικό, τσιμεντένιο «Τάφο», που βίωσε τα ρομαντικά, ασπρόμαυρα χρόνια της δημιουργίας και νόμισε ότι έζησε το απόλυτο σε εκείνη την πρώτη ευρωπαϊκή έκρηξη στο Παρίσι.
Θα είναι εκεί ο ακόμα πιο τυχερός πατέρας. Που μεγάλωσε, ανδρώθηκε και πανηγύρισε στους δρόμους βιώνοντας την απόλυτη, αδιατάρακτη χρυσή εποχή. Εκείνος που γέμισε τα πούλμαν και αεροπλάνα για τα ευρωπαϊκά ταξίδια, που έκανε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα να μοιάζει με προάστιο της Αθήνας, βιώνοντας από πρώτο χέρι την περίοδο που ο Παναθηναϊκός ήταν ο απόλυτος, αδιαμφισβήτητος δυνάστης του ευρωπαϊκού μπάσκετ. Που είδε την ομάδα του να αντιμετωπίζει και να διαλύει τα μεγαθήρια, χτίζοντας μια αυτοκρατορία σεβασμού.
Και, τελικά, θα είναι εκεί ο γιος και η κόρη. Η γενιά των σημερινών 15ρηδων, 20ρηδων και 25ρηδων. Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στα δύσκολα χρόνια του συλλόγου, στη δίνη της αγωνιστικής φθοράς και της αλλαγής της εποχής, των δεδομένων ανταγωνισμού. Μια γενιά που άκουγε στωικά, αλλά δεν μπορούσε να καταλάβει. Η γενιά δεν είδε ποτέ live τον 3D και τον Μπατίστ να εκτελούν με δεμένα τα μάτια τη χορογραφία του τέλειου pick and roll. Που δεν βίωσε ποτέ τον ωμό ηλεκτρισμό ενός Final Four με τον Ζοτς να διευθύνει την ορχήστρα και τον Φράγκι να σηκώνεται για τρεις.
Αυτά τα παιδιά τρέφονταν μέχρι σήμερα αποκλειστικά με αναμνήσεις άλλων. Με ιστορίες που ανακυκλώνονταν στα οικογενειακά τραπέζια, με ξεθωριασμένα, χαμηλής ανάλυσης βίντεο στο YouTube, με διηγήσεις των μεγαλύτερων που στα αυτιά τους είχαν αρχίσει να ηχούν σχεδόν σαν μυθολογία.
Πρόλαβαν το one-off της παρθενικής σεζόν του Αταμάν και του Ναν, το διάβαζες στα μάτια τους μετά το ανέλπιστο ευρωπαϊκό του ’24, ότι ήθελαν, είχαν ανάγκη να «το ζήσουν». Κι ας είναι όλα πια αλλιώς, κι ας έχει άλλη μορφή το κλειστό, κι ας το πλημμυρίζουν influencers και φαινόμενα της εποχής.
Αυτή η γενιά λοιπόν, έχει πλέον το ιερό, αναφαίρετο «δικαίωμα» στη βιωματική μνήμη. Έχει το προνόμιο να δει με τα ίδια της τα μάτια τι σημαίνει να κάθεται στην άκρη του πάγκου η προσωποποίηση της αθλητικής ιστορικής συνέχειας. Να αντικρίσει έναν άνθρωπο που γνωρίσαμε ως τον πρώτο που δεν αποδέχεται την ήττα ούτε ως σκέψη.
Έχει το δικαίωμα να νιώσει στον αέρα το vibe, τον απόλυτο σεβασμό, την κυριαρχία που εκπέμπει αυτός ο άνθρωπος όταν απλώς περπατάει στο παρκέ του ΟΑΚΑ. Έχει το δικαίωμα να ζήσει το δικό της χειροπιαστό έπος, αποτινάσσοντας οριστικά την επίπλαστη πραγματικότητα. Να φωνάξει το όνομά του με όλη τη δύναμη της ψυχής της, όχι ως νοσταλγικό φόρο τιμής σε ένα ένδοξο παρελθόν που δεν έζησε, αλλά ως δοξασία ενός ζωντανού, παλλόμενου παρόντος.
Σε μια εποχή που τα πάντα γύρω μας τείνουν να μετριούνται αποκλειστικά με followers, με engagement rates, με χορηγικά πακέτα και με στείρους αλγόριθμους που επιχειρούν να ποσοτικοποιήσουν το ανθρώπινο συναίσθημα, η επιστροφή του Ομπράντοβιτς μοιάζει με εκκωφαντική νίκη του ρομαντισμού απέναντι στον σύγχρονο, τεχνοκρατικό κυνισμό.
Είναι το ηχηρό χαστούκι στην εποχή της υπεραπλούστευσης, η απόδειξη ότι ο αθλητισμός, στην πιο αγνή και αυθεντική μορφή του, παραμένει ο κορυφαίος φορέας παραγωγής συναισθημάτων.
Αυτός είναι ο κατεξοχήν τόπος όπου γεννιούνται οι σύγχρονοι ήρωες που δίνουν χρώμα και νόημα στην καθημερινότητά μας, πλάι στα πλαστικά περιβάλλοντα μιας αποστειρωμένης βιομηχανίας θεάματος.
Εκεί όπου ο παίκτης, όσα μηδενικά κι αν φέρει το συμβόλαιό του, οφείλει να αντιληφθεί ότι παίζει για κάτι πολύ μεγαλύτερο από τον εαυτό του, προσεγγίζοντας την αυθεντική αφοσίωση που συναντούσαμε σε φιγούρες του παρελθόντος, όταν η τιμή και η δόξα υπερέβαιναν τα στενά επαγγελματικά όρια. Ακούγονται μελό όλα αυτά, αλλά κάθε ομάδα, κάθε οργανισμός τρέφεται, επιζεί και αισιοδοξεί ακριβώς βασιζόμενος σε αυτά τα στοιχεία.
Είναι κάτι σαν θεματοφύλακας συλλογικής μνήμης, ένας επίδοξος αναμορφωτής της ελπίδας σε έναν οργανισμό που διψούσε για κανονικότητα. Έλειψε καιρό, δοκιμάστηκε σε άλλες πολιτείες, κατέκτησε νέες κορυφές και γκρεμίστηκε από άλλες, αλλά ποτέ, ούτε για ένα δευτερόλεπτο, δεν έπαψε να ορίζει με την τεράστια σκιά του και την αύρα του τα σύνορα του δικού του, αληθινού βασιλείου.
Κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει εάν αυτή η δεύτερη θητεία θα φέρει ευρωπαϊκά τρόπαια ή εάν θα δικαιώσει τις αγωνιστικές προσδοκίες που γεννά το όνομά του. Ίσως αυτό να είναι και δευτερεύον μπροστά στη σημασία της ίδιας της επιστροφής. Γιατί ορισμένες ιστορίες δεν κρίνονται αποκλειστικά από το αποτέλεσμά τους, αλλά ακριβώς από το γεγονός ότι συνέβησαν.
Όπως στη λογοτεχνία έτσι και στη ζωή, οι σπουδαιότερες ιστορίες είναι αυτές της επιστροφής. Ο μεγάλος κύκλος άνοιξε ξανά, έκανε τη δική του, ανεξάρτητη λούπα στο χρόνο, δοκίμασε τις αντοχές όλων, μόνο και μόνο για να κλείσει ακριβώς εκεί που είχε ορίσει εξαρχής το πεπρωμένο. Στο σπίτι του. Εκεί που βαθιά μέσα τους, τον περίμεναν πάντα.
17°
