Ιωάννης Τραυλός: Η ζωή του μεγάλου αρχιτέκτονα και αρχαιολόγου

Γεννημένος στο Ροστόβ της Ρωσίας από Έλληνες γονείς, ο Ιωάννης Τραυλός (1908-1985) έλαβε το δίπλωμα της Ανωτάτης Σχολής των Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου το 1931 και από εκεί ακολούθησε μία αξιοζήλευτη πορεία ζωής, προσφοράς στην Ελλάδα, αφήνοντας ένα ανεκτίμητο έργο σε διαφορετικούς τομείς της αρχαιολογίας και της αρχιτεκτονικής.

Αν και το όνομά του είναι άρρηκτα δεμένο με την Αθήνα και την Ελευσίνα, οι έρευνες και οι εργασίες του καλύπτουν πολλά άλλα μνημεία της ελληνικής αρχαιότητας αλλά και των βυζαντινών και μεσαιωνικών χρόνων. Ουσιαστική ήταν και η ενασχόλησή του με τη νεοκλασική αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα, όπως και η συμβολή του στην αναστήλωση αρχαίων και βυζαντινών μνημείων, καθώς και στην αποκατάσταση ιστορικών κτιρίων της Αθήνας. Ο σχεδιασμός της Ελληνικής Αίθουσας στο Πανεπιστήμιο του Pittsburgh, τα προπλάσματα μνημείων και αρχαιολογικών χώρων, τα ταφικά μνημεία που έγιναν με σχέδιά του και ποικίλες άλλες δραστηριότητες συγκαταλέγονται στο έργο του. Πολυσήμαντη ήταν η προσφορά του Τραυλού στη μελέτη και προβολή των ελληνικών μνημείων.

Με αφορμή τη συμπλήρωση τριάντα πέντε χρόνων από τον θάνατό του, το βιβλίο της αρχαιολόγου και διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Αγγελικής Κόκκου «Ιωάννης Τραυλός. Η ζωή και το έργο του», (Εκδόσεις ΚΑΠΟΝ), μέσα από πλούσιο εικονογραφικό υλικό και σχέδιά του, μας παρουσιάζει με τρόπο άμεσο και απλό τη ζωή του Τραυλού και το πολύπλευρο, επί πενήντα και πλέον έτη, έργο του σε διαφορετικούς τομείς τόσο της αρχαιολογίας όσο και της αρχιτεκτονικής.

Η αρχαιολόγος Αγγελική Κόκκου μιλά για το βιβλίο της «Iωάννης Τραυλός: Η ζωή και το έργο του»

Πώς αποφασίσατε να γράψετε το βιβλίο «Iωάννης Τραυλός: Η ζωή και το έργο του»; Ίσως ήταν ένας φόρος τιμής σε έναν άνθρωπο με τον οποίο δουλέψατε μαζί για πολλά χρόνια; Στις 28 Οκτωβρίου συμπληρώνονται τριάντα πέντε χρόνια από τον θάνατο του Ι. Τραυλού. Δεν αποφάσισα όμως να γράψω το βιβλίο ως «φόρο τιμής». Η έρευνα για τη συγκέντρωση του υλικού και τη συγγραφή του βιβλίου είχε ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια. Έχοντας δουλέψει κοντά του για είκοσι συνεχή έτη, ήταν δύσκολο για μένα να δω τον Τραυλό ως ιστορικό πρόσωπο. Με την πάροδο όμως των χρόνων, πέρα από τις προσωπικές μου μνήμες, συνειδητοποίησα τη σπουδαιότητα του έργου του για την ιστορία της αρχαιολογίας και της αρχιτεκτονικής. Ήμουν άλλωστε ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη με το έργο των παλαιότερων Ελλήνων αρχαιολόγων και αρχιτεκτόνων με την έρευνα που είχα κάνει για τη συγγραφή του βιβλίου μου «Η μέριμνα για τις αρχαιότητες στην Ελλάδα και τα πρώτα μουσεία», που καλύπτει μια μακρά περίοδο (από την εποχή της Τουρκοκρατίας ώς και το 1976). Σ’ αυτό το «πάνθεον» των Ελλήνων επιστημόνων έχει μια θέση και ο Τραυλός και αξίζει το έργο του να καταγραφεί, να μελετηθεί και να γίνει γνωστό στους νεότερους.

Δύσκολη η επιμέλεια ενός τέτοιου βιβλίου; Ανακαλύψατε και πράγματα που δεν ξέρατε για τον Ιωάννη Τραυλό μέσα από τη διαδικασία συγγραφής του βιβλίου; Η συγγραφή του βιβλίου στηρίχθηκε κυρίως στο δημοσιευμένο έργο του Τραυλού (βιβλία και μελέτες σε ελληνικά και ξένα επιστημονικά συγγράμματα), στις προσωπικές μου μνήμες και στα αρχεία  του Τραυλού τόσο για τις επιστημονικές εργασίες του όσο και για τις άλλες δραστηριότητές του. Το αρχείο για τις αρχαιολογικές και αρχιτεκτονικές εργασίες του, μαζί και με τα σχέδιά του (1.639 σχέδια), έχει κατατεθεί από την οικογένειά του στην εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία. Μέσα από το προσωπικό του αρχείο, που μου είχε εμπιστευτεί την καταγραφή του, συμπλήρωσα πολλά στοιχεία που αφορούν κυρίως δραστηριότητες στα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας του.

Ποια θεωρείτε τα πιο σημαντικά του έργα;
Το όνομα του Τραυλού είναι άρρηκτα δεμένο με την Αθήνα και την Ελευσίνα. Το βιβλίο του «Η πολεοδομική εξέλιξις των Αθηνών από των προϊστορικών χρόνων μέχρι των αρχών του 19ου αιώνος», που εκδόθηκε το 1960 (β΄ έκδ. 1993 από τις Εκδόσεις Καπόν), αποτελεί μέχρι σήμερα βασικό εγχειρίδιο για τους μελετητές της αθηναϊκής τοπογραφίας αλλά και για όσους επιθυμούν να γνωρίσουν την ιστορία της Αθήνας. Το ιερό της Ελευσίνας, από τους πιο «δύσκολους» αρχαιολογικούς χώρους, έχει αναδειχθεί μέσα από τις ανασκαφές, τα σχέδια και τις δημοσιεύσεις του, καθώς και με τα δύο προπλάσματα του 6ου π.Χ. και του 2ου μ.Χ. αιώνα που εκτίθενται στο Μουσείο της Ελευσίνας. Ωστόσο, αντικείμενο  των ερευνών του δεν ήταν μόνον ο αρχαίος κόσμος αλλά και ο βυζαντινός και ο νεότερος, όπως μαρτυρούν οι μελέτες του. Για το αναστηλωτικό του έργο μιλούν δύο έργα του στον χώρο της Αρχαίας Αγοράς: η Στοά του Αττάλου και ο βυζαντινός ναός των Αγ. Αποστόλων.

Πιστεύετε πως το έργο και η προσφορά του στην προβολή των ελληνικών μνημείων έχουν αναγνωρισθεί; Το έργο του, ως έναν βαθμό, έχει αναγνωριστεί, ίσως όχι σ’ όλο το εύρος του, τόσο από την πολιτεία όσο και από όσους ενδιαφέρονται και ασχολούνται με ιστορικά και πολιτισμικά θέματα.

Ποιος ήταν ο άνθρωπος Ιωάννης Τραυλός πίσω από τον αρχιτέκτονα; Όσοι ευτύχησαν να τον γνωρίσουν, δεν θα ξεχάσουν την απλότητα, τη σεμνότητα, την καλοσύνη, το ήθος, την ακεραιότητα του χαρακτήρα του και την ορθή του κρίση. Ήταν προσιτός σε όλους και είχε την ικανότητα, με πολύ απλό λόγο, να μεταδίδει τις γνώσεις του. Γι’ αυτό και τον αποκαλούσαν «δάσκαλο» πολλοί από τους νέους αρχαιολόγους και αρχιτέκτονες.

Yπάρχουν σχέδια και για νέα βιβλία από την πλευρά σας; Υπάρχει κάποιο κομμάτι της αρχαιολογίας και αρχιτεκτονικής που δεν έχει αναδειχθεί ή καταγραφεί βιβλιογραφικά όσο θα έπρεπε; Υπάρχουν πολλά θέματα, τόσο στον τομέα της αρχαιολογίας όσο και της αρχιτεκτονικής, που προσφέρονται για έρευνα και μελέτη. Είναι ανεξάντλητη η θεματολογία. Όλοι, με τις πολύχρονες έρευνές μας, έχουμε συγκεντρώσει υλικό που θα μπορούσε σε κάποια στιγμή να δει το φως της δημοσιότητας.