Πόσα χρήματα βγάζει άραγε ένας συγγραφέας;

Στο προηγούμενο σημείωμά μας, είπαμε δυο λόγια για την κάπως αλλόκοτη και σαφώς παράδοξη ιδιαιτερότητα της δουλειάς που κάνει ένας συγγραφέας, ή ας πούμε της ασχολίας του αυτής, ή κατά κύριο λόγο της απλήρωτης εργασίας του, ή όπως αλλιώς επιλέγει να πει κάποιος τη «συγγραφική δραστηριότητα». Με δυο λόγια, ιδού μία περίληψη του χθεσινού κειμένου μας, λακωνική αν θέλετε, ή καλύτερα δίκην ταφικού επιγράμματος:

Το γράψιμο είναι μια δουλειά που δεν μπορεί να στηρίξει οικονομικά σχεδόν κανέναν.

«Σχεδόν»: ναι, κάποιοι μπορούν και ζουν απ’ αυτό. Είναι ελάχιστοι όμως, για την ακρίβεια είναι ένα σχεδόν στατιστικώς ασήμαντο ποσοστό ανάμεσα στο πλήθος των συγγραφέων. Ακόμη και το να βγάλει κανείς ένα μεσαίο εισόδημα αποκλειστικά από τη συγγραφή μυθιστορημάτων —άσε τώρα την ποίηση, το δοκίμιο και άλλα τέτοια ζόρικα πράγματα— είναι εξαιρετικά σπάνιο και τρόπον τινά υπερφυσικά δύσκολο για ΟΛΟΥΣ: ακόμα και για συγγραφείς που εκδίδουν σε μεγάλους οίκους (ναι, ακριβώς έτσι), ή ακόμα και για συγγραφείς που βρίσκονται στις λίστες των μπεστ-σέλερ (ομοίως). Και όχι στην Ελλάδα· δεν υπάρχει κάποιου είδους «ελληνική εξαιρετικότητα» εδώ: σε όλο τον κόσμο το ίδιο συμβαίνει.

Ακόμη και το να βγάλει κανείς ένα μεσαίο εισόδημα αποκλειστικά από τη συγγραφή μυθιστορημάτων —άσε τώρα την ποίηση, το δοκίμιο και άλλα τέτοια ζόρικα πράγματα— είναι εξαιρετικά σπάνιο και τρόπον τινά υπερφυσικά δύσκολο για ΟΛΟΥΣ.

Αυτό βέβαια ίσχυε από πάντα και παντού —εξαιρουμένης της τεχνολογίας, οι εποχές του ανθρώπου μοιάζουν στα πάντα—, αλλά έχει γίνει ακόμη πιο ισχυρή πραγματικότητα τώρα που (1ον) οι συγγραφείς πολλαπλασιάζονται με μεγάλη ευκολία, αφενός, καθώς είναι πλέον πολύ πιο φτηνό να βγάλεις ένα βιβλίο μόνος σου, ακόμη και τζάμπα αν το ανεβάσεις σαν ψηφιακή έκδοση στο Amazon και αλλού, και επειδή, αφετέρου, σου είναι δραματικά πιο εύκολο να πληρώσεις για να σου το βγάλει κάποιος άλλος, καθώς όλοι έχουμε αδιανόητα περισσότερα λεφτά από όσα είχε ο κόσμος σε παλαιότερες εποχές (ξαναλέω: όλοι), και (2ον) βγήκε στο σιργιάνι η λεγεών των συγγραφέων-κονφερασιέ που αφιερώνουν πολλαπλάσιο χρόνο στο μάρκετινγκ του βιβλίου τους από ό,τι στο γράψιμο (σκεφτείτε μία αναλογία 80-20 για να έχετε μια εικόνα του μεγέθους): δεν μπορείς να τα βάλεις πέρα μαζί τους, αν δεν είσαι κι εσύ σαν αυτούς. Αλλά και πάλι: έχει υπολογιστεί πως 1 εκατομμύριο views σε μια ανάρτηση, σε ένα προωθητικό βίντεο κ.τ.π. ισοδυναμεί με μόλις μία (ΜΙΑ) πώληση βιβλίου (στις ΗΠΑ — αλλού είναι κάπως καλύτερα, ίσως το 1 εκατομμύριο να αντιστοιχεί σε δύο πωλήσεις).

Έχει υπολογιστεί πως 1 εκατομμύριο views σε μια ανάρτηση, σε ένα προωθητικό βίντεο κ.τ.π. ισοδυναμεί με μόλις μία (ΜΙΑ) πώληση βιβλίου.

Ακούγεται και είναι εξωφρενικό, ουδεμία αμφιβολία, αλλά μια στάλα πιο εξωφρενικό είναι και το γεγονός πως αυτή τη στιγμή πετάμε στον αέρα, ή τέλος πάντων ταξιδεύουμε στον χώρο, με μια συνδυαστική ταχύτητα άνω των 2 εκατομμυρίων χιλιομέτρων την ώρα, έτσι και σουμάρουμε την ταχύτητα της περιστροφής της Γης γύρω από τον άξονά της, την ταχύτητα της περιφοράς της Γης γύρω από τον Ήλιο, την κίνηση του ηλιακού μας συστήματος στον γαλαξία, και την κίνηση του Γαλαξία στο καλά συγκερασμένο χάος του Σύμπαντος. Πράγμα που με τη σειρά του είναι λιγότερο εξωφρενικό από το καλά μετρημένο ΓΕΓΟΝΟΣ ότι τα λάικ σε μία ανάρτηση για την έκδοση ενός βιβλίου μεταφράζονται σε πωλήσεις μόνο στον ύπνο τού αναρτήσαντος. Και όχι αλλού· πουθενά αλλού: αυτοί που κάνουν λάικ στις οικείες αναρτήσεις ΔΕΝ αγοράζουν το βιβλίο, η στήριξή τους και η όποια σχέση τους με αυτό ως πράγμα αρχίζει και τελειώνει εκεί — στο λάικ. Γιατί; Δεν έχει γιατί. It is what it is.

Όχι: τα βιβλία δεν πουλάνε έτσι γενικά· πουλάνε ΚΑΠΟΙΑ βιβλία. Κατ’ αυτά, ο πιο υγιής στόχος είναι να γράφεις επειδή το αγαπάς, επειδή το ’χεις, επειδή θέλεις να ξεχωρίζεις στις παρέες σου, επειδή θέλεις να ρίξεις αυτόν ή αυτήν ή αυτό στο κρεβάτι —καθώς κανείς δεν αμφιβάλλει ότι το σεξ είναι γενικά καλό πράγμα—, επειδή το θεωρείς κουλ, επειδή είσαι ψώνιο, επειδή δεν θα μας ρωτήσεις κιόλας, και επειδή οτιδήποτε — αλλά όχι να προσπαθείς να μετατρέψεις το γράψιμο (αλήθεια τώρα;…) σε πλήρη και μοναδική επαγγελματική αποκατάσταση. Αυτό είναι τρομερά επικίνδυνο, και —συμπαθάτε μας— επικίνδυνα αφελές. Δεν πιάνει. Δεν θα πιάσει. Ποτέ δεν έπιασε. Όσοι λίγοι τα κατάφεραν είναι μια εξαίρεση, και μόλις ένα μικροσκοπικό ποσοστό τους το είχε βάλει στόχο: στους υπόλοιπους απλώς έτυχε. Και στη ζωή δεν πορευόμαστε με εξαιρέσεις.

Ο πιο υγιής στόχος είναι να γράφεις επειδή το αγαπάς, επειδή το ’χεις, επειδή θέλεις να ξεχωρίζεις στις παρέες σου, επειδή θέλεις να ρίξεις αυτόν ή αυτήν ή αυτό στο κρεβάτι, επειδή το θεωρείς κουλ, επειδή είσαι ψώνιο, επειδή δεν θα μας ρωτήσεις κιόλας, και επειδή οτιδήποτε.

Για τη συντριπτική πλειονότητα των συγγραφέων, παρά ταύτα, τα στοιχεία είναι καταθλιπτικά. Μάλιστα, στις μεγάλες ξένες αγορές ΥΠΑΡΧΟΥΝ τέτοια στοιχεία· και, ναι, είναι καταθλιπτικά. Τύπου, «αυτοκτονία με τη μία».

Στη Βρετανία, αίφνης, σύμφωνα με την Authors Licensing and Collecting Society (ALCS), το μέσο ετήσιο εισόδημα των επαγγελματιών συγγραφέων ανέρχεται στις 10.500 λίρες, σημειώνοντας μία πτώση της τάξεως του 42% από το 2005, οπότε και άρχισαν να μπαίνουν στην εξίσωση οι φτηνές ιδίοις εξόδοις εκδόσεις. Για όσους απασχολούνται αποκλειστικά και μόνο με τη συγγραφή, το διάμεσο εισόδημα το 2022 διαμορφώθηκε στις 16.000 λίρες ετησίως, τη στιγμή που ένας πρωτοδιορισμένος δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο αμείβεται με κάπου 30.000 λίρες τον χρόνο. Παράλληλα, το 10% του συνόλου των συγγραφέων συγκεντρώνει περίπου το 50% του συνολικού συγγραφικού εισοδήματος. Προσοχή, δεν είναι δείγμα ανισότητας αυτό: απλώς έτσι έχουν τα πράγματα. Ίσως αξίζει να σημειωθεί ότι το σύνολο των συγγραφέων που έχουν εκδώσει πάνω από ένα βιβλίο την τελευταία δεκαετία στη Βρετανία είναι 60.000 άνθρωποι.

Για όσους απασχολούνται αποκλειστικά και μόνο με τη συγγραφή, το διάμεσο εισόδημα το 2022 διαμορφώθηκε στη Βρετανία στις 16.000 λίρες ετησίως, τη στιγμή που ένας πρωτοδιορισμένος δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο αμείβεται με κάπου 30.000 λίρες τον χρόνο.

Ας το δούμε λίγο καλύτερα αυτό. Στατιστικά, δεν μπορεί βέβαια να υπολογιστεί με ακρίβεια το μέσο εισόδημα των υπολοίπων 9 στους 10 συγγραφέων, καθώς δεν φτάνουν τα δεδομένα που έχουμε στα χέρια μας: η κατανομή του εισοδήματος στους συγγραφείς δεν είναι γραμμική ούτε κατανέμεται ομοιόμορφα — ακολουθεί μία κλασική αλά Pareto κατανομή: μια χούφτα κορυφαίοι τίτλοι συγκεντρώνουν αναλογικώς τεράστια ποσά, ενώ η εξίσου τεράστια πλειοψηφία κινείται πολύ-πολύ-πολύ χαμηλότερα από τον μέσο όρο. Αν όμως επιχειρούσαμε μια απλή αριθμητική εκτίμηση (υπολογίζοντας με το μυαλό μας ότι τα υπόλοιπα χρήματα θα μοιράζονταν ομοιόμορφα), το 90% των συγγραφέων θα μοιραζόταν το υπόλοιπο 50% των συνολικών εσόδων, πράγμα που σημαίνει ότι το μέσο εισόδημα για καθέναν από αυτούς θα ήταν ίσο με το μισό του γενικού μέσου όρου της αγοράς, αν δεν κάνουμε κάποιο κολοσσιαίο σφάλμα στον συλλογισμό μας καθώς δεν είμαστε και τίποτα μεγάλα μυαλά. Στην πράξη, επειδή η ανισότητα είναι τεράστια, η συντριπτική πλειονότητα αυτού του 90% βρίσκεται πολύ πιο κάτω ακόμα και από αυτόν τον θεωρητικό μέσο όρο…

Στις Ηνωμένες Πολιτείες τώρα, σύμφωνα με την Authors Guild, το διάμεσο ετήσιο εισόδημα των συγγραφέων πλήρους απασχόλησης από τα βιβλία τους είναι 10.000 δολάρια, ενώ με την προσθήκη παράλληλων συγγραφικών δραστηριοτήτων —μιλάμε κάτι σαν καθημερινό 16ωρο, 365 μέρες τον χρόνο: κι εδώ δεν μιλάει κάποια στατιστική υπηρεσία αλλά η πείρα· όλοι στο σινάφι τόσο δουλεύουμε— φτάνει τα 20.000 δολάρια. Για να έχουμε μία σύγκριση, το διάμεσο ετήσιο εισόδημα ενός ανειδίκευτου υπαλλήλου στα Walmart στις ΗΠΑ, που γεμίζει βλαστημώντας δικαίως μέσ’ απ’ τα δόντια του με SPAM τα ράφια επί ένα 8ωρο 5 μέρες τη βδομάδα, κι έχει και τις άδειές του, είναι 30.000 δολάρια. Και πάλι, αυτά τα ποσά (τα 10.000 ή οι 20.000 δολάρια τον χρόνο) αφορούν ώριμες, τεράστιες αγορές, με πολύ μεγαλύτερο αναγνωστικό κοινό (από ποιο; ας πούμε από το δικό μας, που είναι από τα μικρότερα στη δώθε μεριά του σύμπαντος), με ατζέντηδες, με αναπτυγμένη αγορά audiobook, με (επί πληρωμή) πανεπιστημιακές προσκλήσεις για μαθήματα, με (επί πληρωμή) εμφανίσεις σε λογοτεχνικά φεστιβάλ, με (επί πληρωμή) παραδόσεις και διαλέξεις σε εργαστήρια δημιουργικής γραφής κλπ. κλπ.: όλα μέσα.

Το διάμεσο ετήσιο εισόδημα των συγγραφέων πλήρους απασχόλησης από τα βιβλία τους είναι 10.000 δολάρια, όταν το διάμεσο ετήσιο εισόδημα ενός ανειδίκευτου υπαλλήλου στα Walmart είναι 30.000 δολάρια.

Και στην Ελλάδα; Λοιπόν, επειδή έχουμε να πούμε λίγο περισσότερα, προτείνουμε να μιλήσουμε για την όμορφη χώρα μας, κλείνοντας τις σκέψεις μας για το θέμα, στο επόμενο σημείωμα. Stay tuned!

* * *

Η στήλη μας αυτή κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Παρασκευή. Όμως έχουμε κι άλλα! Κάθε Τρίτη πρωί, μας ακούτε στο πόντκαστ για το βιβλίο και την τηλεόραση που κάνουμε με τη Σαπφώ Καρδιακού. Κάθε Σάββατο, βυθιστείτε στο χορταστικό αλμανάκ μας στη Thess Voice. Τις Κυριακές, μιλάμε για το Βιβλίο της Εβδομάδας: μη διαβάσετε μόνο την παρουσίαση, διαβάστε και το βιβλίο! Μη διστάσετε να μας στείλετε μέιλ, αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Σας ευχαριστούμε πολύ.