Weird girl lit: Μια αμφιλεγόμενη λογοτεχνική υποκατηγορία γραμμένη από γυναίκες για γυναίκες

Τον τελευταίο περίπου χρόνο έχει αναδυθεί και έχει αρχίσει να γίνεται ιδιαίτερα δημοφιλής μια υποκατηγορία μυθιστορημάτων και ιστοριών που είναι γραμμένες από γυναίκες και υποτίθεται ότι απευθύνονται σε γυναίκες — η κατηγορία Weird Girl Lit. Οι ιστορίες αυτές, οι οποίες μπορεί να εμπεριέχουν κάτι φανταστικό ή μεταφυσικό, κύριο και κοινό χαρακτηριστικό έχουν γυναίκες πρωταγωνίστριες — ηρωίδες ή αντιηρωίδες — των οποίων ο εσωτερισμός τους γίνεται άγριος και εμμονικός και, βεβαίως, παράξενος. Ουσιαστικά, είναι ιστορίες γυναικών που βγαίνουν εκτός ορίων.

Όπως με τα περισσότερα πράγματα γύρω μας πια, έχει υπάρξει τόσο θετική όσο και αρνητική ανταπόκριση σε όλο αυτό. Όπως με τα πάντα πια, η πόλωση απόψεων προσεγγίζει τα άκρα, και τόσο οι αναγνώστες όσο και οι ίδιες οι συγγραφείς, οι οποίες εντάσσονται — εν αγνοία τους πολλές φορές — σε αυτή την κατηγορία, είτε εξυμνούν και ενστερνίζονται την τάση αυτή είτε τη δαιμονοποιούν ως κάτι μισογυνικό, σεξιστικό, υποτιμητικό ή συντηρητικό.

Τα επιχειρήματα ενάντια σε αυτή την κατηγορία έχουν να κάνουν με το γεγονός ότι, πρώτον, οποιαδήποτε γυναικεία συμπεριφορά αποκλίνει από ένα υποτιθέμενα κοινωνικά αποδεκτό πλαίσιο είναι αυτόματα περίεργη (weird), και άρα μέσα σε αυτό το πλαίσιο υπάρχει ένα μοντέλο του «νορμάλ» από το οποίο ξεφεύγει, και η ηρωίδα αψηφά τις κοινωνικές προσδοκίες.

Δεύτερον, σε όλο αυτό υφίσταται επίσης η τάση να εντάσσονται αυτά τα βιβλία σε συγκεκριμένες κατηγορίες, οι οποίες, όπως και με τα έργα έγχρωμων συγγραφέων ή συγγραφέων που ανήκουν στην ομάδα ΛΟΑΤΚΙ+, βασίζονται στην ταυτότητα του συγγραφέα, κάτι που δεν συμβαίνει σε έργα που έχουν γραφτεί από λευκούς άνδρες.

Τρίτον, ενώ είναι πολλές οι συγγραφείς τέτοιων έργων οι οποίες έχουν αντιληφθεί και εν μέρει ενστερνιστεί την κατηγορία αυτή, υπάρχουν και εκείνες που εναντιώνονται και στη λέξη weird (παράξενο/περίεργο), αλλά κυρίως στον όρο girl (κορίτσι), κάτι που ξανά φαίνεται να βάζει τη «γυναικεία» λογοτεχνία σε μια εντελώς διαφορετική κατηγορία.

Προφανώς γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι αυτή η υποκατηγορία, όπως και αρκετές άλλες, είναι μια στρατηγική μάρκετινγκ των εκδοτικών οίκων, κυρίως επειδή γνωρίζουν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό αναγνωστών και καταναλωτών βιβλίων είναι γυναίκες, και αυτό είναι ένα ακόμα παιχνιδιάρικο «δόλωμα».

Γνωρίζουμε επίσης στατιστικά ότι, ενώ οι γυναίκες αναγνώστριες διαβάζουν έργα συγγραφέων και των δύο φύλων, οι άντρες αναγνώστες προτιμούν σχεδόν πάντα βιβλία που έχουν γραφτεί από άνδρες συγγραφείς. Ενώ έγραφε το βιβλίο της «The Authority Gap», το οποίο κοιτά και εξετάζει τους λόγους για τους οποίους οι γυναίκες εξακολουθούν να μην αντιμετωπίζονται με την ίδια σοβαρότητα όσο οι άνδρες, η Μέρι Αν Σίγκχαρτ ανέθεσε στην εταιρεία ερευνών Nielsen Book Research να διαπιστώσει ποιος διαβάζει τι. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την υποψία της Σίγκχαρτ ότι οι άνδρες ήταν εξαιρετικά απίθανο να διαβάσουν βιβλία γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς.

Πιο συγκεκριμένα, ενώ οι αναγνώστες βιβλίων γραμμένων από άνδρες συγγραφείς είναι περίπου 55% άνδρες και 45% γυναίκες, μόνο το 19% των αναγνωστών βιβλίων που είναι γραμμένα από γυναίκες είναι άνδρες.

Αυτό θεωρώ ότι είναι ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα από αυτό της δημιουργίας μικρών κατηγοριών όπως το Weird Girl Lit, το οποίο θα μπορούσαμε να δούμε και ως μία κατηγορία ιστοριών με ένα συγκεκριμένο — ή μη — μοτίβο, το οποίο μπορεί να ενδιαφέρει ιδιαιτέρως κάποιους αναγνώστες που ψάχνουν κάτι πιο αντισυμβατικό ή ιδιαίτερο ή, ναι, ακόμα και παράξενο.

Έχω διαβάσει κάποια από αυτά τα μυθιστορήματα, τα οποία συχνά εμπεριέχονται σε αυτή τη λίστα, και ναι, όντως είναι πολύ παράξενα, χωρίς αυτό, ως όρος, να φέρει αρνητικό ή θετικό πρόσημο, αλλά να αποτελεί μια απλή περιγραφή του τι πρόκειται να διαβάσεις.

Μια μικρή λίστα τέτοιων μυθιστορημάτων, αν σας ενδιαφέρει, είναι:

• Mona Awad – Bunny (δεν κατάλαβα ποτέ τι έγινε σε αυτό το βιβλίο, αλήθεια)
• Ottessa Moshfegh – My Year of Rest and Relaxation
• Kate Folk – Sky Daddy
• Sophie Kemp – Paradise Logic
• Eliza Clark – Boy Parts (αυτό αξίζει πολύ σε ακουστικό βιβλίο)
• Kat Dunn – Hungerstone
• Julia Armfield – Our Wives Under the Sea (εξαιρετικά creepy, πολύ καλογραμμένο)

Η Μαρί Κράιτσμαν, συγγραφέας και αρθρογράφος για το Literary Hub, έγραψε γι’ αυτό τον προηγούμενο μήνα, λέγοντας ότι, ενώ η κατηγορία αυτή φαίνεται να είναι καινούρια και να δημιουργήθηκε ονομαστικά πρόσφατα, ιστορικά στη λογοτεχνία υπάρχουν πολλά αντίστοιχα παραδείγματα παράξενης λογοτεχνίας από γυναίκες, και όχι, η Σίλβια Πλαθ και οι αδελφές Μπροντέ δεν ήταν αυτές που το ξεκίνησαν. Συνεχίζει δίνοντας μια λίστα έργων που μας εντάσσει στο ανώτερο και ίσως πιο παράξενο ακόμα επίπεδο Weird Girl Lit.

Τέλος, η δική μου προσωπική ένσταση σε όλο αυτό είναι μία. Εάν τέτοιες κατηγορίες γεννιούνται ως ένα «βοήθημα» για τους αναγνώστες να βρουν κάτι συγκεκριμένο που θέλουν ή να ανακαλύψουν κάτι καινούριο, το οποίο ενδεχομένως να μην έχουν ξαναδιαβάσει αλλά μπορεί να τους ενδιαφέρει ή να τους συναρπάσει, τότε, ναι, ας φτιάξουμε 100 τέτοιες. Σε αυτό, όμως, κοιτάμε ουσιαστικά το περιεχόμενο. Την ιστορία, περίεργη ή συμβατική, που βρίσκεται μέσα στο βιβλίο.

Το πρόβλημα για εμένα ξεκινά να υφίσταται όταν η ίδια η ταυτότητα ή το φύλο του συγγραφέα με κάποιον τρόπο αποκλείει ή συμπεριλαμβάνει — άμεσα ή έμμεσα — μόνο μία συγκεκριμένη ή κάποιες κατηγορίες ανθρώπων και αναγνωστών.

Πρέπει να αποφασίσουμε αν θέλουμε να εορτάσουμε, για παράδειγμα, τις γυναίκες συγγραφείς συγκεκριμένα, όταν ταυτόχρονα δεν θέλουμε να υπάρχει αυτή η κατηγορία καν, επειδή αυτό αυτόματα τις βάζει σε ένα οριοθετημένο περιθώριο. Έχει «πεθάνει» ο συγγραφέας, όπως ισχυρίστηκε ο Ρολάν Μπαρτ το 1967, ώστε να δώσει απόλυτη ελευθερία στο έργο καθαυτό και στον αναγνώστη, ή τον βαφτίζουμε απλά αλλιώς και τον βάζουμε σε ακόμα μικρότερα κουτάκια;