Άρης Δεληγιαννίδης: «Το σκοτάδι είναι ένα υπέροχο εργαλείο για να αναδείξεις το φωτεινό»

Αποτελεί προαιώνιο ερώτημα για τον άνθρωπο η ύπαρξη και διάκριση της σκοτεινής του πλευράς. Με το ερώτημα αυτό να γίνεται όλο και πιο επίκαιρο στην εποχή μας, είναι ασφαλές να πούμε πως η πλειοψηφία θέλει να νιώθει και να είναι απομακρυσμένη από το σκοτάδι της, αυτή την ατελή παράλληλη κατάσταση που κινείται μεταξύ των ορίων της συνειδητότητας και του ασυνείδητου. Εξαίρεση αποτελούσαν ανέκαθεν εκείνοι οι καλλιτέχνες και το κοινό τους που μέσα από τις λέξεις, τις απεικονίσεις και τις νότες τους προσέδιδαν μια ξεχωριστή γοητεία στο σκότος, εξευγενίζοντας και κάνοντας το προσιτό, ως ένα σαφές και διακριτό κομμάτι της ανθρώπινης φύσης. Στη λογοτεχνία δε, υπήρχαν πάντα εκείνοι οι συγγραφείς οι οποίοι έπλαθαν ήρωες που λειτουργούν υπό το βάρος της απόγνωσης και της ψυχολογικής κατάρρευσης, σε μια γραφή που κατά έναν ιδιαίτερα γοητευτικό τρόπο ενίσχυε τη συναισθηματική ανθεκτικότητα του αναγνώστη. Ο Άρης Δεληγιαννίδης πιστεύει ωστόσο πως η σύγχρονη πραγματικότητα έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις ιστορίες αυτών των ηρώων.

Καρδιολόγος, κινηματογραφιστής, συγγραφέας του φανταστικού και λάτρης της metal μουσικής. Τέσσερις φαινομενικά ασύνδετες ιδιότητες, που όμως στο μυαλό του Άρη Δεληγιαννίδη αλληλοσυμπληρώνονται και δανείζουν στοιχεία η μία στην άλλη, έχοντας έναν σαφή κοινό παρονομαστή. Την εξερεύνηση όλων αυτών που κρύβονται κάτω και πίσω από τις επιφάνειες. Η μελέτη του σώματος και της πολυπαθούς καρδιάς, το σκοτάδι της ψυχής, ο απόκοσμος πολλές φορές metal ήχος και οι φοβίες του καθενός μας. Αυτό είναι ίσως και το μυστικό της επιτυχίας των σχετικών ειδών λογοτεχνίας και κινηματογράφου, που συνδυάζουν τα χαρακτηριστικά αυτά. Δεν επιδιώκουν να αναδείξουν καινούργιους φόβους για τον αναγνώστη/θεατή, αλλά να τον βοηθήσουν να εξωτερικεύσει ει δυνατόν αυτούς που ήδη βιώνει. Από το 2017 και την «Άλλη Πλευρά του Δικού σου Καθρέφτη», ο συγγραφέας βάζει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι τους απόκληρους, τους εγκληματίες, τους δαίμονες και τις υπόλοιπες δύσμορφες φιγούρες της κοινωνίας. Καλεί έτσι τον κόσμο να κάτσει μαζί, με τους δικούς του ξεχωριστούς φόβους.

Ο Άρης Δεληγιαννίδης μίλησε στην ATHENS VOICE για τη σχέση ανάμεσα στην ιατρική, την τέχνη, το σκοτάδι της ανθρώπινης φύσης, για τη διαδικασία συγγραφικής μιας τρομακτικής ιστορίας, καθώς και την ανάγκη του αναγνώστη να ανακαλύψει και να κατανοήσει τι ακριβώς βρίσκεται «κάτω» και «πίσω» από τις επιφάνειες.

- Καρδιολόγος, λάτρης του metal και ταυτόχρονα κινηματογραφιστής και συγγραφέας του φανταστικού. Πώς συνδέονται τέσσερις φαινομενικά πολύ διαφορετικοί κόσμοι;

Καρδιολόγος είναι το επάγγελμα που επέλεξα. Το metal είναι η παθητική μου ενασχόληση με τις τέχνες, ενώ ο κινηματογράφος και η συγγραφή η ενεργητική διοχέτευση του εαυτού μου σε μικρά κομμάτια δημιουργίας αυτού του κόσμου. Η σύνδεση είναι δυσχερής: από τη μία βρίσκεται η ανάγκη κατανόησης του πώς λειτουργούν τα πράγματα, πώς κινούνται τα γρανάζια. Ο άνθρωπος, το σώμα, η κινούμενη εικόνα, η αφήγηση, το συναίσθημα και άλλα πολλά. Πάντα με συνέπαιρνε ο κόσμος πίσω από την κουρτίνα. Τα υλικά και οι μέθοδοι πίσω από τα αποτελέσματα, όπως λέμε στις μελέτες. Το δεύτερο σκέλος αφορά καθαρά την αγάπη για όσα με ενδιαφέρουν και την ανάγκη να δείχνω συνεχώς το έμπρακτο ενδιαφέρον μου ως προς αυτά.

Ο τρόμος είναι ο ψηφιακός αέρας που αναπνέεις από τη στιγμή που ξυπνάς

- Τι σε γοητεύει τόσο πολύ στη μελέτη της σκοτεινής πλευράς των ανθρώπων;

Με γοητεύει οτιδήποτε θεωρείται ταμπού και προσπαθούμε να το κρύψουμε. Θεωρώ ότι αν το αναδεικνύαμε, θα αναγνωρίζαμε και την ομορφιά αλλά και τη χρησιμότητά του. Είμαστε ένα σύνολο σκέψεων, ιδεών, πράξεων, συναισθημάτων, το ίδιο σημαντικά ως προς τη δημιουργία αυτού που ονομάζουμε εαυτός και δεν πρέπει να αγνοούμε τις σκιερές αποχρώσεις αυτού. Όταν αγκαλιάσουμε το σκοτάδι μέσα μας, τότε θα μπορέσουμε να ονοματίσουμε, να αποδεχτούμε ή μη, να λειάνουμε τις αιχμές και τέλος να αναγνωρίσουμε αυτό το μαύρο είδωλο, ώστε να το αντιμετωπίσουμε για να μπορέσουμε να δούμε το φως που κρύβεται πίσω του. Στην τέχνη δε, το σκοτάδι είναι ένα υπέροχο εργαλείο για να αναδείξει κανείς μέσω της αντίθεσης, τη δύναμη του φωτεινού, του θετικού, του όμορφου.

- Η ιατρική ασχολείται με το ανθρώπινο σώμα, ενώ τα βιβλία σου με την ανθρώπινη ψυχή και δη τις πλέον σκοτεινές πλευρές της. Πόσο σε έχει επηρεάσει η ιδιότητά του γιατρού στον τρόπο με τον οποίο δημιουργείς χαρακτήρες;

Νομίζω σε σημαντικό βαθμό. Η ανάλυση του ανθρώπινου σώματος μέχρι τελευταίου ιστού, κυττάρου, δομικού μορίου αυτού, με έκανε να θαυμάσω την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης αλλά και τη συνέργεια των μύριων στοιχείων προς ένα σκοπό: τη ζωή. Ένιωθα ότι, περνώντας στη θέση του δημιουργού, θα αδικούσα τους χαρακτήρες αν τους στερούσα πολυπλοκότητας και συνέργειας. Έτσι, με αυτόν τον μπούσουλα, επίπεδο-επίπεδο, έραψα αντίστοιχους ψυχικούς ιστούς και κύτταρα για να δημιουργήσουν το αθέατο οικοδόμημα που ζει μέσα στη σάρκα και είναι ικανό τόσο να μεγαλουργήσει όσο και να καταστρέψει.

- Στο «Λουρί της Τρέλας» τίθεται το ερώτημα «θύμα ή θύτης;». Υπάρχει πάντα σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στα δύο; Τόσο στη μυθοπλασία όσο και στην πραγματική ζωή.

Ένα ρητό βγαλμένο από τη λαϊκή σοφία λέει: «Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Πόσες πράξεις καθ' όλα κατακριτέες δεν ενδύθηκαν αυτόν τον καθαγιασμένο σκοπό, για να δικαιολογηθούν στο νου; Το μείζον ζήτημα είναι ότι αυτός ο «αγιασμός», όπως και κάθε τι θρησκευτικό, εμπεριέχει μια έντονη πίστη και άρα υποκειμενικότητα. Το καλό το δικό μου μπορεί να είναι βλαβερό για εσένα. Ακόμα και μια αλτρουιστική πράξη βοήθειας μπορεί να επηρεάζει αρνητικά τρίτους που είτε δεν είχαν προβλεφθεί εξαρχής ή ήταν αυτοί που στον πόλεμο ονοματίζονται γλυκά «παράπλευρες απώλειες». Το θύμα, λοιπόν, κάθε ιστορίας μπορεί να είναι και ο θύτης μιας «παράπλευρης» αφήγησης, όπως και το αντίθετο.

Όταν σκέφτεται κανείς τον παππού να λέει «έλα να σου πω μια ιστορία», πέραν της ζεστασιάς δεν βγάζει και κάτι το τρομακτικό;

- Η «Δεισιδαιμονία» χρησιμοποιεί ένα ελληνικό χωριό, το καφενείο, το νεκροταφείο, την εκκλησία, τον παππού και έναν παλιό οικογενειακό χώρο για να χτίσει τον τρόμο. Κολλάει το ελληνικό τοπίο άραγε σε μια ιστορία τρόμου και φανταστικού; Υπάρχουν μέρη και χωριά εκεί έξω που αποτέλεσαν έμπνευση;

Μα φυσικά! Το χωριό είναι ένα χωρικό σύμβολο που σχετίζεται με έννοιες όπως η οπισθοδρομικότητα, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, η έντονη πίστη στα θεία, στη μοίρα, σε δεισιδαιμονίες και δοξασίες, όπως επίσης και μια νοητική σύνδεση με σφαίρες πέραν του απτού και του ορθολογιστικού. Όλα αυτά συνθέτουν το ιδανικό τοπίο για να στηθεί μια ιστορία τρόμου. Εκτός αυτού, οι ντοπιολαλιές, η αραιή οικοδομική ύφανση όπως και η ερήμωση αυτής, οι παραξενιές και οι προκαταλήψεις, τα μυστικά, τα υπόγεια και τα σεντούκια, οι συνδέσεις με τις ρίζες των οικογενειακών δέντρων, οι σόμπες και τα ασπρόμαυρα πορτρέτα, χιλιάδες λεπτομέρειες που αποτελούν έμπνευση και υλικά μιας όμορφης και σκοτεινής ιστορίας. Όταν σκέφτεται κανείς τον παππού να λέει «έλα να σου πω μια ιστορία», πέραν της ζεστασιάς δεν βγάζει και κάτι το τρομακτικό; Άλλωστε, το ίδιο έκαναν και τα παραμύθια κάθε λαϊκής παράδοσης.

- Ο τίτλος «Ανθρώπινα Ομοιώματα Τυλιγμένα στις Μαύρες Φλόγες» είναι ιδιαίτερα εικαστικός. Τι συμβολίζουν για εσένα οι «μαύρες φλόγες»;

Οι μαύρες φλόγες είναι ό,τι αντιτίθεται στην ανθρώπινη εξέλιξη. Ό,τι παραμορφώνει και καταβροχθίζει στο πέρασμά του υλικά, σάρκα και ψυχή. Είναι η φωτιά, απενδυμένη της ζέστης, του φωτός και της χρηστικότητάς της. Είναι η σκοτεινή λαίλαπα στην οποία ζούμε και με όπλα φτιαγμένα από κερί πρέπει να αντισταθούμε και να τα καταφέρουμε. Το ψυχικό σθένος του καθενός, η μοναδική ασπίδα.

- Η «Σκονισμένη Πόλη» φαίνεται να απομακρύνεται από τον πιο άμεσα αναγνωρίσιμο ελληνικό χώρο και να δημιουργεί έναν δικό του, άχρονο και αχαρτογράφητο κόσμο. Πώς ακριβώς γεννήθηκε η Μάρανθος;

Μετά την «Δεισιδαιμονία», είχα την ανάγκη να απομακρυνθώ από το εδώ και το τώρα. Ήθελα να συνοψίσω όλα όσα έχω πει στα τέσσερα πρώτα βιβλία, όσα πιστεύω και όσα στο τέλος είμαι, και να τα τοποθετήσω σε ένα προσωπικό, ιδεατό πάνθεον. Έτσι δημιούργησα ένα μέρος που να είναι κυρίως αίσθηση και ατμόσφαιρα, παρά τόπος. Εκεί λαθροβιούν όλες οι σκονισμένες υπάρξεις, προσπαθώντας να αναπνεύσουν ελευθερία εκεί που βασιλεύουν η σκουριά και οι αλυσίδες. Η παρομοίωση με την κάθε πόλη, κάθε λαό, κάθε δυνάστη προφανής, αλλά η διαδρομή είναι που αναδεικνύει μια ακτίνα αισιοδοξίας κάτω από τα αλλεπάλληλα στρώματα σκόνης.

- Πες μας τέσσερις αγαπημένους συγγραφείς και αντίστοιχα τέσσερα αγαπημένα βιβλία για το είδος που υπηρετείς.

Ωραία, πάμε με τα σίγουρα: Thomas Ligotti- «Teatro Grottesco», Franz Kafka - «Άπαντα» και Edgar Allan Poe - «Άπαντα». Τώρα, για το μπαλαντέρ που πρέπει να κλείσει την τετράδα, θα έλεγα κάτι από Dino Buzzati - «Η Έρημος των Ταρτάρων», Matthew Lewis - «Ο Μοναχός», Cormac McCarthy - «Ο Δρόμος», Ray Bradbury και George Orwell και σταματάω κάπου εδώ προτού τα 4 γίνουν 40...

- Το metal είναι μια μουσική που συχνά αγγίζει τον τρόμο, τη μυθολογία, τη φαντασία και το υπερφυσικό, καθώς και τον θάνατο. Υπάρχει κάποιο metal συγκρότημα ή συγκεκριμένο άλμπουμ που αισθάνεσαι ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει ως soundtrack για τα βιβλία σου;

Να πω ότι το να εμβαθύνει κανείς διαβάζοντας, ενώ ταυτοχρόνως ακούει πολύπλοκη μουσική, νομίζω αποτελεί αχρείαστη υπερφόρτωση για τον εγκέφαλο. Γι' αυτό πιστεύω ότι τα κλασικά soundtrack είναι μάλλον καλύτερη επιλογή, αν και όχι προσωπικά αγαπημένη. Αντ' αυτού, λοιπόν, θα προτείνω τη σειρά «Legend» των Saviour Machine, που αν και θρησκευτικού περιεχομένου, μιας και μελοποιεί την Αποκάλυψη του Ιωάννη, ταιριάζει απόλυτα στον τομέα του δυστοπικού, του ανοίκειου, του τρομακτικού αλλά συνάμα λυτρωτικού. Ένα ακόμα άλμπουμ που θα μου άρεσε να παίζει λόγω πολυπλοκότητας της μουσικής, αλλά και στιχουργικής λυρικότητας, είναι το «The Fragile Art of Existence» των Control Denied. Μιλώντας για λυρικότητα, σίγουρα και το «Craft» των Soul Cages θα λειτουργούσε πολύ καλά, όμως μπαίνουμε πάλι σε ατέρμονα μονοπάτια αναφορών.

- Πόσο διαφορετικός είναι ο συγγραφέας και άνθρωπος Άρης Δεληγιαννίδης του 2027 που έρχεται σε σχέση με το 2017, όταν και ξεκίνησε τη συγγραφή; Πού έγκεινται αυτές οι αλλαγές;

Αυτό μάλλον πρέπει να το απαντήσει κάποιος από τους γύρω μου. Εγώ έναν Άρη ξέρω από τα 3-4 του και τον ίδιο συναντάω μέχρι σήμερα. Σε σχέση με την πραγματικότητα, την κοινωνία και τις περισσότερες έννοιες, δεν νομίζω πως έχω αλλάξει τα τελευταία 10 χρόνια. Ίσως η οικογένεια, η ευθύνη, ο χρόνος και η φθαρτότητα να έβαλαν το χεράκι τους λίγο πιο έντονα στον εγκέφαλό μου, αλλά όχι κάτι δραματικό. Νομίζω η ενεργητική προσπάθειά του να μείνω όσο πιο κοντά στα 18 ίσως αποφέρει καρπούς. Σε σχέση με τη συγγραφή, αυτό που έχει αυξηθεί σημαντικά είναι το άγχος της μη επανάληψης η οποία για μένα παίζει πρωταρχικό ρόλο σε κάθε έργο.

- Πώς ένα γεγονός στη δουλειά του γιατρού επηρεάζει τη συγγραφή μιας ιστορίας τρόμου; Μήπως το φανταστικό δεν είναι τόσο φανταστικό όσο νομίζουμε;

Δυστυχώς δεν είναι κυρίως η δουλειά ενός ιατρού. Είναι του πολίτη αυτής της κοινωνίας και του ανθρώπου με ενσυναίσθηση, σε αυτή τη μαύρη διεθνή κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Η πραγματικότητα έχει ξεπεράσει σε τρόμο κατά πολύ τα έργα μυθοπλασίας και έχει ανεβάσει τον πήχη για τους εν ενεργεία συγγραφείς σε δυσθεώρητα ύψη. Διαβάζεις δυστοπικά έργα και είναι "παιδική χαρά" σε σχέση με το παγκόσμιο σήμερα. Διαβάζεις πλέον έναν Στίβεν Κινγκ και δεν σου λέει τίποτα, όταν πριν από 30 χρόνια ο κόσμος έχανε τον ύπνο του με τα ίδια έργα. Τώρα όμως έχεις ειδήσεις, κινητό, και social media. Ο τρόμος είναι ο ψηφιακός αέρας που αναπνέεις από τη στιγμή που ξυπνάς. Οπότε, αν υπάρχει κάτι στο οποίο βοηθάει σήμερα το επάγγελμα του γιατρού, δεν είναι η επαφή με τον πόνο, τη φθαρτότητα και τον θάνατο, αλλά η ανθρώπινη προσέγγιση και η επαφή με τον ψυχικό κόσμο των ασθενών, καταπονημένων και σε ανάγκη συνανθρώπων μας.