Tommy Orange, «Εκεί εκεί»: Αποκλειστική προδημοσίευση

Το μυθιστόρημα «Εκεί εκεί» του Tommy Orange (μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια) κυκλοφορεί στις 19 Ιουνίου. Διαβάστε παρακάτω ένα απόσπασμα — μια αποκλειστική προδημοσίευση για την A.V.:

ΤΟΝΙ ΛΟΟΥΝΜΑΝ

Το Δρόμο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στον καθρέφτη όταν ήμουν έξι χρονών. Εκείνη τη μέρα ο φίλος μου ο Μάριο, ενώ κρεμόταν από τα μονόζυγα στην αυλή του σχολείου, είπε, «Γιατί είναι έτσι η μούρη σου;»

Δεν θυμάμαι τι έκανα εγώ. Ακόμα δεν ξέρω. Θυμάμαι αίματα πασαλειμμένα στο μέταλλο και μια γεύση από μέταλλο στο στόμα μου. Θυμάμαι τη γιαγιά μου τη Μαξίν να με ταρακουνάει από τους ώμους στον διάδρομο έξω από το γραφείο του διευθυντή, εγώ να έχω τα μάτια μου κλειστά, κι εκείνη να κάνει αυτόν τον ήχο, αυτό το πσσσσ που κάνει όταν προσπαθώ να δικαιολογηθώ ενώ δεν πρέπει. Θυμάμαι να με τραβάει από το μπράτσο πιο άγρια από ποτέ, κι ύστερα τη σιωπηλή διαδρομή με το αυτοκίνητο ως το σπίτι.

Στο σπίτι πια, μπροστά στην τηλεόραση, πριν την ανοίξω, πρόλαβα και είδα πάνω της τη σκοτεινή αντανάκλαση του προσώπου μου. Ήταν η πρώτη φορά που το έβλεπα. Το πρόσωπό μου, έτσι όπως το έβλεπαν όλοι οι άλλοι. Όταν ρώτησα τη Μαξίν, μου είπε πως η μαμά μου έπινε όταν ήμουν στην κοιλιά της, μου είπε πολύ πολύ αργά ότι έχω εμβρυϊκό αλκοολικό σύν-δρομο. Εγώ το μόνο που άκουσα ήταν Δρόμο, κι ύστερα επέστρεψα μπροστά στη σβηστή τηλεόραση κι έμεινα να την κοιτάζω. Το πρόσωπό μου απλωνόταν σ’ όλη την οθόνη. Το Δρόμο. Προσπάθησα, αλλά δεν κατάφερα να ξανακάνω δικό μου εκείνο το πρόσωπο που είδα εκεί.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν ανάγκη, όπως εγώ, να σκέφτονται τι σημαίνει το πρόσωπό τους. Το πρόσωπό σου στον καθρέφτη ξαναγυρνάει σε σένα, και οι περισσότεροι άνθρωποι ούτε που ξέρουν πια πώς ακριβώς είναι. Αυτό το πράγμα στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού σου δεν το βλέπεις ποτέ, όπως δεν θα δεις ποτέ τον βολβό του ματιού σου με το δικό σου μάτι, όπως δεν θα μπορέσεις ποτέ να μυρίσεις πώς μυρίζεις, όμως εγώ, εγώ ξέρω πώς είναι το πρόσωπό μου. Ξέρω τι σημαίνει. Τα μάτια μου κρεμάνε λες κι είμαι λιώμα, μες στη μαστούρα, και το στόμα μου είναι όλη την ώρα ανοιχτό. Όλα τα τμήματα του προσώπου μου έχουν πολύ χώρο ανάμεσα – τα μάτια, η μύτη, το στόμα, όλα είναι απλωμένα λες και τα πέταξε εκεί πάνω πρόχειρα ένας μεθυσμένος την ώρα που άπλωνε το χέρι για να πιάσει άλλο ένα ποτό. Οι άνθρωποι με κοιτάνε και μετά κοιτάνε αλλού, μόλις δουν ότι τους είδα που με είδαν. Κι αυτό Δρόμο είναι. Η δύναμη και η κατάρα μου. Το Δρόμο είναι η μαμά μου και ο λόγος που έπινε, είναι ο τρόπος που η Ιστορία προσγειώνεται σ’ ένα πρόσωπο, και το πώς τα έχω καταφέρει μέχρι τώρα παρόλο που μ’ έχει γαμήσει από τότε που το ανακάλυψα εκεί στην οθόνη της τηλεόρασης να μου αντιγυρίζει το βλέμμα σαν κανένας γαμημένος εγκληματίας.

Τώρα είμαι είκοσι ενός, που σημαίνει πως άμα θέλω μπορώ να πίνω. Αλλά δεν θέλω. Μου φαίνεται πως ήπια αρκετά όταν ήμουν μωρό στην κοιλιά της μαμάς μου. Μέθαγα εκεί μέσα, ένα μωρό ντίρλα, ούτε καν μωρό, ένα γαμημένο πράμα σαν γυρίνος που κολυμπούσε σε μια κοιλιά, πριζωμένο μ’ έναν σωλήνα.

Μου λέγανε πως είμαι χαζός. Όχι ακριβώς έτσι, δεν λέγανε αυτό, αλλά βασικά κόπηκα στο τεστ ευφυΐας. Ήμουνα στα χαμηλότερα ποσοστά. Στο τελευταίο σκαλί. Η φίλη μου η Κάρεν μού είπε πως υπάρχουν διαφόρων ειδών ευφυΐες. Η Κάρεν είναι η ψυχολόγος μου, κι ακόμα την επισκέπτομαι μια φορά τη βδομάδα εκεί, στο Ινδιάνικο Κέντρο – την πρώτη φορά με στείλανε υποχρεωτικά μετά από το περιστατικό με τον Μάριο στο νηπιαγωγείο. Η Κάρεν μού είπε να μην ασχολούμαι μ’ αυτά που προσπαθούν να μου πουν οι άλλοι σχετικά με την ευφυΐα μου. Είπε πως οι άνθρωποι που έχουν ΦΔΕΑ* είναι σε ένα φάσμα, πως υπάρχει μια μεγάλη γκάμα από ευφυΐες, πως το τεστ ευφυΐας είναι μεροληπτικό, κι εγώ έχω ισχυρή διαίσθηση και μαγκιά, είμαι ξύπνιος εκεί που μετράει, πράγμα που το ήξερα ήδη, αλλά ένιωσα ωραία όταν μου το είπε κι εκείνη, σαν να μην το ήξερα στ’ αλήθεια μέχρι που μου το είπε όπως μου το είπε.

Η εξυπνάδα μου είναι τύπου: ξέρω τι έχουν οι άλλοι στο μυαλό τους. Τι εννοούν όταν λένε πως εννοούν κάτι άλλο. Το Δρόμο μού έμαθε να βλέπω πέρα από την πρώτη εντύπωση που σου δίνουν οι άνθρωποι, να βρίσκω την άλλη που είναι ακριβώς από πίσω. Αρκεί να περιμένεις ένα δευτερόλεπτο παραπάνω απ’ όσο περιμένεις κανονικά, κι αμέσως το πιάνεις, βλέπεις τι έχουν κατά νου. Καταλαβαίνω αν κάποιος από τους γύρω μου πουλάει. Ξέρω το Όουκλαντ. Ξέρω πώς είναι όταν κάποιος θέλει να με πλευρίσει, οπότε ξέρω πότε να διασχίσω τον δρόμο ή να κοιτάω κάτω και να περπατάω χωρίς να σταματήσω. Ξέρω να εντοπίζω και τους χέστηδες. Αυτό είναι το πιο εύκολο. Είναι σαν να το ’χουνε γραμμένο πάνω τους: Έλα βάρα. Με κοιτάνε λες κι έχω κάνει κάποια μαλακία, οπότε κι εγώ πάω και την κάνω όντως τη μαλακία για την οποία με κοιτάνε όπως με κοιτάνε.

Η Μαξίν μού είπε πως είμαι μάγος-γιατρός. Είπε πως άνθρωποι σαν εμένα είναι σπάνιοι, και πως όταν εμφανιστούμε, οι άλλοι πρέπει να ξέρουν ότι φαινόμαστε διαφορετικοί επειδή είμαστε διαφορετικοί. Να το ξέρουν και να το σέβονται. Εγώ πάντως σεβασμό δεν είδα ποτέ από κανέναν, εκτός απ’ τη Μαξίν. Μου λέει πως είμαστε Τσεγιέν. Πως οι Ινδιάνοι έχουν μεγάλη ιστορία με τη γη. Πως όλα αυτά ήταν κάποτε δικά μας. Όλα. Σκατά. Μάλλον δεν είχαν και πολλούς μάγκες τότε. Που αφήσανε τους λευκούς και ήρθαν εδώ και τους τα πήραν όλα έτσι απλά. Το θλιβερό είναι πως όλοι εκείνοι οι Ινδιάνοι μάλλον το ήξεραν πως δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα. Δεν είχαν όπλα να πυροβολάνε. Κι ήταν και οι αρρώστιες. Έτσι είπε η Μαξίν. Μας σκοτώσανε με τη λευκή βρομιά τους και τις αρρώστιες τους, μας διώξανε από τη γη μας και μας πήγανε σε κάποια σκατένια γη όπου μόνο πούτσες μπορείς να καλλιεργήσεις. Καθόλου δεν θα μ’ άρεσε να μας μετακομίζανε από το Όουκλαντ, γιατί το Όουκλαντ το ξέρω απέξω κι ανακατωτά, από το Δυτικό μέχρι το Ανατολικό και το Βαθύ Ανατολικό, με το ποδήλατο και με το λεωφορείο και με το τρένο. Είναι το σπίτι μου. Πουθενά αλλού δεν θα μπορούσα να τα βγάλω πέρα.

Καμιά φορά παίρνω το ποδήλατό μου και τριγυρνάω σ’ όλο το Όουκλαντ μόνο και μόνο για να το βλέπω, να βλέπω τους ανθρώπους, τις διάφορες γειτονιές. Φοράω και τ’ ακουστικά μου κι ακούω MF Doom, και μπορώ να τριγυρνάω όλη μέρα έτσι. Το ΜΦ σημαίνει Μεταλλική Φάτσα. Είναι ο αγαπημένος μου ράπερ. Ο Doom φοράει μια μεταλλική μάσκα και λέει πως είναι κακοποιός. Πριν τον Doom δεν ήξερα τίποτ’ άλλο εκτός από ό,τι έπαιζε το ραδιόφωνο. Κάποιος ξέχασε το iPod του στο λεωφορείο στη θέση μπροστά από μένα. Μόνο Doom είχε. Κατάλαβα πως μ’ άρεσε όταν άκουσα τον στίχο «Έχω πιο πολλή ψυχή από μια τρύπια κάλτσα». Εκείνο που μ’ άρεσε ήταν πως κατάλαβα όλα του τα νοήματα αμέσως, με τη μία. Όταν έλεγε ψυχή εννοούσε πως η τρύπα στην κάλτσα δίνει στην κάλτσα χαρακτήρα, σημαίνει πως έχει φορεθεί κι έχει φθαρεί, της δίνει ψυχή, αλλά είναι και ότι φαίνεται το κάτω μέρος του ποδιού, το μαξιλαράκι, η ψίχα του. Δεν ήταν τίποτα φοβερό, αλλά μ’ έκανε να αισθανθώ πως δεν είμαι χαζός. Αργόστροφος. Το τελευταίο σκαλί. Και με βοήθησε γιατί αυτό που εμένα μου δίνει ψυχή είναι το Δρόμο, και το Δρόμο είναι ένα πρόσωπο φθαρμένο πέρα για πέρα.

* Φάσμα Διαταραχών Εμβρυϊκού Αλκοολισμού (FASD).

* * *

ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: Ο Τόμι Όραντζ, που έχει χαρακτηριστεί ως άξιος διάδοχος του George Saunders, γράφει μέσα από την εμπειρία της αστικής κοινότητας των ιθαγενών Αμερικανών στο Όουκλαντ της Καλιφόρνια. Στο «Εκεί εκεί» μάς μεταφέρει σε αυτή την κοινότητα, καθώς οι ήρωες του μυθιστορήματος προετοιμάζουν έναν εορτασμό της κουλτούρας τους απέναντι στη φτώχεια, τη βία, τον εθισμό και την έλλειψη εκπροσώπησης. Μια πολυφωνική αφήγηση δώδεκα διαφορετικών χαρακτήρων που συμμετέχουν στην οργάνωση της γιορτής στο στάδιο της πόλης. Από νωρίς διαισθανόμαστε ότι κάτι τρομερό πρόκειται να συμβεί εκεί, και μεγάλο μέρος της συναισθηματικής δύναμης του μυθιστορήματος προέρχεται από αυτή την προαίσθηση, αλλά και από τη σύνδεσή μας με τις ξεχωριστές φωνές —ανδρικές και γυναικείες, νέες και ηλικιωμένες— που αναδύονται μέσα από την κοινότητα, καθώς ο χρόνος κυλά αντίστροφα. Όπως συμβαίνει με τη λογοτεχνία στις καλύτερες στιγμές της, η αφήγηση είναι ολοζώντανη και ρεαλιστική αλλά ταυτόχρονα με έναν τρόπο οικουμενική ώστε να αφορά κάθε περιθωριοποιημένη κοινότητα, οπουδήποτε στον κόσμο. Δεν θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ο Tommy Orange γεννήθηκε το 1982 στο Όουκλαντ της Καλιφόρνια. Η μητέρα του είναι λευκή και ο πατέρας του είναι μισός Τσεγιέν και μισός Αράπαχο, δύο φυλές Αυτόχθονων Αμερικανών. Από μικρός, ο Όραντζ ήρθε σε επαφή με την κουλτούρα των Αυτόχθονων Αμερικανών κυρίως μέσω του πατέρα του, ο οποίος μιλούσε τη γλώσσα των Τσεγιέν, και μέσω περιστασιακών επισκέψεων στο σπίτι της οικογένειας του πατέρα του σε έναν καταυλισμό στην Οκλαχόμα. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι δεν τα πήγε καλά στο σχολείο και, στα 20 του, μια δουλειά σε βιβλιοπωλείο τον έκανε να ανακαλύψει το πάθος του για το διάβασμα και το γράψιμο. Η ιδέα για ένα μυθιστόρημα που θα το διηγούνταν πολλές φωνές και θα επικεντρωνόταν σε ένα πάουγουαου με σκηνικό το Όουκλαντ ήρθε στον Όραντζ το 2010, όταν ήταν 28 χρονών. Πέρασε τα επόμενα χρόνια γράφοντας το πρώτο του μυθιστόρημα. Το 2014 έλαβε την υποτροφία MacDowell για καλλιτέχνες και το 2016 απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στις Καλές Τέχνες από το Institute of American Indian Arts στο Νέο Μεξικό. Τελικά, το πρώτο του μυθιστόρημα, το «There There» εκδόθηκε από τον Alfred A. Knopf τον Ιούνιο του 2018. Το βιβλίο άρχισε αμέσως να συγκεντρώνει κριτικές, αναγνώριση και βραβεία. Πολλά μέσα ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων το Time, το National Public Radio, οι New York Times και το Library Journal, συμπεριέλαβαν το «There There» στις λίστες με τα καλύτερα βιβλία του 2018. Το βιβλίο κέρδισε το First Novel Prize από το Center for Fiction το 2018 και το βραβείο Pen/Hemingway ένα χρόνο αργότερα. Το 2019, ήταν φιναλίστ για το Βραβείο Πούλιτζερ στη μυθοπλασία, ενώ κέρδισε το American Book Award. To 2024 κυκλοφόρησε και το δεύτερο βιβλίο του, «Wandering Stars», υποψήφιο για το Booker Prize 2024. Τα τελευταία χρόνια ο Όραντζ διδάσκει δημιουργική γραφή στο Institute of American Indian Arts.