Χρονοστιβάδα: Στέφανος Τσιτσόπουλος και Θανάσης Γεωργίου κάνουν σλάλομ στη μνήμη της Θεσσαλονίκης

Ένας αστείρευτος αφηγητής και ένας διακεκριμένος ντιζάινερ κυκλοφορούν ένα νέο βιβλίο με πρώτη ύλη τη Θεσσαλονίκη, χωρίς να θέλουν να αποδείξουν τίποτα με αυτό πέρα από την αγνότητα της μεταξύ τους χημείας, την ευφυΐα των εμπνεύσεων και την αλήθεια των προθέσεών τους.

Ο τόνος του βιβλίου, ένα αστικό trip-hop ενορχηστρωμένο ώστε να μελοποιεί τα τοπία της μεγαλούπολης με πυρετικούς ρυθμούς που πλησιάζουν τα 120 bpm της πόλης, και άλλοτε επιβραδύνει σε πιο νωχελικό τέμπο, αφήνοντας χώρο στη μελαγχολία και τη νοσταλγία. Από την πρώτη κιόλας παράγραφο, με μια κυκλωτική κινηματογραφική κίνηση, η αφήγηση σε καλεί να αφουγκραστείς τη μυστική καρδιά της Θεσσαλονίκης: πλήθη, περαστικοί, τουρίστες, ταξιτζήδες, τζάνκι, μικροϊστορίες, ένα σύμπαν σε διαρκή ροή, που καταγράφεται με την ακρίβεια ενός ανατόμου και την ευαισθησία ενός ποιητή.

Στην Καμάρα, εκεί όπου «αναρχικοί αναρτούν αγωνιστικά πανό, φοιτηταριάτο (μιλιούνια) περιμένει να ανάψει το πράσινο και να κατηφορίσουν προς Ναυαρίνο για πίτσα, ταξιτζήδες στην ουρά αναμονής κάνουν τσιγάρο, βαλκάνιοι επισκέπτες που φωτογραφήθηκαν στη Ροτόντα έρχονται για να ολοκληρωθεί η σέλφι τουρ στην Εγνατία και τα περιστέρια τέρμα επάνω στο γείσο της Αψίδας κόβουν κίνηση χαλαρώνοντας ή χεζοβολώντας στις κόγχες των διάσημων μαρμάρων της», ο συγγραφέας στήνει το σκηνικό του.

Προχωρώντας πέρα από την επιφάνεια, η «Χρονοστιβάδα» βουτά βαθιά, συνδέοντας το σήμερα με το χθες, διασταυρώνοντας τα έργα και τις ημέρες ενός εξόριστου ρωμαίου ρήτορα ο οποίος έζησε οκτώ μήνες στη Θεσσαλονίκη του 58 π.Χ., με το ραπ φρασεολόγιο της σύγχρονης πόλης όπως τη χαρτογραφούν οι στίχοι του ΛΕΞ, ή με τον Σολομόν Αρούχ, τον Θεσσαλονικοεβραίο μποξέρ που επιβίωσε του Άουσβιτς πυγμαχώντας, ή τον «δικό μας Ζίγκι Στάρνταστ» Σέρο Αμπραχαμιάν, σε μια ελεγεία για τον ξεχωριστό Θεσσαλονικιό μόδιστρο που έσβησε πρόωρα. Υπόψη, τα παραπάνω αποτελούν μονάχα ψήγματα του λογοτεχνικού αυτού εγκωμίου στη δύναμη της παρατήρησης, της φιλοπεριέργειας και μιας μνήμης που ελίσσεται στα σκοτεινά σπλάχνα της πόλης.

45 ιστορίες Θεσσαλονίκης, 45 χαρτογλυπτικές καταπακτές στον χρόνο

Μετά την τριπλέτα μυθιστορημάτων «Ροκ σταρ» (2019), «Τα χλωμά συντριβάνια της Φωκίωνος Νέγρη» (2021) και «Η Ανθούλα Σταυροπούλου στην Εγνατία με νεύρα» (2024), ο Στέφανος Τσιτσόπουλος επιστρέφει στην τέχνη της μικρής φόρμας μέσα από 45 ιστορίες για τη Θεσσαλονίκη που συνοδεύονται από ισάριθμα χαρτογλυπτικά έργα του Θανάση Γεωργίου.

Το βιβλίο που εκδόθηκε μόλις από τις εκδόσεις Επίκεντρο, τιτλοφορείται «Χρονοστιβάδα». Και πολύ σωστά. Κανείς άλλος τίτλος δε θα μπορούσε να συμπεριλάβει την ποικιλότητα των ερεθισμάτων που αισθάνεται κανείς όταν το ξεφυλλίζει. Περιέχει κείμενα από το ανεξάντλητο θησαυροφυλάκιο ημερολογίων του συγγραφέα, τα οποία αναστοχάστηκε και επανεπεξεργάστηκε για τις ανάγκες της έκδοσης, κάποια δημοσιευμένα παλαιότερα στην Athens Voice, άλλα για πρώτη φορά γραπτά.

Το εγχείρημα δεν είναι μόνο λογοτεχνικό. Η «Χρονοστιβάδα» αποκτά μια πιο ολοκληρωμένη σημασία μέσα από τα υπέροχα εικαστικά έργα του Θανάση Γεωργίου, που δημιούργησε 45 χαρτογλυπτικά με κόλλα, ψαλίδι, χρωματιστά χαρτιά και περίτεχνα εφέ, οπτικοποιώντας τις ιστορίες σε κάτι που ανακαλεί ταυτόχρονα ιδιότυπες συνοδευτικές καρτ ποστάλ ή κατάλογο εικαστικής έκθεσης. Τα ρήγματα εντός των κάδρων, «προσομοιάζουν με ρωγμές, περάσματα και καταπακτές που οδηγούν σε ιστορικά βάθη, ώστε ο θεατής να συμμετέχει μυστηριακά σε μια αναγνωστική τελετουργία». Τυπωμένος σε αδρό, ευωδιαστό χαρτί Amber, ο τόμος προορίζεται να ξεκοκαλιστεί και να ρουφηχτεί από τους φετιχιστές των βιβλίων όπως τα άστρα βυθίζονται σε ουράνιες αβύσσους.

Κάθε γωνία της πόλης είναι μια στρώση σε αυτή τη «Χρονοστιβάδα»

Η λέξη «Χρονοστιβάδα» είναι επινόηση των δημιουργών της, λογοπαίγνιο που δεν απαντάται σε κανένα λεξικό. Ο ίδιος ο Στέφανος Τσιτσόπουλος ορίζει τη σημασία της στον πρόλογό του: «Μια ανθολογία επεισοδίων από το χθες, αυτό σημαίνει Χρονοστιβάδα. Είναι λογοπαίγνιο, δεν υπάρχει τέτοια λέξη σε κανένα λεξικό, την επινοήσαμε προκειμένου να περιγράψουμε τη διολίσθηση σε απτές και παλλόμενες μνήμες, μιας και η Θεσσαλονίκη δεν πετά τίποτα από τα χίλια μύρια παρελθόντα της». Ή αλλού: «Ο πλάνητας διαβάτης που περιφέρεται ανάμεσα σε μνημεία και τοπόσημα είναι σαν να κάνει σλάλομ στον χρόνο».

Αυτό ακριβώς είναι το πνεύμα που διατρέχει κάθε μία από τις 45 ιστορίες. Η αστική περιπλάνηση ως πράξη ιστορικής ανακάλυψης, η πόλη ως σώμα που έχει κατασκευαστεί από στρώματα χρόνου, η ματιά του εξασκημένου φλανέρ που αφουγκράζεται τα σινιάλα του παρελθόντος ανάμεσα στα βήματά του. Η «Χρονοστιβάδα» περπατά στην Εγνατία και τη Μελενίκου, στα Λαδάδικα και την Άνω Πόλη, στη Λεωφόρο Νίκης και το Κουλέ Καφέ, με τα αισθητήρια ανοιχτά σε ό,τι οι άλλοι δεν βλέπουν. Από τους δρόμους αυτούς αναδύονται προσωπικότητες, εποχές και συμβάντα που πέρασαν αλλά δεν έφυγαν ποτέ πραγματικά από εδώ.

Οι τίτλοι των ιστοριών δίνουν μια καλή γεύση αυτού του πολυσυλλεκτικού σύμπαντος: «Ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρων στην Καμάρα», «Μεγάλη Πλατεία, εκδοχές πολλές», «Μαύρη η θάλασσα σαν αίμα», «ΛΕΞαλονίκη», «Στα Λαδάδικα των χαμένων παιδιών», «Ο Χο Τσι Μινχ στο Μακεδονικό Μέτωπο». Πρόκειται για ένα πάνθεον προσώπων, ιστορικών, μυθικών, πραγματικών και φανταστικών, που συνυπάρχουν χωρίς ιεραρχία, σαν να ανήκουν όλοι στο ίδιο χρονικό επίπεδο.

Η ίδια η άρση της χρονικής γραμμικότητας συγκαταλέγεται στα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου. Η Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται ως ένα διαχρονικό καλειδοσκόπιο, όπου το παρελθόν, το παρόν και το φαντασιακό συγχωνεύονται. Ο Κικέρωνας μπορεί να συνυπάρχει με τον ΛΕΞ, ο Χέρμαν Μέλβιλ να εμφανίζεται στη Ροτόντα, και ο Καραγάτσης να περπατά στη Λεωφόρο Νίκης. Έστω και αν απέχει από την ιστορική ακρίβεια, πρόκειται για την ποιητική αλήθεια όσων βιώνουν τη ζωή με την ένταση μιας χρονοστιβάδας που σε παρασύρει χωρίς αντίσταση.

Στον πρόλογο του βιβλίου, ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, ένας συγγραφέας που γνωρίζει όσο λίγοι το ειδικό βάρος της Θεσσαλονίκης, θέτει το πλαίσιο με ακρίβεια: «Κανείς δεν μπορεί να συναγωνιστεί τον Στέφανο Τσιτσόπουλο στη γνώση των προσώπων και πραγμάτων της Θεσσαλονίκης – ίσως μόνο μια τεχνητή νοημοσύνη που θα την είχε κατασκευάσει ο ίδιος. Αντίστοιχα κανείς δεν μπορεί να πλησιάσει την εικαστική ευαισθησία, την επινοητικότητα και την τόλμη του Θανάση Γεωργίου – οι δύο Ξανθιώτες αποφάσισαν να ενώσουν τη δύναμη πυρός τους σε αυτό το απολαυστικό βιβλίο». Λίγες ευθύτερες συστάσεις έχουν διατυπωθεί για έργο που επιδιώκει να αποτυπώσει τη βαθύτερη ψυχή μιας πόλης.

Και κάπου εκεί, μέσα σε αυτή την πληθώρα εικόνων και αφηγήσεων, ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ότι η «Χρονοστιβάδα» δεν είναι απλώς ένα βιβλίο για τη Θεσσαλονίκη. Είναι ένα βιβλίο για τον τρόπο που κατοικούμε τις πόλεις, για το πώς οι μνήμες, οι ιστορίες και οι προσωπικές μας διαδρομές συνθέτουν τον χώρο γύρω μας. Είναι ένα βιβλίο για την εμπειρία της περιπλάνησης, του είδους εκείνου που μας επιτρέπει να δούμε τον κόσμο με καθαρότερο βλέμμα.

Είναι ιστορίες που αποδεικνύουν πως η Θεσσαλονίκη είναι ένα «παντοτινό σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης», μια «παράξενη δυτική Μέκκα που καλούσε και καλεί τους πάντες», για να δανειστούμε ξανά από τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη. Είναι επίσης η πιο σημαντική έκδοση του μήνα. Αναζητήστε τη «Χρονοστιβάδα».

(Στέφανος Τσιτσόπουλος & Θανάσης Γεωργίου, Χρονοστιβάδα. 45 ιστορίες για τη Θεσσαλονίκη από λέξεις και χαρτογλυπτική, σελ. 224, εκδόσεις Επίκεντρο)

Χρονοστιβάδα στην 22η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Κυριακή 10 Μαΐου 2026
Περίπτερο 14
Αίθουσα Βαβέλ, Ώρα 19.00
Για το βιβλίο θα μιλήσουν
Στέλιος Αγγελούδης
Δήμαρχος Θεσσαλονίκης
Γιώργος Σκαμπαρδώνης
Δημοσιογράφος – συγγραφέας
Βαγγέλης Λιάκος
Creative director Beetroot design
και οι συγγραφείς του βιβλίου
Στέφανος Τσιτσόπουλος
Δημοσιογράφος – συγγραφέας
Θανάσης Γεωργίου
Γραφίστας art director