Τζόναθαν Κόου: Η απόδειξη της πνευματώδους βρετανικότητας

Η έννοια της «βρετανικότητας» περιλαμβάνει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνδέουν τους Βρετανούς μεταξύ τους και τους διαχωρίζουν από όλους τους υπόλοιπους λαούς. Ενδεχομένως, δεν μπορεί να οριστεί με απόλυτη ακρίβεια. Όμως, όσοι έχουν ζήσει έστω και για λίγο καιρό σε κάποια βρετανική πόλη, ξέρουν καλά περί τίνος πρόκειται, ακόμη κι αν θα επέλεγαν διαφορετικές όψεις για να ξεκινήσουν να την ορίζουν. Αλήθεια, δεν ξέρω πόσοι θα επέλεγαν την «tidy queue of one» στις στάσεις των λεωφορείων, ή το «stiff upper lip», ή την εμμονή με τον Σαίξπηρ και τη βασίλισσα, τα fish and chips ή ακόμη το σαββατιάτικο «football on the big big screen» στις παμπ, για να δώσουν μια πρόχειρη γεύση αυτού του φαινομένου. Ο Τζόναθαν Κόου, εκτός του ότι αναφέρεται συνεχώς στην «britishness», είναι κι ο ίδιος πολύ σημαντικό κομμάτι της.

Η Βρετανία τού θανάτου της βασίλισσας Ελισάβετ και της σύντομης πρωθυπουργίας της Λιζ Τρας, οι ακροδεξιές θέσεις που έχει υιοθετήσει το συντηρητικό κόμμα στην πορεία του, από την εποχή της Θάτσερ μέχρι σήμερα, ο ρόλος που παίζουν τα think tanks και οι ομάδες συμφερόντων, και ταυτόχρονα η γεμάτη χιούμορ, σαρκασμό και «wit» αφήγηση του Κόου, κάνουν (και) το καινούργιο του βιβλίο εξαιρετικό. Την ίδια στιγμή, τρέχει σε πρώτο πλάνο και μια –σχεδόν– αστυνομική ιστορία, που περιλαμβάνει έναν παράξενο φόνο. O Τζόναθαν Κόου έχει τρομακτική αυτοπεποίθηση ως συγγραφέας. Δεν διστάζει να αλλάξει τον αφηγητή συνολικά τέσσερις φορές μέσα στο βιβλίο: Ξεκινάει ως παντογνώστης, περνάει από δύο βιβλία που υποτίθεται ότι έχουν γράψει πρωταγωνιστικά και όχι και τόσο πρωταγωνιστικά πρόσωπα, και καταλήγει σε δύο κοπέλες, που αφηγούνται, κάποιες φορές εκ περιτροπής και κάποιες φορές κι οι δύο μαζί, τη συνέχεια, μέχρι να φτάσουν στη λύση του αστυνομικού αινίγματος. Κι όλα αυτά χωρίς να ανοίξει μύτη: η ροή παραμένει ασταμάτητη, γρήγορη και συναρπαστική, από την πρώτη σελίδα μέχρι την τελευταία λέξη.

Ο Κόου αναζητά τον χαμένο χρόνο και αγωνιά να τον ξανακερδίσει με τους όρους του Προυστ: «Όμως βλέπετε, αυτή είναι η δύναμη του γραπτού λόγου. Σημαίνει πως τίποτα δεν ξεχνιέται ποτέ. Η συγγραφή σταματά το πέρασμα του χρόνου. Εν τέλει αυτός είναι ο μοναδικός λόγος που γράφει κάποιος». Ένα ακόμη είδος νοσταλγίας που εμφανίζεται στα γραπτά του. Αλλά υπάρχει κι ακόμη μία: η anemoia. Ο Κόου χρησιμοποιεί τον όρο αυτό που προέρχεται από το βιβλίο του Τζον Κένιγκ «The Dictionary Of Obscure Sorrows», του 2021. Ο Κένιγκ δημιουργεί ονόματα για μερικές από τις θλίψεις που βιώνει ο άνθρωπος του σημερινού κόσμου και δεν έχει καταφέρει ακόμα κανείς πριν από αυτόν να ονομάσει. Anemoia «είναι η νοσταλγία για μια εποχή πριν από τη γέννησή μας». Προέρχεται από τη σύνδεση των ελληνικών λέξεων «άνεμος» και «νους». Ακούγεται κάπως αυθαίρετο, αλλά αυθαίρετος δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο δημιουργείται κάθε λέξη; (Αναζήτησα το λεξικό και το διαβάζω μετά μανίας τις τελευταίες μέρες.)

Ο Τζόναθαν Κόου παρακολουθεί φανατικά την progressive σκηνή του Canterbury, δηλαδή ακούει συγκροτήματα όπως οι Soft Machine, οι Caravan, οι Matching Mole και πολλοί ακόμα. Όμως στο βιβλίο αυτό βάζει σε κεντρική θέση την μπαλάντα του 17ου αιώνα «Lord Randall», ένα τραγούδι που δημιουργήθηκε στα σύνορα της Αγγλίας με τη Σκωτία, τραγουδήθηκε σε δεκάδες εκδοχές και εκτυλίσσεται μέσα από τη στιχομυθία μιας μητέρας κι ενός γιου, ο οποίος πρόκειται να πεθάνει από το δηλητήριο που του έδωσε η αγαπημένη του. Πρόκειται για το τραγούδι που ενέπνευσε τον Μπομπ Ντίλαν ώστε να δημιουργήσει το «A Hard Rain’s A-Gonna Fall», αλλά ενδεχομένως και το «It’s Allright Ma».

Ο Κόου είναι ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της Βρετανίας. Μία από τις πιο σημαντικές σύγχρονες πηγές για να κατανοήσει κανείς την αγγλική πολιτική κατάσταση –ενδεχομένως και την ιστορία– αυτής της χώρας. Είναι ο συγγραφέας που μπορεί να δείξει με τον πιο πνευματώδη (witty) τρόπο τι σημαίνει «βρετανικότητα», από τα πιο σύνθετα μέχρι τα πιο απλά. Για να φέρω τη συζήτηση στην πατρίδα μου, το Bristol, δεν υπάρχει καθαρότερη όψη της «βρετανικότητας» από το να υποστηρίζεις τη Bristol Rovers αντί για τη Bristol City.