Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα μοιράζεται τα βιβλία που επηρέασαν το «Megalopolis»

Ενώ μετράμε αντίστροφα τις μέρες που απομένουν μέχρι την αθηναϊκή πρεμιέρα της επικής ταινίας επιστημονικής φαντασίας, «Megalopolis», στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, στις 11 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο του 30ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας, ο σκηνοθέτης Φράνσις Φορντ Κόπολα μίλησε στο περιοδικό New Yorker για τις λογοτεχνικές του επιρροές γενικότερα και μοιράστηκε με το αναγνωστικό κοινό τη λίστα με τα βιβλία που ενέπνευσαν την κεντρική ιδέα και διαμόρφωσαν το σενάριο της νέας του ταινίας. Το «Megalopolis» λαμβάνει μεν χώρα σε μια δυστοπική Νέα Υόρκη του μέλλοντος, όμως η ιστορία που αφηγείται έχει τη βάση της στην αρχαία Ρώμη και ο χαρακτήρας του πρωταγωνιστή Άνταμ Ντράιβερ έχει ως πρότυπο τον Ρωμαίο πολιτικό του 1ου αιώνα π.Χ., Λεύκιο Σέργιο Κατιλίνα, που συνωμότησε για να καταλάβει τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, αλλά απέτυχε. Ο χολιγουντιανός σκηνοθέτης (του οποίου οι ταινίες συχνά βασίζονται σε βιβλία), αναφέρθηκε σε συγγραφείς από τη Βιρτζίνια Γουλφ, που ερευνά τη συναίσθηση και την αντίληψη σε έργα της όπως το «Μέχρι τον φάρο» (1927), μέχρι τον Ντέιβιντ Γκρέμπερ και τον Ντέιβιντ Γουένγκροου, που στο βιβλίο τους «Η αυγή των πάντων» (2021) αποκαλύπτουν την κρυφή ιστορία των πρώιμων κοινωνιών. Τα βιβλία, πάντως, που επηρέασαν τον Κόπολα περισσότερο στη δημιουργία της συγκεκριμένης ταινίας, ήταν τα παρακάτω:

«Το όνειρο της κόκκινης κάμαρας ή η ιστορία της πέτρας» (1791), του Τσάο Χσούε-τσίν (μτφρ. Έλλη Λαμπρίδη, Εκδόσεις Gutenberg)
Το κλασικό έργο του Τσάο Χσούε-τσίν, από τα τέλη του 18ου αιώνα, επηρέασε τον σκηνοθέτη του «Megalopolis» με παρόμοιο τρόπο που τον επηρέασε και το έργο του Μαρσέλ Προυστ. «Ένα πράγμα που δανείστηκα [από το βιβλίο] είναι ότι όταν το διαβάζεις, δεν βρίσκεσαι μόνο μέσα στην ιστορία, αλλά και στα όνειρα των χαρακτήρων». Το βιβλίο, που εναλλακτικά αποκαλείται και ως «Η ιστορία της πέτρας», πραγματεύεται την ιστορία μιας εύπορης και σεβαστής οικογένειας στην Κίνα της εποχής, της οποίας η κόρη γίνεται σύντροφος του αυτοκράτορα. Ο γιος της οικογένειας, που είναι και ο πρωταγωνιστής της ιστορίας και βασίστηκε στις εμπειρίες του ίδιου του συγγραφέα, είναι ένα αγόρι που μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον γεμάτο από κορίτσια, τα οποία θεωρεί τόσο υπέροχα που αποφασίζει πως πρέπει να μείνουν στην ιστορία.

«Δώδεκα εναντίον των Θεών: Η Ιστορία της Περιπέτειας» (1929), του Γουίλιαμ Μπολίθο (Diversion Books)
Το βιβλίο αυτό του Νοτιοαφρικάνου δημοσιογράφου και συγγραφέα Γουίλιαμ Μπολίθο (που βρίσκεται και στη λίστα με τα αγαπημένα του μεγιστάνα Ίλον Μασκ), μιλάει για δώδεκα χαρακτήρες από την παγκόσμια ιστορία που αψήφησαν τα δεδομένα της εποχής τους, από τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Μωάμεθ, μέχρι τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Γούντροου Ουίλσον και τη μητέρα του σύγχρονου χορού, Ισιδώρα Ντάνκαν. Ένας από αυτούς τους χαρακτήρες είναι και ο Ρωμαίος πολιτικός Κατιλίνας, πράγματα για τη ζωή και τη δράση του οποίου γνωρίζουμε μέσα από τα γραπτά του Κικέρωνα και του Σαλούστιου.
«Αφού ο Κατιλίνας βγήκε χαμένος από αυτή την συμπλοκή, τον παρουσιάζουν ως κακό», είπε χαρακτηριστικά ο Κόπολα. «Διαβάζοντας όμως το βιβλίο, σκέφτηκα πως ο Κατιλίνας δεν έγραψε την ιστορία. Τι κι αν ήταν κάποιος που θα είχε καταφέρει κάτι υπέροχο, αλλά αυτό που συνήθως συμβαίνει συνέβη και τότε — οι παραδοσιακές δυνάμεις αποσιώπησαν την πρωτοποριακή του ιδέα;» Χρησιμοποιώντας αυτό το κόνσεπτ ως σημείο εκκίνησης, ο σκηνοθέτης ανέπτυξε τον χαρακτήρα του Σέζαρ (που υποδύεται ο Άνταμ Ντράιβερ) δανειζόμενος επιμέρους στοιχεία από τη βιογραφία του Νεοϋορκέζου πολιτικού Ρόμπερτ Μόουζες και του Γερμανού αρχιτέκτονα και ιδρυτή του Μπάουχαους Βάλτερ Γκρόπιους.

«Directors on Directing: A Source Book of the Modern Theatre» (1963), των Τόμπι Κόουλ και Έλεν Κριτς Σινόι (Allegro Editions)
Από τη λίστα με τα βιβλία που επηρέασαν τον Κόπολα σε αυτό το πρότζεκτ, δεν θα μπορούσε να λείπει και ένα βιβλίο θεωρίας του κινηματογράφου. Ο Τόμπι Κόουλ και η Έλεν Κριτς Σινόι συνθέτουν ιδέες και γραπτά από δεκάδες σκηνοθέτες για να μιλήσουν για την τέχνη της σκηνοθεσίας και της αφήγησης γενικότερα. «Οτιδήποτε πραγματικά σημαντικό έχει γραφτεί επάνω στο θέμα της αφήγησης, προέρχεται από τους Έλληνες» εξηγεί ο Κόπολα. «Ύστερα, αντιπαραβάλλεις αυτά με τον Ζαν-Λυκ Γκοντάρ, που είπε ότι κάθε ταινία πρέπει να έχει αρχή, μέση και τέλος, αλλά όχι απαραίτητα με αυτή τη σειρά». Το κείμενο από το συγκεκριμένο βιβλίο που φάνηκε πιο χρήσιμο στον σκηνοθέτη είναι ένα άρθρο του Ηλία Καζάν, που αφορά την προσέγγισή του στο «Λεωφορείον ο Πόθος» (1951), μια ταινία που επηρέασε τον Κόπολα βαθύτατα.

«Η κύλιξ και το ξίφος» (1987), της Ριάν Άισλερ (μτφρ. Καρίνα Λάμψα, Εκδόσεις Γλάρος)
Το βιβλίο αυτό της Ριάν Άισλερ αναλύει τη θεωρία της για το πώς, ενώ για πάρα πολλά χρόνια επικρατούσαν οι μητριαρχίες, ξαφνικά οι κοινωνίες των ανθρώπων άρχισαν να αποκτούν ολοένα και περισσότερο πατριαρχικό χαρακτήρα. H Αυστρο-αμερικανή επιστήμονας και συγγραφέας τοποθετεί την τομή αυτή στην ιστορία την ίδια περίοδο που τα άλογα άρχισαν να χρησιμοποιούνται για τις μετακινήσεις των πληθυσμών. Όταν οι λαοί έφταναν σε μια περιοχή έφιπποι ήταν, σύμφωνα με την Άισλερ, πιο εύκολο να υποτάξουν μια κοινότητα, επιδεικνύοντας αυτή τους την υπεροχή. Ο Κόπολα λέει πως του βγάζει νόημα ότι διαφορετικά θα είχαμε ακόμα μητριαρχικές κοινωνίες: «Νομίζω πως οι γυναίκες διοικούν καλύτερα. Οι γυναίκες είναι πολύ πιο λογικές και συνεργάσιμες —δίνουν ζωή. Ακόμα και στη σύγχρονη εποχή, αν δεις τις κυβερνήσεις, υπάρχει η Άνγκελα Μέρκελ, η Σάνα Μάριν, η Τζασίντα Άρντερν. Γι αυτό θέλω μια γυναίκα για Πρόεδρο της Αμερικής».

«Οι εκλεκτικές συγγένειες» (1809), του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (μτφρ. Δημοσθένης Κούρτοβικ, Εκδόσεις Κανάκης)
Το κλασικό έργο του Γερμανού πολυμαθή Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, «Οι εκλεκτικές συγγένειες», επηρέασε τον Κόπολα στη συγκεκριμένη ταινία του, εξαιτίας της αφηγηματικής φόρμουλας που χρησιμοποιεί, η οποία αποτελείται από «έναν άντρα, μία γυναίκα, έναν άλλον άντρα και μία άλλη γυναίκα όταν αυτοί συναντιόνται, σαν αποτέλεσμα μιας χημικής αντίδρασης». Έχοντας σκεφτεί πολλές φορές στο παρελθόν να μεταφέρει το συγκεκριμένο βιβλίο στη μεγάλη οθόνη, ο Κόπολα θεωρεί τον Γκαίτε – μεγάλη του επιρροή γενικότερα για πολλούς λόγους. Εδώ, χρησιμοποίησε το απόφθεγμά του: «η αρχιτεκτονική είναι παγωμένη μουσική» και βάσισε πάνω σε αυτό μια σκηνή στο «Megalopolis», όπου η Τζούλια (Νάταλι Εμάνουελ) λέει στον Σέζαρ (Ντράιβερ) ότι εκείνος την έμαθε πως «η Τέχνη είναι ελεγχόμενος χρόνος». Η ιδέα αυτή είναι κάτι που, όπως είπε ο σκηνοθέτης, τον εκφράζει απόλυτα ως καλλιτέχνη.