Μυθογένεση, Διασυστηματικότητα, Τελετουργία: Ένα βιβλίο για έναν κορυφαίο Ελληνιστή

Ο Καθηγητής Δημήτριος Γιατρομανωλάκης (Demetrios Yatromanolakis) ανήκει στους παγκοσμίως πιο σημαντικούς και επιδραστικούς μελετητές της αρχαϊκής Ελλάδας και της επίδρασής της στην μοντερνικότητα. Διεθνώς γνωστός όχι μόνο για τις ρηξικέλευθες επιστημονικές του μελέτες στους χώρους της αρχαϊκής και κλασικής ελληνικής πολιτισμικής ιστορίας, της αγγειογραφίας και της επιγραφικής αγγείων, της ανθρωπολογίας της επιτελεστικότητας, της μυθολογίας και της τελετουργίας, αλλά και για τις πρωτοποριακές του μεθοδολογικές προτάσεις (όπως, για παράδειγμα, τις έννοιες και τα ερμηνευτικά μοντέλα της μυθογένεσης, της interdiscursivity, και της κοινωνιοαισθητικής), έχει εμπνεύσει με το πολυσχιδές έργο του ερευνητές σε όλους αυτούς τους χώρους και όχι μόνο.

Ο έγκριτος επιστημονικός εκδοτικός οίκος Brill πολύ πρόσφατα —στην σημαντικότερη σειρά του Studies in Intellectual History— εξέδωσε έναν μεγάλο τόμο (περί τις 520 σελίδες) προς τιμήν του διακεκριμένου ελληνιστή, με τον τίτλο Mythogenesis, Interdiscursivity, Ritual: Studies Presented to Demetrios Yatromanolakis. Τον έχουν επιμεληθεί ο πρωτοπόρος Γερμανός αρχαιολόγος, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου και Συνιδρυτής και Συνεκδότης του αρχαιολογικού περιοδικού Hephaistos, Burkhard Fehr, και ο Panagiotis Roilos, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Στον τόμο συμμετέχουν με εκτενή κεφάλαια δεκαοκτώ διεθνώς καταξιωμένοι ερευνητές/Καθηγητές στις επιστήμες της κλασικής αρχαιολογίας, της ανθρωπολογίας, της ιστορίας της τέχνης, της κριτικής θεωρίας και σκέψης, των κλασικών σπουδών —συμπεριλαμβανομένου και ενός εκ των δύο συνεπιμελητών του τόμου (του Burkhard Fehr) και, επιπλέον, ενός νεότερου μελετητή στον χώρο των πολιτικών επιστημών, στην διατριβή του οποίου στις πολιτικές επιστήμες (Τμήμα Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ) πρόσφατα απονεμήθηκε το βραβείο Leo Strauss της Αμερικανικής Εταιρείας Πολιτικών Επιστημών. Οι συμμετέχοντες στον τόμο προέρχονται από πολλές χώρες και σημαντικά Πανεπιστήμια (ΗΠΑ, Μ. Βρετανία, Γερμανία,  Καναδάς, Νορβηγία, Ελλάδα). Αξίζει ενδεικτικά να αναφερθούν τα ονόματα της Elaine Scarry, διακεκριμένης Καθηγήτριας στο Χάρβαρντ, από τις πιο εξέχουσες, μαζί με τον Noam Chomsky, μορφές της αμερικανικής διανόησης σήμερα, μέλους της διάσημης Society of Fellows (Harvard University), της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, καθώς και της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Εταιρείας, του James Faubion, Καθηγητή Ανθρωπολογίας στο Rice, από τους πιο έγκριτους διεθνώς μελετητές του Φουκώ και εισηγητή της «ανθρωπολογίας της ηθικής», του χαλκέντερου αρχαιοελληνιστή, Καθηγητή στην Οξφόρδη, Malcolm Davies, του επιδραστικότατου ελληνιστή David Konstan από το Brown και το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, μέλους της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, του Καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια Brian Rose, Διευθυντή του Αμερικανικού Ερευνητικού Ινστιτούτου στην Τουρκία και πρώην Προέδρου του Αμερικανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, της διαπρεποὐς Καθηγήτριας Ιστορίας Τέχνης, ειδικής στην επoχή του Μ. Αλεξάνδρου αλλά και στην ασσυριακή τέχνη Ada Cohen, και του Wolfgang Asholt, διεθνούς αυθεντίας του ευρωπαϊκού μοντερνισμού και πρωτοπορίας.

Οι μελέτες προς τιμήν του Καθηγητή Δημητρίου Γιατρομανωλάκη καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ερευνητικών πεδίων και θεμάτων και απευθύνονται σε ερευνητές στην αρχαιολογία και την ιστορία της τέχνης, την ανθρωπολογία, την φιλοσοφία, τις κλασικές σπουδές, τις πολιτικές επιστήμες. Εδώ, θα ήθελα να αναφερθώ σε δύο μόνο κεφάλαια, του James Faubion και του Wolfgang Asholt. Συνδιαλεγόμενοι και οι δυο τους με τις ρηξικέλευθες προτάσεις του Γιατρομανωλάκη στην θεωρία και μεθοδολογία της πολιτισμικής ιστορίας, διαφωτίζουν περαιτέρω πτυχές της διεπιστημονικής σπουδαιότητας του έργου του. Ο Faubion διερευνά την «ανθρωπολογία της πρόσληψης» που ο Yatromanolakis προτείνει και αναπτύσσει στο βιβλίο του Sappho in the Making και την συγκρίνει συστηματικά με την μελέτη του παρελθόντος από τον Μισέλ Φουκώ. Ο Asholt υπογραμμίζει την συγκριτική και μεθοδολογική σημασία της έννοιας της «μυθογένεσης», που ο Γιατρομανωλάκης εισάγει στο  βιβλίο του Greek Mythologies, και την εφαρμόζει στους τρόπους με τους οποίους δύο από τους πιο κεντρικούς εκπροσώπους της γαλλικής πρωτοπορίας, ο Λουί Αραγκόν και ο Αντρέ Μπρετόν, προσεγγίζουν την μοντερνικότητα και τις καινούργιες χρονικές και πολιτικές συνθήκες που αυτή επιβάλλει. Πρόκειται για ένα τόμο που αποτίει φόρο τιμής όχι μόνο σε έναν κορυφαίο, παγκοσμίως, ελληνιστή, αλλά και στη διαχρονική διεπιστημονική και θεωρητική επικαιρότητα της ελληνικής αρχαιότητας.